Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Đặc điểm 1 số dạng thơ Đường Luật - Coggle Diagram

- - - - Gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ.
      - Cấu trúc chặt chẽ gồm 4 phần: Đề,Thực, Luận ,Kết
    - - Thể thơ này tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về luật bằng-trắc, niêm và đối, đặc biệt là hai cặp câu 3-4 và 5-6 phải đối nhau về ý và từ ngữ.
    - - Bố cục: Chia thành 4 phần:
      - Đề: Hai câu đầu, giới thiệu chủ đề.
      - Thực: hai câu 3, 4,triển khai ý của đề tài, miêu tả cụ thể về tình cảnh, sự việc
      - Luận: hai câu 5, 6, mở rộng, phát triển ý nghĩa vốn có hoặc đi sâu hơn vào tâm trạng, cảm xúc
      - Kết: Hai câu cuối, tóm kết lại toàn bài.
      - Các thanh có trong bài thơ
        
        Thanh trắc: Dấu hỏi, dấu nặng, dấu ngã, dấu sắc
        
        Thanh bằng: Dấu ngang, dấu huyền
  - - - Luật bằng trắc của thơ thất ngôn bát cú thường được tóm tắt bằng câu: “nhất – tam – ngũ bất luận, nhị – tứ – lục phân minh
      - Các tiếng thứ nhất, thứ ba, thứ năm trong câu không cần sắp xếp theo đúng luật bằng trắc; còn các tiếng thứ hai, thứ tư, thứ sáu trong câu cần tuân theo luật bằng/ trắc rõ ràng.
      - Nếu tiếng thứ hai của câu một là tiếng thanh bằng (thanh ngang hoặc thanh huyền) thì bài thơ làm theo luật bằng.
    - - Câu 1 niêm với câu 8; câu 2 niêm với câu 3; câu 4 niêm với câu 5; câu 6 niêm với câu 7.
    - - Vần chân: Gieo một vần ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8.
      - Vần luật: Vần chính của bài thơ (vần bằng) là vần ở cuối các câu 2, 4, 6, 8.
      - Vần câu 1: Tiếng cuối câu 1 có thể gieo vần hoặc không gieo vần, tùy thuộc vào sự linh hoạt trong sáng tác.
      - Vần trong bài: Toàn bộ bài thơ sử dụng chung một vần (độc vận
    - - Cách ngắt nhịp của câu thơ thất ngôn thường là 2/2/3 hoặc 4/3.
    - - Câu thứ ba đối với câu thứ tư, câu thứ năm đối với câu thứ sáu
  - - - Bố cục: 2 phần
        
        Câu 1 – 2: tả khung cảnh thiên nhiên thơ mộng.
        
        Câu 3 – 4: khắc hoạ hình ảnh con người ưu tư vì dân vì nước.
      - Luật
        
        1:Niêm: Chữ thứ hai của câu 1 là “trắc” niệm với chữ thứ hai của câu 4 cũng là “trắc”, chữ thứ hai của câu 2 là “bằng” niêm với chữ thứ hai của câu 3 cũng là “bằng”.
        
        2:Luật: Bài thơ thất ngôn tứ tuyệt luật trắc vần bằng theo luật Đường.
        
        Vần chỉ hiệp theo một vần ở các câu 1, 2 và 4 (xa – hoa – nhà).
        
        Nhịp: ngắt theo nhịp 3/4 ở câu đầu “Tiếng suối trong như tiếng hát xa” và nhịp 4/3 hoặc 2/2/3 ở các câu sau. Sự chuyển nhịp này góp phần tạo nét sinh động, duyên dáng cho bài thơ.
- - - - Số câu, số chữ: 4 câu, mỗi câu 5 chữ.
      - 4 phần mỗi câu 1 phần
        
        Câu 1 (Đề): Giới thiệu, mở đầu nội dung.
        
        Câu 2 (Thực): Mở rộng, phát triển ý của câu 1.
        
        Câu 3 (Luận): Chuyển ý, tạo bước ngoặt hoặc cao trào.
        
