Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (NCKH) - Coggle Diagram

- - - - Tìm kiếm điều khoa học chưa biết
      - Hoạt động đặc biệt: tìm kiếm chưa biết, không dự kiến chính xác kết quả; đưa ra giả thuyết
      - chứng minh luận điểm khoa học, trình bày trước cộng đồng
    - - Tính mới
      - Tính tin cậy
      - Tính thông tin
      - Tính khách quan
      - Tính rủi ro
      - Tính kế thừa
      - Tính cá nhân
    - - Đặc điểm: thông tin quy luật/tính chất/hiện tượng; bao gồm luận điểm (chứng minh/bác bỏ) và luận cứ; tiếp cận qua vật mang thông tin
      - Vật mang thông tin
        
        Vật lý: sách, băng âm/hình
        
        Công nghệ: vật dụng sản xuất (cảm nhận nguyên lý/vật liệu)
        
        Xã hội: người/nhóm chia sẻ quan điểm, trường phái
      - Sản phẩm đặc biệt
        
        Phát hiện: nhận ra vật thể/quy luật tồn tại (không áp dụng trực tiếp/thương mại/patent)
        
        Phát minh: nhận ra quy luật tự nhiên/toán (không áp dụng trực tiếp/thương mại/patent)
        
        Sáng chế: giải pháp kỹ thuật mới, sáng tạo, áp dụng (thương mại, patent, bảo hộ sở hữu công nghiệp)
    - - Khái niệm: hệ thống luận điểm về đối tượng; quan niệm hoàn chỉnh bản chất/liên hệ sự vật với hiện thực; đỉnh cao khoa học
      - Cấu trúc: kế thừa đồng nghiệp + sáng tạo mới; hệ thống khái niệm/phạm trù/quy luật
      - Phạm trù: tập hợp sự vật cùng bản chất
      - Quy luật: liên hệ tất yếu/ổn định/lặp lại; hữu hình/vô hình
  - - - Mô tả: hệ thống tri thức nhận dạng (hình thái/động thái/tương tác, định tính/lượng); ví dụ: mô tả hoạt động/tệ nạn xã hội
      - Giải thích: nguyên nhân/quy luật vận động (nguồn gốc/cấu trúc/tương tác/hậu quả); ví dụ: nguyên nhân phong trào/lý thuyết
      - Giải pháp: sáng tạo công nghệ/tổ chức/quản lý; ví dụ: nâng năng lực cạnh tranh, khắc phục suy thoái giáo dục
      - Dự báo: trạng thái tương lai (chấp nhận sai lệch: quan sát/luận cứ biến dạng/môi trường biến động)
    - - Cơ bản: phát hiện thuộc tính/cấu trúc/động thái/tương tác/liên hệ; sản phẩm: khám phá/phát minh/lý thuyết tổng quát
        
        Thuần túy: không định hướng ứng dụng
        
        Định hướng: dự kiến ứng dụng
        
        Nền tảng: quy luật tổng thể
        
        Chuyên đề: hiện tượng đặc biệt
      - Ứng dụng: vận dụng quy luật giải thích/tạo nguyên lý giải pháp; ví dụ: công nghệ/vật liệu/tổ chức quản lý
      - Triển khai: tạo hình mẫu khả thi kỹ thuật
        
