Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

HIGIDURAK ETA IDARRAK - Coggle Diagram

- - - - Indarrek gorputzak azeleratu ditzakete. Indar bat eta sortzen duen azelerazioa proportzionalak dira.
        
        F(N)= m(Kg)*a(m/s2)
  - - - Gorputz bati indar bat egiten zaionean (Fakzioa), gorputz horrek modulu berdina baina kontrako norantza duen indarrarekin erantzuten dio (FErreakzio).
  - - - Indarrik egongo ez balitz edo indar erresultante = 0N den kasuan.
        Hasieran mutila bizikletarekin batera abiadura bat zuen. Bizikleta arrokarekin talka egin du eta gelditzen da baina mutilak aurrera joan izan den abiadura berdinarekin jarraitzen du aurrera
      - Gorputzek beti dute beraien higidura mantentzeko joera=inertzia
        
        Geldi dagoen objektu bat geldi jarraitzeko joera izango du.
        
        Higiduran dagoen objektu bat abiadura berdinarekin higitzen jarraitzeko joera izango du.
  - - - Newton-etan (N) neurtzen da INDAR GUZTIAK BEZALA. Eguneroko bizitzan kg-tan neurtzeko ohitura dago baina kg MASA ADIERAZTEN DU.
        Masa materia kantitatea da eta berdina da unibertsoko leku guztietan.
        
        P(N)= m(Kg) * g(m/s2)
      - Pisuaren definizioa
        
        Planetak inguruko gorputzei egiten dien erakarpen indarra.
    - - Marruskadura indarra da kontaktuan dauden bi gainazalen artean mugimenduaren aurka sortzen den indarrari deritzogu.
        
        Beti mugimenduaren kontrako norantzan jarduten du.
        
        Bi mota nagusi daude
        
        Marruskadura estatikoa
        
        gorputza mugitu aurretik eragiten dena
        
        Marruskadura zinetikoa
        
        gorputza mugimenduan dagoenean.
        
        Marruskadura handiagoa da gainazal zakarretan edo presio handiagoarekin
    - - Indar elastikoa da gorputz bat (adibidez, malguki bat) deformatzen denean —luzatu edo konprimitzean— berriz jatorrizko formara itzultzeko egiten duen indarra. Indar hori deformazioaren kontrako norantzan jarduten du.
      - Hook-en lege matematika
        
        Hook-en legeak dio indar elastikoa proportzionala dela luzapen edo konpresioaren luzerarekin
        
        F (N)
        
        Indar elastikoa
        
        K (N/m)
        
        Malgukiaren konstante elastikoa
        
        Malguki biguna k txikia
        
        Malguki gogorra K handiak
        
        l (m)
        
        Luzera indarra egiterakoan
        
        lo (m)
        
        Orekako luzera edo inolako indarrik ez dagoenean duen luzera, malgukiak duen berezo luzera, malgukiaren luzera indarra egin aurretik
        
        l-lo (m)
        
        Luzapena edo konpresioa
        
        F= K * (l-lo)
  - - - Plastikoak
        
        Deformazio baten ondoren, indarra desagertzerakoan ez dute hasierako forma berreskuratzen.
      - Elastikoak
        
        Deformazio baten ondoren indarra desagertzerakoan hasierako forma berreskuratzen dute.
  - - - Grabitate indarrari esker
        
        Lurreko gorputzek pisua dute.
        
        Planetek orbita itxiak egiten dituzte.
        
        M eta m duten eta zentroak distantziara (d) dituzten bi gorputzek elkar erakartzean bata besteari egiten dioten indarra zuzenean proportzionala da gorputzen masen arteko biderkadurarekiko, eta alderantziz proportzionala gorputzen arteko distantziaren karratuarekiko
        
        F= G ((Mm) / d )
    - - Atomoen partikula azpiatomikoak
        
        Protoiak
        
        p+
        
        Elektroiak
        
        e-
        
        Neutroak
        
        n+-
    - - Karga elektrikoak pausagunean/geldi daudenean jasaten duten idarrari deritzogu.
      - Indar elektrikoa erakarpenenzkoa edo alderapenezkoa izan daiteke.
      - Indar elektrostikoa deskribatzen duen formula “Coulomb”-en legea deitzen zaio. Formula hau da:
        
        F (N)
        
        Coloumb-en indarra
        
        K (Nm2 / C2)
        
        K = 9 * 10 ^9
        
        q (C)
        
        Karga elektrikoa
        
        d (m)
        
        Distantzia
      - Coulomben legea
        
        Bi karga elektrikoak (q1 eta q2) elkar erakartzen edo aldaratzen dute (ikur desberdinekoak edo berdinekoak izan). F indar batekin, eta indar hori kargen biderkadurarekiko proportzionala da, eta haien arteko distantziaren (d) karratuarekiko alderantziz proportzionala.
    - - Iparorratza
        
        Lurra planeta iman erraldoi bat da
        
        Ipar Polo magnetikoa Hego polo geografikoan dago
        
        Hego polo magnetikoa Ipar polo geografikoan dago
        
        Iparrorratza biratzeko gaitasuna duen iman batekin egiten da. Iparrorratzaren barruan dagoen imanareen ipar polo magnetikoa ipar polo geografikoara zuzentzen da.
      - Imanak
        
        Imanen Sailkapena
        
        Naturalak
        
        Magnetikoak
        
        Artifizialk
        
        Betierekoak
        
        Aldi batekoak (Elektroimanak)
        
        Iman Motak
        
        Elektroimanak
        
        Elektrizitatea behar dute funtzionatzeko
        
        Iraunkorrak
        
        Beti funtzionatzen dute
      - Lurreko Magnetismoa
      - Burdina erakartzeko propietateari MAGNETISMOA deritzogu.
      - Propietate hori duten mineralak MAGNETITAK dira.
      - Indar magnetiko indartsuena duten imanaren atalak POLOAK dira.
      - Imanek BETI BI POLO DITUZTE (Hego poloa HP=S eta Ipar poloa IP=N)
      - Bi imanen arteko indarrak
        
        Polo desberdinen artean ERAKARPEN INDARRA
        
        Polo berekoen artean ALDERAPEN indarra
- - - - Vbb= e/t
  - - - abb=(V-Vo)/t
  - - - Abiadura beti berdina da (v=kte)
        
        v=e/t
    - - Abiadura handitzen (azeleratzen) edo abiadura moteltzen (dezeleratzen) dago
        
        V=Vo+a*t
  - - - KONTUZ!!!!! Gorputz bat goruntz botatzen duzunean dezeleratzen /galgatzen da. Kasu
        
        V=Vo-g*t
- - - - Zenbaki eta unitatea behar dute bakarrik
        
        m, t, T, ...
    - - Informazio gehiago behar dute.
      - Norabide eta norantzaren araberakoak dira.
      - Eskalarrak baino informazio gehiago behar du.
      - Bektoreen bidez adierazten dira.
        
        F, v, a, ...