Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ZELULA. MINTZ ETA GAINEZTADURA ZELULARRAK - Coggle Diagram
ZELULA. MINTZ ETA GAINEZTADURA ZELULARRAK
TEORIA ZELULARRA
EGITURA UNITATEA:
Izaki bizidun guztiak zelulaz osaturik daude. Gutxienez bat.
FUNTZIO UNITATEA:
Zelulak bizi funtzio guztiak betetzen du.
UGALKETA UNITATEA:
Zelula guztiak lehen zegoen beste batetik sortu dira eta informazio genetikoa pasatzen da.
UNITATE GENETIKOA:
Zelulak funtzionamendurako behar duen informazio hereditario dute, zelulakumeetara transmititzen dena.
ZELULA
ZELULAREN OSAGAIAK
Zitoplasma
Zelula barneko edukia. Zitosol edo hialoplasma. Erreakzio metabolikoak.
Material genetikoa
Azido nukleikoak. Zelularen funtzionamendua eta hazkundea kontrolatu.
Zelula mintza edo mintz plasmatikoa
Zelula mugatu. Zelula barnearen eta kanpoaren arteko substantzien garraia erregulatu.
Erribosomak
RNA erribosomikoz eta proteinaz osatuak. Proteinak sintetisatu.
ZELULA MOTAK
Eukariotoa
: Nukleodunak. Animali, landare, onddo, algek eta protozooek. Konplexutasun handikoak, organulo ugari. Eboluzioz sortuak
Animali zelulak:
ez dituzte horma zelularra eta plastoak, zentrioloak bai, bakuoloak txikiak eta urriak edo batere ez.
ZENTROSOMA
Mikrotubuloz osatuak. Bi zentriolo eta aster zuntzen multzoa zatiketan. Zilio eta flageloak sortu
ZILIO ETA FLAGELOA
Mikrotubuluz osatuak. Mugimendua
Landare zelulak:
horma zelularra, plastoak eta bakuoloak dituzte, zentrioloak ez.
KLOROPLASTOAK
Mintz bikoitza. Klorofila pigmentua. Fotosintesia
PARETA
Zelulosazko kanpo mintza. Zurruntasuna
Landare-zen anaimali-zeluletan agertzen diren organuluak
MINTZ PLASMATIKOA
Zelula barruaren eta kanpoaren arteko muga. Garraioa eta elkartrukea erregulatu eta babesa
GOLGIREN APARATUA
Mintz bakuna. Proteinen eta lipidoen eraldaketa eta garraioa
ZITOESKELETOA
Zelularen forma mantendu eta higiduran lagundu
LISOSOMAK
Liseriketa-entzimez betetako besikulatxoak. Digestio zelularra
MITOKONDRIAK
Arnasketa-zelularra, energiaren lorpena. Mintz bikoitza
PEROXISOMAK
Oxidazio-entzimez betetako besikulatxoak. Lipidoen metabolismoan, detoxikazio prozesuetan…
NUKLEOA
Mintz nuklearra inguratua. Informazio genetikoa du. Nukleoloa.
SARE ENDOPLASMATIKOA
Mintz nuklearretik hasi eta zitoplasman hedatu
ER leuna: Erribosomarik ez. Lipidoen sintesia
ER bikortsua: Erribosomak. Proteinen sintesia eta garraioa
ERRIBOSOMAK
Proteinen sintesia
BAKUOLOA
Landaretan
: pigmentuak, erreserba substantziak eta hondakinak metatzeko
Animalietan
: digestiboak ala uzkurkorrak.
Prokariotoa
: Nukleorik ez. Bakterioek. Sinpleenak, erribosomak. Primitiboenak
Formaren arabera
Esferikoak(kokoak)
Koko bakartuak
Diplokokoak
Estreptokokoak
Estafilokokoak
Luzangak (baziloak)
koko-baziloak
bazikoak
kurbatuak (vibrioak)
uhinduak (espiriloak)
espiriloak
espiroketak
OSAGAIAK
Erribosomak
. rRNA. Bi azpitunitateak 30s eta 50S
Piliak
: Proteinazko luzakinak. Finkapena, patogenoetan gaixotasunaren eragile eta konjugazioa.
