Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
6 cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật - Coggle Diagram
6 cặp phạm trù của
phép biện chứng
duy vật
Cái chung và cái riêng
Mối quan hệ
Trong những điều kiện nhất định, cái riêng lẻ có thể
chuyển hoá thành cái chung và cái chung cũng có thể
chuyển hoá thành cái riêng lẻ
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng
Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái riêng
Cái riêng và cái chung đều tồn tại khách quan
Khái niệm
Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ
những mặt, những thuộc tính không những có
ở một sự vật, hiện tượng mà còn lặp lại trong
nhiều sự vật, hiện tượng
Cái riêng ( cái đặc thù ) là một phạm trù triết
học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng riêng
lẻ nhất định
Ý nghĩa
Chỉ có thể tìm cái chung trong cái riêng ở trong
các sự vật, hiện tượng cụ thể
Vì cái riêng tồn tại trong mối liên hệ với cái
chung nên không nên tuyệt đối hoá cái riêng
Bản chất và hiện tượng
Khái niệm
Hiện tượng là sự biểu hiện của những mặt, những mối liên
hệ tất nhiên tương đối ổn định ở bên ngoài, mặt dễ biến đổi
hơn và là hình thức biểu hiẹn bản chất của sự vật hiện tượng
Bản chất là phạm trù triết học chỉ tổng hợp tất cả các mặt
các mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên trong
sự vật, quy định sự vận đọng và phát triển của sự vật đó
Ý nghĩa
Muốn nhận thức được bản chất của sự vật, hiện
tượng thì phải xuất phát từ quá trình thực tế, phải đi
sâu vào bản chất của sự vật và cần phải trải qua nhiều
hiện tượng khác mới nhận thức đúng được bản chất
Bản chất phản ánh tính tất yếu, tính quy luật nên
trong nhận thức và thực tiễn cần phải căn cứ vào
bản chất chứ không cần cứ vào hiện tượng mới
có thể đánh giá đầy đủ, chính xác về sự vật hiện
tượng
Mối quan hệ
Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan, hai
mặt vừa thống nhất vừa đối lập trong mỗi sự vật
Bản chất quyết định hiện tượng. Bản chất thay
đổi sẽ dẫn theo hiện tượng thay đổi
Bản chất là cái chung nhất, còn hiện tượng là cái
riêng biệt, phong phú hơn và đa dạng hơn
Nguyên nhân và kết quả
Ý nghĩa phương pháp luận
Một nguyên nhân có thể dẫn tới nhiều kết quả, một kết quả có
thể do nhiều nguyên nhân gây nên, nên trong nhận thức và thực tiễn cần có cách nhìn toàn diện
Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan nên ta cần phải tìm
nguyên nhân của sự vật, hiện tượng dẫn đến kết quả trong
thế giới hiện thực khách quan
Mối liên hệ nhân quả bao gồm tính chất yếu, tính khách quan và
tính phổ biến nên cần phải phân biệt chính xác các loại nguyên nhân để đưa ra phương án giải quyết phù hợp với từng môi trường cụ thể
Khái niệm
Nguyên nhân là sự tương tác giữa các mặt trong một sự
vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau
gây nên những biến đổi nhất định nào đó
Kết quả là những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn
nhau của các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa
các sự vật, hiện tượng với nhau gây ra
Mối quan
hệ
Nguyên nhân sinh ra kết quả, nguyên nhân xuất hiện
trước kết quả
Nguyên nhân và kết quả có thể thay đổi vị trí cho
nhau, và ảnh hưởng tới nhau
Tất nhiên và ngẫu nhiên
Khái niệm
Tất nhiên là cái do mối liên hệ bản chất, những nguyên nhân cơ
bản bên trong sự vật, hiện tượng quy định và trong những điều
kiện nhất định phải xảy ra đúng như thế chứ không thể khác được
Ngẫu nhiên là cái do mối liên hệ không bản chất, do những nguyên nhân, hoàn cảnh bên ngoài quy định, có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện, có thể xuất hiện thể này hoặc thể khác
Mối liên hệ
Đều tồn tại khách quan trong hiện thực, có vai trò nhất định
đối với sự phát triển của sự vật và hiện tượng và trong đó tất
nhiên giữ vai trò quyết định
Tất nhiên quy định ngẫu nhiên, ngẫu nhiên là hình thức
biểu hiện, là cái bổ sung cho tất nhiên
Tất nhiên và ngẫu nhiên trong những điều kiện nhất
định có thể chuyển hoá cho nhau
Tất nhiên chi phối sự phát triển của sự vật, hiện
tượng, còn ngẫu nhiên có thể làm cho sự phát triển
ấy diễn ra nhanh hay chậm
Ý nghĩa
Cái tất nhiên đi liền với bản chất sự vật, còn ngẫu nhiên thì
không. Các hoạt động thực tiễn phải dựa vào cái tất nhiên
nhưng mà cũng không được bỏ qua hoàn toàn cái ngẫu nhiên
Nên có sự đổi mới trong việc sử dụng hình thức, thay
đổi những hình thức không còn phù hợp với nội dung,
tránh cản trở sự phát triển của nội dung
Nội dung và hình thức
Mối quan hệ
Nội dung và hình thức có sự tác động qua lại với nhau
Nội dung và hình thức có mối liên hệ chặt chẽ với
nhau, có tính thống nhất biện chứng với nhau
Nội dung thay đổi dẫn tới hình thức thay đổi. Một
nội dung có thể biểu diễn bằng nhiều hình thức
Khái niệm
Hình thức là phương thức tồn tại và phát triển của sự
vật, hiện tượng, là hệ thống các mối liên hệ tương
đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó
Nội dung là tổng hợp tất cả những mặt, những yếu
tố tại nên sự vật, hiện tượng
Ý nghĩa
Trong hoạt động thực tiễn, cần phải phát huy sự sáng
tạo trong việc sử dụng hình thức, đối với nội dung
cần chọn ra một hình thức phù hợp
Nên có sự đổi mới trong việc sử dụng hình thức,
thay đổi những hình thức không còn phù hợp với nội
dung, tránh cản trở sự phát triển của nội dung
Nội dung và hình thức phải luôn thống nhất với
nhau
Khả năng và hiện thực
Khái niệm
Khả năng là cái chưa có nhưng nhất định sẽ có, sẽ xảy
ra khi có các điều kiện thích hợp tương ứng
Hiện thực là cái đang có, đang tồn tại thực sự bao gồm tất cả
những sự vật, hiện tượng vật chất đang tồn tại khách quan trong
thực tế và những hiện tượng chủ quan đang tồn tại trong ý thức
Mối quan hệ
Trong cùng những điều kiện nhất định, một sự vật
có thể tồn tại nhiều khả năng
Để khả năng trở thành hiện thực, cần phải có một
tập hợp các điều kiện
Khả năng và hiện thực đều tồn tại trong mối quan
hệ chặt chẽ, không tách rời nhau và luôn chuyển
Để khả năng biến thành hiện thực cần có những
yếu tố khách quan và chủ quan
Ý nghĩa
Cần phân biệt khả năng và cái không khả năng, cần
dựa vào hiện thực để đưa ra phương hướng hành
động trong hoạt động thực tiễn
Trong đời sống cần biến khả năng thành hiện thực để nó có
thể phát huy tính năng động chủ quan của con người trong
việc nhận thức và thực tiễn để biến khả năng thành hiện
thực, giúp thúc đẩy xã hội phát triển