        Tạo vật mẫu (prototype): không quan tâm quy trình/sản xuất
        
        Tạo công nghệ (pilot): thử nghiệm công nghệ sản xuất
        
        Sản xuất thử loạt nhỏ: kiểm chứng độ tin cậy quy mô nhỏ
- - - - Lớp 1: bản chất sự vật tìm kiếm
      - Lớp 2: phương pháp/lý thuyết/thực tiễn làm sáng tỏ lớp 1
    - - Có vấn đề → tồn tại nghiên cứu/nhu cầu trả lời
      - Không vấn đề → không nghiên cứu/nhu cầu trả lời
      - Giả vấn đề: tưởng có nhưng không/có khác; phát hiện tiết kiệm chi phí/tránh hậu quả
    - - Nhận dạng bất đồng tranh luận khoa học: bất đồng ý kiến, cơ hội nhận mặt yếu
      - Nghĩ ngược quan niệm thông thường: ví dụ suy dinh dưỡng trẻ không do mẹ kém hiểu biết (tỷ lệ cao hơn ở mẹ trí thức)
      - Nhận dạng vướng mắc thực tế: khó khăn sản xuất/xã hội, đề xuất giải pháp
      - Lắng nghe phàn nàn người không am hiểu: ví dụ Edison từ phàn nàn đèn điện
      - Phát hiện mạnh/yếu nghiên cứu đồng nghiệp: phân tích luận điểm/luận cứ/phương pháp; dùng mạnh làm luận cứ, yếu làm vấn đề
      - Câu hỏi bất chợt: từ quan sát sự kiện
  - - - Tổng hợp/phân tích/đánh giá công trình liên quan
      - Luận giải cần thiết đề tài
    - - Hướng nghiên cứu đã thực hiện
      - Cơ sở lý luận áp dụng
      - Kết quả nghiên cứu chính
      - Phương pháp áp dụng
      - Hạn chế/vấn đề tiếp tục
    - - Tổng hợp trước: hiểu tiếp cận/phương pháp/kết quả/ý nghĩa/hạn chế
      - Xác định khoảng trống tri thức (research gap): tiền đề mới, luận giải ý nghĩa
      - Định hướng mới (chủ đề/câu hỏi/bối cảnh/mô hình/nhân tố/phương pháp)
    - - Toàn diện: trường phái (kinh điển/hiện đại), nổi bật/khác biệt tiếp cận
      - Phê phán: hạn chế/khoảng trống (chưa nhân tố/bối cảnh khác/phương pháp chưa chặt)
      - Phát triển: hướng mới từ hạn chế, không dàn trải
      - Lựa chọn: hướng vừa tầm, phát triển tri thức
  - - - Mục tiêu: nội dung xem xét/làm rõ trong đối tượng; "Nghiên cứu cái gì?"; thành tựu mong đợi (tổng quát/cụ thể, lâu dài/trước mắt)
      - Nhiệm vụ: chủ đề thực hiện (trước/sau vấn đề)
        
        Nguồn: chủ trương quốc gia (văn kiện), giao cơ quan trên, hợp đồng đối tác, tự đặt từ ý tưởng
      - Lựa đề tài: ý nghĩa khoa học (bổ sung/làm rõ/xây dựng lý thuyết), thực tiễn (luận cứ phát triển KT-XH/nhu cầu kỹ thuật/tổ chức), cấp thiết (ưu tiên giải đáp), đủ điều kiện (ngân sách/thời gian/nhân lực/phương tiện), phù hợp sở thích (nguyện vọng vs nhu cầu xã hội)
      - Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
        
        Đối tượng: nội dung xem xét/làm rõ trong nhiệm vụ (có thể nhiều; ví dụ xung đột môi trường: hình thức/đương sự/biện pháp an ninh)
        
        Phạm vi: giới hạn khảo sát (quy mô/không gian/thời gian/nội dung); phụ thuộc thời gian/kinh phí/chuyên gia
      - Đặt tên đề tài nghiên cứu
        
        Phản ánh cô đọng: gọn/rõ/xác định, bao quát đối tượng/nội dung/phạm vi; một nghĩa, không ẩn dụ
        
        Tránh: bất định ("một số/vài/góp phần/về"), chỉ mục đích ("để/nhằm/nâng cao"), dễ dãi ("hiện trạng/nguyên nhân/giải pháp")
      - Câu hỏi nghiên cứu
        
        Đặt khi hạn chế tri thức vs yêu cầu phát triển; quan trọng phát triển nhận thức; bắt đầu từ câu hỏi (không chủ đề)
        
