Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

БОДОМЖ - Coggle Diagram

- - - - Логикт жишиж болох бодомжуудын хоорондын үнэний утгын харилцааг логик квадратаар илэрхийлдэг.
    - - Жишигдэж буй хоёр бодомж зэрэг үнэн биш байвал үл тохирох харилцаатай
        
        Зөрчилт (контрадиктор) харилцаа
        
        Нэгэн зэрэг үнэн ба худал байж чаддаггүй, өөрөөр хэлбэл үнэн, худлын хувьд ямагт эсрэг байдаг бодомжуудыг зөрчилт харилцаатай гэдэг. А ба О, Е ба бодомжууд нь зөрчилт харилцаатай.
        
        Хэрэв тэдгээрийн аль нэг нь үнэн бол нөгөө нь заавал худал байна.
        A⟶¬O; O⟶¬A; E⟶¬I; I⟶¬E
        
        Хэрэв тэдгээрийн аль нэг нь худал бол нөгөө нь заавал үнэн байдаг. ¬A⟶O; ¬O⟶A; ¬E⟶I; ¬I⟶E
        
        Эсрэг (контрар) харилцаа.
        
        Тооны хувьд ижил ерөнхий боловч чанараараа ялгаатай бодомжуудыг эсрэг харилцаатай гэдэг. А ба Е бодомжууд нь эсрэг харилцаатай юм.
        
        Хэрэв тэдгээрийн нэг нь худал бол нөгөө нь тодорхойгүй, өөрөөр хэлбэл үнэн, худлын аль нь ч байж болох юм ¬A⟶E; ¬A⟶¬E; ¬E⟶A; ¬E⟶¬A
        
        Хэрэв тэдгээрийн аль нэг нь үнэн бол нөгөө нь заавал худал байна. A⟶¬E; E⟶¬A.
    - - Жишигдэж буй хоёр бодомж зэрэг үнэн байж чадвал тохирох харилцаатай
        
        Захирах захирагдах харилцаа
        
        Хоёр бодомж нэг ижил предикаттай, харин субъектууд нь логик захирагдмал харилцаатай байвал тэдгээрийг захирах, захирагдах харилцаатай бодомжууд гэдэг. А ба I; Е ба О бодомжууд захирах, захирагдах харилцаатай
        
        Захирагдагч бодомж худал байвал захирагч бодомж худал байна: ¬I⟶¬A; ¬O⟶¬E
        
        Захирагч, захирагдагч хоёул зэрэг худал байж болно ¬E&¬O
        
        Захирагч бодомж үнэн байвал захирагдагч бодомж үнэн байна. A⟶I; E⟶0.
        
        Захирагч бодомжийн худал гэдгээс захирагдагч бодомж худал байх албагүй.(¬A⟶¬I); (¬E⟶¬O) гэж дүгнэж болохгүй.
        
        Захирагдагч бодомжийн үнэн гэдгээс захирагч бодомжийг үнэн байх албагүй.(I⟶A); (O⟶E) гэж дүгнэж болохгүй.
        
        Дэд эсрэг (субконтрар) харилцаа
        
        Тооны хувьд ижил хэсгийн, чанараараа ялгаатай бодомжуудыг дэд эсрэг харилцаатай гэдэг. I ба О бодомжууд дэд эсрэг харилцаатай
        
        Хэрэв тэдгээрийн аль нэг нь үнэн бол нөгөө нь тодорхойгүй, өөрөөр хэлбэл үнэн ч байж болно, худал ч байж болно: I⟶O; I⟶¬O; O⟶I; O⟶¬I
        
        Хэрэв тэдгээрийн аль нэг нь худал бол нөгөө нь заавал үнэн байна: ¬I⟶O; ¬O⟶I
        
        Эквивалент харилцаа.
        
        Нэг ижил утга санааг янз бүрийн хэлбэрээр илэрхийлсэн бодомжуудыг эквивалент харилцаатай гэнэ
        
        Хэрэв хоёр бодомж эквивалент байвал тэдгээрийн нэг нь үнэн, нөгөө нь худал байх боломжгүй, утга ижил байх юм
- - - - Тухайн бодомжид яригдаж буй юмны тухай ойлголтыг бодомжийн субъект (латины subjektum)
        
        Субъект, предикатын бүтэцтэй бодомжийг категорийн (шийдмэг) бодомж гэдэг
    - - бодомжийн субьектэд холбогдуулан үзэж буй шинж байдлын тухай ойлголтыг бодомжийн предикат (латины praedikatum)
    - - холбоос нь бодомжийн логик чанарыг харуулдаг.
    - - S бол р биш
    - - S бол Р мөн
- - - - нийлмэл
        
        Нийлмэл бодомж нь энгийн бодомжуудаас логик холбоосуудын тусламжтайгаар үүсдэг бөгөөд хэллэг хэмээн нэрлэдэг
      - энгийн
        
        Энгийн бодомж бол өөр бодомжид задаргаж үл болох, нэг субъект, нэг предикатаас тогтсон бодомж .
  - - - Харилцаат бодомж
        