        Câu 4 (Kết): Kết thúc, tổng kết lại nội dung bài thơ.
    - - tóm tắt bằng câu
        
        nhất – tam – ngũ bất luận, nhị – tứ – lục phân minh
        
        Các tiếng (âm tiết) thứ nhất, thứ ba, thứ năm trong câu không cần sắp xếp theo đúng luật bằng trắc
        
        Các tiếng thứ hai, thứ tư, thứ sáu trong câu cần tuân theo luật bằng/ trắc rõ ràng.
        
        Nếu tiếng thứ hai của câu một là tiếng thanh bằng (thanh ngang hoặc thanh huyền) thì bài thơ làm theo luật bằng và ngược lại
        
        Tất cả các câu đều phải tuân thủ luật bằng trắc.
        Sự luân phiên bằng-trắc trong một câu được quy định chặt chẽ theo luật Đường.
    - - Câu 1 niêm với câu 4
      - Câu 2 niêm với câu 3
  - - - bài Chiều tím – Xuân Diệu (ngũ ngôn tứ tuyệt tiếng Việt)
      - Câu 1 – Đề:
        
        “Chiều tím rơi rất nhẹ”
        
        → mở cảnh.
      - Câu 2 – Thực:
        
        “Mây tím phủ chân trời”
        
        → mở rộng cảnh.
      - Câu 3 – Luận:
        
        “Lòng tím theo mưa gió”
        
        → chuyển sang cảm xúc.
      - Câu 4 – Kết:
        
        “Buồn tím cả hồn tôi”
        
        → kết tình.
    - - Bài: Tĩnh lặng – Hàn Mặc Tử (ngũ ngôn tứ tuyệt)
        
        C1: “Chiều rơi trên ngọn cỏ”
        
        C2: “Gió thổi nhẹ ngang trời”
        
        C3: “Lá đổ vào im vắng”
        
        C4: “Hồn lắng giữa muôn đời”
      - → C1 – C4 đều chữ cuối cỏ / đời → đều bằng
      - → C2 – C3 chữ cuối trời / vắng → cách niêm đúng
    - - bài Nhớ nhà – Tố Hữu (ngũ ngôn tứ tuyệt)
      - C1: “Chiều xuống nhớ quê nhà”
      - C2: “Đường xa mưa nắng lạ”
      - C3: “Thương mái hiên lặng gió”
      - C4: “Một mình trong bóng xế”
      - → Ở đây bản gốc có biến thể, nhưng nếu dùng bản chỉnh lại đúng vần:
        
        C1 – C2 – C4 (nhà – lạ – xá)**
    - - Ví dụ nhịp 2/3
        
        Bài: Sáng sớm – Nguyễn Bính
        
        “Gió nhẹ / lay hàng cúc"
      - Ví dụ nhịp 3/2
        
        Bài: Chiều quê – Anh Thơ
        
        “Chiều rơi xuống / bến sông”
- - - - Phá đề (câu 1-2): Giới thiệu chủ đề, mở đầu ý tứ.
      - Thừa đề (câu 3-4): Phát triển chủ đề, thường đối với phá đề.
      - Thực (câu 5-6): Phân tích, triển khai sâu hơn, thường đối nhau.
      - Hợp (câu 7-8): Kết thúc, tổng hợp ý tứ, tạo điểm nhấn triết lý hoặc cảm xúc.
    - - Sử dụng thanh bằng (B) và trắc (T) theo quy tắc nghiêm ngặt. Có hai loại luật chính: luật bằng và luật trắc.
      - Luật bằng: Bắt đầu bằng thanh bằng ở chữ thứ 2 của câu 1. Mẫu niêm:
        
        Luật bằng: Bắt đầu bằng thanh bằng ở chữ thứ 2 của câu 1. Mẫu niêm:
        
        Câu 1: B T B.
        
        Câu 2: T B T.
        
        Câu 3: T B T (đối với câu 4).
        
        Câu 4: B T B.
        
        Câu 5: B T B (đối với câu 6).
        
        Câu 6: T B T.
        
        Câu 7: T B T.
        