Nukleoide
: DNA zirkularra kiribildutako gunea
Zitoplasma
: Barne ingurunea
Kapsula
: Paretaren geineko geruza. Glukoproteinez osatuta. Itsasteko, baldintza desfaboragarrietatik babestu eta erresistentzia eman.
Pareta
: Mintzaren gaineko geruza. Peptidoglukanoz osatuta. Itxura mantendu.
Mintza: Bikapa, fosfolipidoz eta proteinaz eratua. Substantzien garraioz eta bertan arnasketa eta fotosintesiaren antzeko erreakzioak gertatzen dira.
Plasmidoa
: DNA zirkular txikia. Informazio gutxi
Flageloa
: Mugimendurako
Besikulak
: Substantziak metatzeko mintzezko egiturak.
Zitoeskeletoa
: Proteinazko zuntzak. Forma mantendu eta ugalketan parte hartu.
MINTZ PLASMATIKOA
EZAUGARRIAK
Lipidoek, proteinek eta karbohidratoek osatutako egitura jarraia
Zelula inguratu. Kanpo ingurunearekin eta zitoplasmarekin kontaktuan dago.
Bildukin zelular bakarra da
OSAGAIAK
1972an Singer eta Nicolsonek MOSAIKO FLUIDOAREN EREDUA proposatu zuten mintz zitplasmatikoaren egitura azaltzeko
LIPIDOAK
FOSFOLIPIDOAK
Funtsezko osagaiak
Izaera anfipatikoa dute
KOLESTEROLA
Fosfolipidoen geruzan txertatuta
Animali-zeluletan batez ere
PROTEINAK
Izaera anfipatikoa, geruza bikoitz lipidikoan txertatzea ahalbidetu
Tamaina eta egitura aldakorra:
alfa-helize txikiak, proteina globular handiak
Proteina integralak:
Fosfolipido eta kolesterolari estu lotutako proteinak, geruza zeharkatu.
Proteina periferikoak:
Gainazalean. Hidrofiloak
KARBOHIDRATOAK
Lipidoekin eta proteinekin lotura kobalente bidez lotuta: glukolipidoak eta glukoproteinak
Kantitate handietan mintzaren kanpoaldean glukokalixa agertu
Mintza asimetrikoa, 2 aldeen artean ezeberdintasunak daude:
Zelularen kanpoan gluzidoak, glukokalixeko azukreekin estalita egon daiteke
Zelularen barnean glukokalixik ez. ZITOESKELETOA: mintza indartu
MINTZAREN JARIAKORTASUNA
Mosaiko Fluidoaren ereduaren arabera mintza fuido baten moduan jarduten du
KATE HIDROKARBONATUEN LUZERA
Katea zenbat eta luzeagoa, mintza zurrunago. Kateak zenbat eta motzago, jariakortasun handiagoa
ASEGABETASUNA
Buztan hidrokarbonatu asegabeek kurbadurak sortu, loturak zaildu. Jariakortasuna handitzen du
KOLESTEROL PROPORTZIOA
Zenbat eta kolerterol gehiago, mintzaren jariakortasuna txikiagoa.
TENPERATURA
Zenbat eta tenperatura baxuagoa jariakortasuna txikiagoa
FUNTZIOAK
Hesi hautakorra. Substantzien hedamen askea galerazi.
Substantzien garraioa
Forma mantendu. Barne zitoeskeletoa lotu
Zelulak identifikatu gluzidoen bidez. Identifikazioa, ainguraketa eta elkarrekintza.
GARRAIOA
Pareta erdi-iragazkor moduan jokatu: substantzien sarrera eta irteera kontrolatzen du
MINTZA DEFORMATU BARIK: molekula txiki eta ioien garraioa. Mintza zeharkatu, egituran aldaketarik egin gabe
Garraio pasiboa:
Kontzentrazio gradientearen alde gurutzatu. Energia gasturik ez.
