Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
LANGILE MUGIMENDUA - Coggle Diagram
LANGILE MUGIMENDUA
LANGILE MUGIMENDUAREN HASTAPENAK
TESTUINGURUA: INDUSTRIA IRAULTZA
Enpresariak = burgesak
Liberalismoak: askatasuna eta berdintasuna legearen aurrean, baina ez ekonomikoa
Nekazariak → langile bihurtu (industria-lana nagusi)
LANGILEEN EGOERA
Ez istripu-asegururik, ez langabezia-laguntzarik
Kontratazio indibiduala, ez kolektiboa
Lan-baldintza gogorrak: 14 ordu/egun, 6 egun/aste
Hiri auzoetan miseria-pilaketak
ERANTZUNA: LANGILEEN ELKARTZEA
XIX. mendean sindikatuak legalizatu (Trade Unions)
Matxinadak eta lan-baldintzen hobekuntza
Patronalaren eta sindikatuen arteko negoziazioa
Helburu politiko berriak: boto orokorra, elkartzeko askatasuna, greba eskubidea
Helburua: kontratazio kolektiboa eta baldintzak hobetzea
LUDISMOA
Helburua: berriro langileak kontratatzea
Parlamentuak heriotza-zigorra ezarri luditen aurka
Indarra: Ingalaterrako ehungintza
Hedapena: Frantzia, Alemania, Belgika, Espainia
Makinen kontrako mugimendua (lanpostuak galtzeagatik)
Emaitza: porrota
(1811–1816)
LANGILEEN LEHEN ELKARTEAK
LE CHEPELIER LEGEA (FRANTIZA, 1791)
Helburua: lege hori ezabatzea
Langileen elkartzea debekatua
INGALATERRA: ELKARREN LAGUNTZARAKO ELKARTEAK
Elkarte txikien batasuna → Trade Union
Helburuak: lan-orduak gutxitzea, soldatak igotzea, emakume/haurren lana arautzea
Helburua: laguntza eta erresistentzia kutxak
FRANTZIAN: SINDIKATU IZENA HARTZEN DUTE
PEOPLE'S CHARTER ETA KARTISMOA
(Erresuma Batua, 1834–1848)
ARRAZOIAK
Parlamentuak langileak ez ditu kontuan
Demokratizazioa beharrezkoa ordezkaritza izateko
PEOPLES CHARTER (1838)
Hauteskunde-barruti berdinak
Jabetza-baldintza ezabatu
Isilpeko botoa
Parlamentariei soldata
Gizonen boto orokorra
Parlamentarien bortxaezintasuna
Helburua: gizartearen demokratizazioa
EMAITZAK (1848)
Emakume eta haurren lanaldia 10 ordu
Lan-baldintzak progresiboki hobetu
Gizonezkoen boto orokorra
Alderdi Laboristaren jatorria
SOZIALISMOAREN HASTAPEN ETA EBOLUZIOA
Hasieran: utopietan oinarritutako teoriak
Helburua: berdintasun soziala eta miseriarik gabeko gizartea
Langile mugimenduaren indarra pixkanaka
Bi talde nagusi:
sozialismo utopikoak
Gizarte ideal bat proposatzen dute, baina ez dute bide praktikorik
Pentsalari nagusiak:
Robert Owen
Henri de Saint-Simon
Charles Fourier
Étienne Cabet
Sozialismo zientifikoa (Marxismoa)
Obrak: Manifestu Komunista (1848), Kapitala (1867)
Kritika: demokrazia ukatu eta diktadura pertsonaletara bidea
Marx eta Engels (Alemania)
Materialismo historikoa: ekonomia = historiaren motorra
Klaseen borroka: jabe/esklabo → noblezia/nekazari → burges/proletario
Plusbalioa: lanaren etekina kapitalistaren esplotazioa da
Proletariotzaren diktadura: langilegoaren aginte politikoa (hauteskundeen bidez edo iraultzaz)
Anarkismoa
Helburua: berdintasun ekonomikoa eta askatasun osoa
Ez dute demokrazia ordezkatzailean sinisten
Estatua eta politika = zapalkuntza-iturriak
Demokrazia zuzena proposatzen dute (bozketa zuzenak)
“Anarkia” = aginte eza (grekeraz)
Komunak = antolaketa eredua (populazio txikietan)
Sinboloa: A beltza zirkulu batean
MUGIMENDU SOZIALISTAREN EBOLUZIOA
1864: I. Internazionala (Londres, Saint Martin’s Hall)
Helburua: sozialismo internazionalizatzea
Marxismoa eta anarkismoa → liskarrak → anarkistak kanporatu (1872)
Marx, Engels eta Bakunin parte hartu
Desegin: 1874
1889: II. Internazionala (Paris)
Parte-hartzaileak: alderdi sozialista, sozialdemokrata, laboristak
Eztabaida: nola heldu agintera
Sozialdemokratak → demokrazia bidez
Komunistak → iraultza bidez
Desegin: 1916 (Lehen Mundu Gerra)
1919: III. Internazionala (Komintern, Mosku)
Helburua: sobietar errepublikaren bidez burgesiarekin amaitzea
Joera komunista bakarrik onartu
Leninek sortua
Edozein baliabide zilegi iraultzarako