        Lớp: bản chất sự vật & phương pháp/lý thuyết/thực tiễn làm sáng tỏ
        
        Chủ đề (mệnh đề khuyết) vs vấn đề (nghi vấn); ví dụ "Con hư tại ai" vs "Con hư tại ai?"; bắt đầu từ vấn đề khoa học
  - - - Khái niệm: chứng minh/bác bỏ (kiểm chứng); suy luận dùng luận cứ chân xác khẳng định/phủ định luận điểm; kết thúc nếu chứng minh, tiếp tục nếu bác bỏ
      - Cấu trúc logic: luận điểm (giả thuyết - "Chứng minh gì?"), luận cứ (bằng chứng - "Bằng gì?"), phương pháp (cách thức - "Cách nào?")
      - Hình thành & sử dụng luận cứ
        
        Tìm kiếm: lý thuyết (khái niệm/tiên đề/định lý/định luật/quy luật từ đồng nghiệp), thực tiễn (sự kiện quan sát/thực nghiệm/phỏng vấn/điều tra)
        
        Chứng minh độ đúng: thông tin tin cậy (thống kê cơ quan > báo cáo; dư luận thăm dò > ngẫu nhiên; lab > truyền miệng)
      - Phương pháp chứng minh
        
        Trực tiếp: chân xác từ luận cứ (hội logic đúng); ví dụ Marie Curie phán đoán nguyên tố chưa biết
        
        Gián tiếp: chân xác từ phi chân xác phản luận điểm
        
        Phản chứng: phủ định phản luận điểm (ngược ban đầu)
        
        Phân liệt/loại trừ: loại khả năng khác khẳng định còn lại; thuyết phục khoa học xã hội
  - - - Bài báo khoa học
      - Công trình khoa học
      - Luận văn khoa học
- - - - Nội quan (ý mình) & Ngoại quan (ý người khác); nội quan cần cho NCKH, đảm bảo quy luật khách quan
      - Quan sát & Thực nghiệm; quan sát cho mô tả/giải thích/giải pháp; thực nghiệm bắt buộc giải pháp/một số giải thích
      - Cá biệt (cô lập) & So sánh (tương quan/đối chứng); dẫn đến nhận thức cá biệt
      - Lịch sử (sự kiện quá khứ, tái hiện/giải thích quy luật) & Logic (tư duy trừu tượng, phán đoán bản chất); thu thập/sắp xếp sự kiện bộc lộ logic
      - Phân tích (chia bộ phận khác biệt) & Tổng hợp (liên hệ tất yếu); bắt đầu phân tích/tổng hợp, cuối đánh giá tổng hợp
      - Định tính (bản chất) & Định lượng (số lượng/đo lường); tồn tại song song, cuối nhận thức định tính
      - Hệ thống (phần tử/tương tác/mục tiêu) & Cấu trúc (phân tích hệ thống cấu trúc); hệ thống: tập hợp phần tử tương tác thực hiện mục tiêu
  - - - Khái niệm: thu thập/xử lý thông tin cho chủ đề/lý do/lịch sử/mục tiêu/vấn đề/giả thuyết/luận cứ; mọi nghiên cứu cần thông tin
      - Chọn mẫu: tổng thể (tập hợp tổng quát) → mẫu (đại diện/ngẫu nhiên, tính đại diện/sai số); tránh chủ quan
        
        Phi xác suất: không cơ cấu/% (tiện lợi/quota/snowball/tự nguyện); không tính đại diện
        