        Тэмдэглэгээ
        
        Логикт харилцаат бодомжийг R(a,b) (а нь -тэй R харилцаатай) юмуу (xRy). 1 (xRy) (x, y хоёр R харилцаагүй) гэж тэмдэглэдэг. Энд: а, в, х, у нь харилцааны гишүүд буюу юмс, юмс, В R нь нь (латины relativus xолбоо харилцаа гэсэн үг) юмсын харилцааг тэмдэглэж байна
        
        юмсын хоорондын харилцааг илэрхийлдэг бодомж
        
        транзитив (дамжих)
        
        юмсын их багын харилцаа (ху, у> бол х>z), орон зайн хол ойрын харилцаа, цагийн өмнө хойнын харилцаа нь транзитив шинжтэй байдаг
        
        транзитив биш
        
        симметри биш
        
        симметри биш харилцаанд түүний гишүүдийн байр, дараалал чухал үүрэгтэй
        
        симметри
        
        Симметри (латины simmetria-адил хэмжээст, тэг гэсэн үг харилцаа гэдэг нь R харилцааны гишүүдийн байрыг солиход нэгэн адил харилцаатай байхыг илэрхийлнэ.
      - Шинж тэмдгийн бодомж буюу атрибутив (attributio- төрөлх, өгөгдмөл шинж байдал гэсэн үг) бодомж
        
        Юмс ба тэдгээрийн шинж тэмдгийн хоорондын харилцаа холбоог батлах, эсвэл үгүйсгэх байдлаар илэрхийлсэн бодомжийг атрибутив бодомж гэдэг
- - - - Хэрэв бодомжийн нэг термин нь багтаамжаараа нөгөө терминдээ бүрэн харьяалагдаж юмуу түүнд огт харьяалагдахгүй байвал хуваарилагдсан термин
    - - Бодомжийн нэг термин нөгөөтэйгээ багтаамжаараа хэсэгчлэн давхцаж, өөрөөр хэлбэл түүнтэй огтлолцох юмуу захирсан харилцаатай байвал хуваарилагдаагүй термин мөн
- - - - субъектын багтаамжийн зарим элементад хамааруулан предикатыг ярьж байвал хэсгийн бодомж гэнэ.
    - - Тухайн бодомжийн субъектын илэрхийлж буй ойлголтын бүх багтаамжид предикатыг хамааруулан ярьж байвал ерөнхий бодомж
  - - - Субъектэд предикатын шинж байхгүй байна гэх буюу ямар нэгэн юмс үзэгдэлд аль нэгэн шинж байдал байхгүй гэж илэрхийлж байвал үгүйсгэл
    - - Субъектэд предикатын шинж байна гэх буюу ямар нэгэн юмс үзэгдэлд аль нэгэн шинж байдал буй гэж илэрхийлж байвал баталмал
- - - - Хувиргалт гэдэг бол нэгд, категорийн бодомжийн чанарыг баталмал бол үгүйсгэлээр, үгүйсгэл бол баталмалаар солино, хоёрт предикатыг түүний гүйцээлтээр солих үйлдэл юм. Хувиргалт бол аливаа зүйлийг давхар үгүйсгэх нь нотолсонтой адил гэсэн логикийн хуульд үндэслэдэг.
        
        Хувиргалт энэ үйлдлийг хийхийн тулд юуны өмнө тухайн олонлог буюу анги бүлэг дээр гүйцээлтийн үйлдэл хий эл хийх шаардлагатай. Тухайлбал: категорийн бодомжийн термин нь х гэсэн олонлог байг. Тэгвэл түүний гүйцээлт нь х олонлогийн элемент биш бүх зүйл мөн. Гүйцээлтийн үйлдлийг х тэмдэгээр илэрхийлдэг.
        
        Хувиргалтын дүнд нөхцөл бодомжийн тоо өөрчлөгдөхгүй, харин чанар нь өөрчлөгдөнө.
    - - Сөргүүлэн тавих буюу контрапозици нь нэгдүгээрт категорийн бодомжийн субъектыг түүний гүйцээлтээр сольж предикатын байранд тавина, хоёрдугаарт предикатыг түүний гүйцээлтээр сольж субъектын байранд тавих үйлдэл юм.
    - - Эргүүлэг бол категорийн бодомжийн субьект, предикатын байрыг сольж дүгнэлт хийх үйлдэл юм.
- - - - Хувиргалт - Зарим ургамал бол нэг настай биш
        
        Сөргүүлэн тавих - Зарим нэг насгүй юм бол ургамал биш юм
        
        Эргүүлэг - Зарим нэг настай юм бол ургамал
  - - - Хувиргалт - Бүх электрон бол эерэг цэнэгтэй биш юм мөн
        
        Сөргүүлэн тавих - Бүх эерэг цэнэгтэй юм бол электрон биш юм
        
        эргүүлэг- Нэг ч эерэг цэнэгтэй юм бол электрон биш
  - - - эргүүлэг- Зарим үнэн ярьдаг хүн бол багш мөн
        
        Хувиргалт- Нэг ч багш худал ярьдаггүй
        
        Сөргүүлэн тавих- Бүх үнэн ярьдаггүй хүн бол багш биш хүн
  - - - эргүүлэг - зарим сонгодог хөгжимд дуртай юм бол хүн биш
        
        хувиргалт - зарим хүн сонгодог хөгжимд дуртай
        
        сөргүүлэн тавих - зарим сонгодог хөгжимд дуртай юм бол хүнээс бусад юм биш.