        Câu 8: B T B.
      - Luật trắc: Ngược lại, bắt đầu bằng thanh trắc.
    - - Câu 3 đối với câu 4 (đối thực).
      - Câu 5 đối với câu 6 (đối ngẫu).
      - Đối phải cân xứng về từ loại, ý nghĩa, thanh điệu (B đối B, T đối T).
    - - Thu Vịnh
      - Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,
      - Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu.
      - Nước biếc trông như tầng khói phủ,
      - Song thưa để mặc bóng trăng vào.
      - Đòi phen gió cuốn mặt sông xao,
      - Khen ai khéo vẽ cảnh tiêu điều.
      - Chim bay mỏi cánh hoa tàn úa,
      - Thu về hiu hắt nỗi niềm thu.
      - Cấu trúc:
        Phá đề (1-2): Giới thiệu trời thu cao vợi, gió hiu hắt – mở đầu cảnh thu.Thừa đề (3-4): Phát triển với nước biếc như khói, trăng lọt qua song – tả cảnh tĩnh mịch.Thực (5-6): Triển khai gió cuốn sông, cảnh tiêu điều – thêm động vào tĩnh.Hợp (7-8): Kết thúc với chim mỏi, hoa úa, nỗi niềm thu – ngụ tình hoài cổ, buồn man mác.
      - Niêm luật:
        Niêm: Chữ 2 câu 1 ("thu") niêm với câu 2 ("trúc"), 4 ("thưa"), 6 ("phen"), 8 ("về") – đều thanh bằng.Vần: Cuối câu 1 ("cao"), 2 ("hiu"), 4 ("vào"), 6 ("điều"), 8 ("thu") – vần "ao/iu/iều/u".Đối: Câu 3 ("Nước biếc...") đối câu 4 ("Song thưa...") – nước đối song, biếc đối thưa, trông đối để mặc... Câu 5 ("Đòi phen...") đối câu 6 ("Khen ai...") – gió cuốn đối khéo vẽ, mặt sông đối cảnh tiêu.
- - - - Gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ (tổng cộng 28 chữ).
    - - Khởi: Mở ý, giới thiệu đề tài (câu 1).
      - Thừa: Phát triển ý của câu khởi (câu 2).
      - Chuyển: Chuyển hướng ý, tạo sự đột phá, bất ngờ (câu 3).
      - Hợp: Khép lại bài, thâu tóm ý tứ, cảm xúc của toàn bài (câu 4).
    - - Niêm:
        
        Tuân thủ luật bằng trắc chặt chẽ ở các chữ quan trọng (chữ thứ 2, 4, 6 trong mỗi câu) và đối nhau giữa các câu.
      - Đối:
        
        Yêu cầu sự đối xứng về từ loại, cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa giữa các cặp câu, thường là giữa câu 1 và 2, câu 3 và 4 (đối trong thơ Đường luật).
      - Vần
        
        Thường gieo vần ở chữ cuối của các câu 2 và 4, đôi khi cả câu 1 (để làm rõ ý hoặc tạo nhịp điệu).
      - Nhịp
        
        Phổ biến nhất là ngắt nhịp 4/3, nhưng có thể có các cách ngắt nhịp khác như 3/4, 2/2/3 để tạo sự phong phú, đa dạng về âm điệu.
  - - - Câu 1: "Lòng ta" (thanh B) "vẫn" (thanh T) "còn" (thanh B) "say" (thanh B). Ngắt nhịp 4/3.
      - Câu 2: "Ngắm" (thanh T) "trăng" (thanh B) "lồng" (thanh T) "cổ" (thanh B) "thụ" (thanh B) "bóng" (thanh T) "lồng" (thanh B) "hoa" (thanh B). Ngắt nhịp 4/3.
      - Câu 3: "Trăng" (thanh T) "lồng" (thanh B) "cổ" (thanh T) "thụ" (thanh B) "bóng" (thanh T) "lồng" (thanh B) "hoa" (thanh B). Ngắt nhịp 4/3.
      - Câu 4: "Người" (thanh B) "chưa" (thanh T) "ngủ" (thanh B), **ngắt nhịp