        Xác suất: cơ cấu (giới/học vấn/nghề nghiệp); ngẫu nhiên đơn giản (cơ hội bằng, biến thiên rời rạc), hệ thống (khoảng mẫu), phân tầng (chia lớp đồng nhất, lấy ngẫu nhiên), hệ thống phân tầng, cụm (chia dị biệt, lấy trong cụm)
    - - Mục đích: kế thừa luận cứ (lý thuyết/thành tựu/kết quả/chủ trương/số liệu thống kê); không lặp đồng nghiệp
      - Phân tích nguồn: chủng loại (tạp chí trong/ngoài - thời sự, tác phẩm - hoàn thiện, lưu trữ - văn kiện/hồ sơ, thống kê, đại chúng - nhu cầu), tác giả (trong/ngoài ngành - sâu/độc đáo, trong/ngoài cuộc - tường tận/khách quan, trong/ngoài nước - thực tiễn địa phương/quốc tế, đương thời/hậu thế - nhân chứng/kinh nghiệm); cấp I (nguyên gốc ưu tiên)/II (tóm tắt/dịch - tra gốc tránh sai)
      - Tổng hợp: bổ túc (thiếu/sai), lựa chọn (xây dựng luận cứ), sắp xếp (lịch đại - động thái/đồng đại - tương quan/nhân-quả - tương tác), tái hiện/giải thích quy luật
    - - Quan sát: thu tồn tại không can thiệp (chuẩn bị/bất chợt, tham dự/không, hình thái/công năng/mô tả/phân tích, liên tục/định kỳ/chu kỳ/tự động); ưu: trực quan; nhược: chậm/thụ động; cách: trực tiếp xem/nghe/ghi âm/hình/đo lường
      - Phỏng vấn: hỏi gián tiếp ("nhờ quan sát hộ"); chọn đối thoại (am hiểu/ít/không), phân tích tâm lý (sẵn sàng/nhút nhát/dè dặt/khôi hài/ba hoa/kín kẽ); loại: chuẩn bị/không, trực tiếp/điện thoại, biết/sâu; lưu ý: hỏi việc làm, tránh đánh giá/nhạy cảm
      - Hội nghị: nêu vấn đề/thảo luận/ghi không kết luận; ưu: phản bác; nhược: chi phối hùng biện/địa vị; khắc phục: brainstorming (phát ý tưởng/phân tích tách, tự do không chỉ trích), Delphi (nhóm sau dùng kết quả trước)
        
        Loại: bàn tròn (thảo luận thẳng), hội thảo (seminar: nhỏ/thảo luận vấn đề), symposium (liên tục/vấn đề giống), workshop (chuyên đề học/thảo luận/vận dụng), conference (đa chủ đề/3-5 năm/trăm người/báo cáo chỉ định/toàn thể/phân ban)
      - Điều tra bảng hỏi: xã hội học rộng (chọn mẫu, thiết kế: có/không/nhiều phương án/trọng số/mở - Bảng 2; trật tự logic, phân tích cơ cấu - Bảng 3.1; xử lý thống kê/SPSS); khai thác ý kiến cá nhân; hỏi cụ thể, tránh đánh giá/nhạy cảm/khái quát
    - - Phân loại
        
        Nơi: lab (chủ động khống chế, không đầy môi trường thực), hiện trường (tiếp cận thực/hạn chế khống chế), quần thể xã hội (dạy thử lớp điểm)
        
        Diễn trình: cấp diễn (ngắn/tác động/ảnh hưởng), trường diễn (lâu dài/liên tục), bán cấp diễn
        
        Quan sát: thăm dò (phát hiện bản chất), kiểm tra (kiểm chứng giả thuyết)
      - Loại: thử sai (thử lại đến đúng/sai; ví dụ phản ứng hóa thay thành phần/điều kiện), heuristic (thử bước/điều kiện phụ giảm mò mẫm), trên mô hình (tương tự: toán - số/biểu thức/biểu đồ/đồ thị/phương trình/hàm; vật lý - nhân tạo tỷ lệ/tương quan; sinh học - chuột/thỏ thay người (khó chuẩn hóa); sinh thái - quần thể (cơ cấu cây/vật nuôi); xã hội - lớp điểm giảng dạy)
      - Nguyên tắc: chuẩn đánh giá/phương thức, ổn định yếu tố không khống chế, mẫu phổ biến, giả thiết loại biến phức tạp
  - - - Sai số: ngẫu nhiên (chủ quan quan sát), kỹ thuật (phương tiện/điều tra viên/bảng hỏi không chuẩn), hệ thống (quy mô lớn → sai lệch lớn)
      - Trình bày: phụ thuộc hệ thống/phương tiện/nhất quán; không thừa số lẻ (ví dụ tuổi trống đồng ~4800 năm, hệ số ma sát 0.56)