Barreiadura sinplea:
Lipidotan disolbatzen diren molekula apolar eta txikiek, O2 eta CO2
Barreiadura erraztua:
Ioiak eta molekula polar edo kargatuak. Proteinen laguntza.
Kanal proteinak:
Mintza zeharkatu, kanal bat irekiz. Ura
Permeasak
: Mintzaren aldean lotzen zaizkie molekulei. Konformazioa aldatu, mintzaren beste aldean askatuz. Monosakaridoak, aminoazidoak eta nukleosidoak garraiatzeko.
Garraio aktiboa:
Ioiak eta molekulak kontzentrazio gradientearen aurka garraiatu.
Energia behar du: ATPa hidrolisatuz lortzen da
Transmintzeko proteinek egin: PONPA. ATPasak
(Na-K) sodio-potasio ponpa
Ioiak garraiatzen duten ATPasak. Animali zelulen mintzetan.
Zelula barruan K+ kontzentrazio handia eta kanpoan Na+ ere bai.
MINTZA DEFORMATUTA: Makromolekula, eta partikulak barneratu ala kanporatu ahal izateko.
Besikulen bidez . Energia gastua
EXOZITOSIA
: Partikulak zelulatik kanporatzeko, besikula batean sartuta. Hondakinak. Mintzak eta besikulak bat egin barruko edukia kanporatzeko.
ENDOZITOSIA
: Partikulak zelulako zitoplasmara sartu, mintz plasmatikoz eratutako besikulen bidez
Fagozitosia
: Partikula handiak sartu, pseudopodoen bidez. Besikula baten barruan sartu. Lisosoma batekin elkartuko da digeritzeko.
Pinozitosia
: Likidoak edo makromolekulak sartu mintz plasmatikoaren inbaginazio baten bidez.
Errezeptore bidezko endozitosia:
Makromolekulak barneratzeko. Zelula gainazaleko errezeptore batzuei lotu. Endosomak sortu.
Beste bildukin batzuk: Pareta zelularra
Landareen, algen, onddoen eta moneroen zeluletan
Mintzaren gainetik, gehienbat gluziodoz osatuak
Ugaldu behar direnean edo ingurumen baldintzak desegokiak direnean.
Exozitosiz sortuak
Zeharkatuz plasmodesmoak
Bakterioen pareta:
Gluzido heterosido bat du
Gram+:
Tindatzen da. Peptidoglukanozko sare lodia. Bakterioa deshidrataziotik babestu.
Gram -:
Ez da tindatzen. Barruko geruza, mehea, peptidoglukanozkoa. Kanpokoa fosfolipidozko geruza bikoitza.
Landareen pareta:
Zelulosa homopolisakaridoa du. Ura, gatz mineralak eta heteropolisakaridoak.
Tarteko lamela:
Kanpoan, zaharrena, fragmoplastotik eratutakoa. Pektinaz osatuta
Pareta primarioa:
Lodiagoa. Mintz plasmatikotik gertuago. Zelulosa gehiago eta hemizelulosa eta pektina
Pareta sekundarioa:
Azkena da. Mintz plasmatikoa ukitzen. Zelulosa gehiago eta pektinarik ez
Onddoen pareta:
Kitina homopolisakaridoa du. Malgutasun handikoa. Zelulari zurruntasuna eman
PLASMODESMOA
Pareta zelularra zeharkatu bi zelula konektatzeko.
Tarte ireki bat sortu bi zelulen zitoplasmen artean. Ioiak eta molekula txikiak pasa daitezen.
Mikroskopio optikoa elektroniko ezberdintasunak.
OPTIKO
Lenteak: beira
Handipena2000aldiz
Bereizmena 0,2 μ
Zelulak: biziak
Energi iturria: argia
ELEKTRONIKOA
Lenteak: kurtzo
Handipena: 2000000 aldiz
Bereizmena: 0,0001 μ
Zelulak: ezin dira izaki biziak ikusi
Energi iturria: elektroiak
