Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM - Coggle Diagram

- - - - Thuật ngữ "Văn hóa" được chiết tự từ chữ Hán:
      - • Văn (文): Có nghĩa là hoa văn/nét vằn, vẻ đẹp, văn tự, văn chương, hoặc chế độ lễ nghi.
      - • Hóa (化): Có nghĩa là trở thành, biến cải, hoặc làm cho trở nên.
      - • Văn hóa (文化) theo đó được hiểu là làm cho... trở nên đẹp/có giá trị.
      - • Trong tác phẩm Chu dịch (周易), từ "văn" và "hóa" đã xuất hiện trong quẻ "Bí" (祕) với câu: "Quan hồ nhân văn dĩ hóa thành thiên hạ" (觀乎人文以化成天下)
    - - Thuật ngữ này bắt nguồn từ tiếng Latin cultus, mà nghĩa gốc là trồng trọt.
      - • Cultus agri là trồng trọt ngoài đồng.
      - • Cultus animi là ươm dưỡng tinh thần, tức là giáo dục.
      - • Theo Phan Ngọc, người Trung Quốc dùng từ Văn hóa để dịch từ culture.
        
        ◦ Nghĩa gốc chung: Văn hóa gắn liền với giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn, trí tuệ, đào tạo con người, làm cho xã hội và tự nhiên trở nên tốt đẹp, chuẩn mực
    - - Từ "văn hóa" (với dạng chữ viết hiện đại) xuất hiện vào khoảng đầu thế kỷ XX, ví dụ trong tác phẩm Việt Nam văn hóa sử cương của Đào Duy Anh
      - Trước đó, vào thế kỷ XV, Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo đã sử dụng thuật ngữ "văn hiến" + "phong tục" tương đương với nghĩa văn hóa. Văn hiến ở đây chỉ một nền văn hóa cao, gần với nghĩa "trình độ phát triển văn hoá" của từ văn minh, trong đó các giá trị tinh thần được chú trọng
    - - Nghĩa rộng: Văn hóa là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử. Khái niệm này khẳng định người dân cộng đồng là chủ nhân sáng tạo ra văn hóa của mình. UNESCO cũng định nghĩa văn hóa theo nghĩa rộng nhất.
      - Nghĩa hẹp: Văn hóa là những hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần
    - - Văn hóa bao gồm:
      - • Nghệ thuật và văn chương.
      - • Những lối sống, quyền cơ bản của con người, hệ thống giá trị, tập tục và tín ngưỡng.
      - Văn hóa đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân, làm cho con người trở thành những sinh vật nhân bản đặc biệt, có lí tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý
    - - Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó, mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn
    - - • Trần Ngọc Thêm: Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị (vật chất và tinh thần, tĩnh và động, vật thể và phi vật thể...) do con người sáng tạo ra và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội của mình
      - • Phan Ngọc (cách tiếp cận): Văn hóa là một mối quan hệ. Đối tượng của văn hóa học là mối quan hệ qua lại giữa thế giới biểu tượng với thế giới hiện thực được biểu hiện thành những kiểu lựa chọn riêng của một tộc người
      - • Văn hóa được coi là nửa cuộc sống của từng con người, từng dân tộc; nửa kia là kinh tế. Văn hóa và kinh tế là hai mặt đối lập để cấu thành xã hội.
      - • Văn hóa được định nghĩa một cách đơn giản là "cái thật mà không thô, là cái tinh mà không già". "Cái thật" là nội dung cốt lõi, "cái tinh" là hình thức thể hiện.
      - • Văn hóa, theo F. Mayor, bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, công nhận văn hóa là sự khác nhau, chứ không phải là sự hơn kém
    - - Tính Nhân bản và Chủ thể
        
        • Văn hóa có đặc trưng là nhấn mạnh tính nhân vị - vị nhân sinh.
        
        • Văn hóa là cái dành riêng cho con người và cho mọi con người.
        
        • Văn hóa là ý tưởng của cộng đồng dân tộc, được chính cộng đồng đó hiện thực hóa thông qua cách ứng xử với tự nhiên và xã hội.
        
        • Con người là chủ thể sáng tạo ra văn hóa, nhưng ngược lại, chính con người cũng là sản phẩm của văn hóa đó
      - Cấu trúc và Bản chất Mối quan hệ
        
        • Văn hóa là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra. Cấu trúc văn hóa bao gồm hai phương diện chính: vật chất và tinh thần.
        
        • Văn hóa không phải là một vật, mà là một mối quan hệ. Do đó, khi nghiên cứu văn hóa, cần phải xét đến những cái chung có mặt trong mọi nền văn hóa, bắt nguồn từ tâm lý con người, trước khi biểu hiện thành những sắc thái khác nhau ở từng xã hội cụ thể.
        
        • Văn hóa là tổng thể của nhiều mối quan hệ trong đời sống xã hội.
        
        • Một cách tiếp cận sâu sắc là coi văn hóa như dấu ấn của sự tổng hợp những cách ứng xử (comportement) mà con người làm để giải quyết, thậm chí không cần giải thích được, và đó là linh hồn của văn hóa
      - Văn hóa và Sự thay đổi
        
        • Văn hóa không phải là một hiện tượng cố định mà thay đổi là chuyện bình thường.
        
        • Văn hóa là một phạm trù lịch sử, luôn vận động và biến đổi, chịu tác động của nhiều yếu tố như tự nhiên, xã hội, phong tục tập quán cộng đồng.
        
        • Văn hóa là cái quá khứ còn lại, cái hiện tại đang tiếp diễn, và cái tương lai đang trong ý tưởng.
      - Phân biệt với các hoạt động khác
        
        • Văn hóa không phải là hoạt động xã hội, chính trị, hay quân sự.
        
        • Văn hóa không phải là tổ chức gia đình, thôn xóm, hôn nhân, pháp chế, quốc hội, chính phủ, đảng.
        
        • Cần tránh nhìn văn hóa theo cách hiểu quá rộng như phong tục từ việc ăn uống, quần áo, cưỡi ngựa, ma chay, đến việc tiếp xúc với người khác trong gia đình, trong làng, trong nước và trên thế giới, vì điều này sẽ dẫn đến kết quả bất lợi.
        
        Văn hóa có thể được xem như một chiếc diều giấy đang bay. Cần có sự điều khiển thích hợp để diều bay an toàn và lên cao. Nếu dây điều khiển quá chặt hoặc quá lỏng, diều sẽ lao xuống đất. Tương tự, việc đổi mới văn hóa (cách mạng văn hóa) phải được làm rất thận trọng, tránh áp đặt hoặc mệnh lệnh từ trên xuống, vì kinh nghiệm đã chứng tỏ điều đó có thể dẫn đến thất bại.
        
        Sự khác biệt trong quan niệm về văn hóa cũng giống như việc quan sát một đối tượng phức tạp từ nhiều góc độ khác nhau: nó không phải là một vật thể đơn lẻ mà là một mạng lưới quan hệ đa chiều, nơi mỗi định nghĩa chỉ là một cách nắm bắt một phần trong tổng thể mối liên kết vô tận đó.