Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Bài 5: Giống vật nuôi - Coggle Diagram

- - - - Chọn vật nuôi làm giống (chọn giống vật nuôi) là xác định và chọn những con vật nuôi ( đực và cái) có tiềm năng di truyền vượt trội về một hay nhiều tính trạng mong muốn để làm giống( sinh sản)
    - - Mục đích của chọn giống vật nuôi là chọn ra những con vật ưu tú (mang các gene quy định đặc điểm tốt mà con người mong muốn) từ đó cải thiện được năng suất và chất lượng sản phẩm ở đời sau
  - - - Ngoại hình của một vật nuôi là: đặc điểm (tính trạng) bên ngoài của cơ thể vật nuôi mang đặc trưng cho từng giống
      - Các chỉ tiêu về ngoại hình bao gồm: hình dáng thân( hình chữ nhật, hình vuông, hình quả lê) dáng vẻ, màu sắc bộ lông, màu sắc da thân, da chân, hình dáng tai, kiểu và màu sắc mào
      - Thông qua ngoại hình có thể phân biệt giống này với giống khác, nhận biết được tình trạng sức khoẻ, hướng sản xuất vật nuôi
      - Để đánh giá ngoại hình vật nuôi, có thể sử dụng một số phương pháp sau:
        
        Quan sát kết hợp với chụp ảnh, quay phim và dùng tay sờ nắn
        
        Dùng thước để đo một số chiều đo nhất định. Một số chiều đo cơ bản ở gia súc gồm: vòng ngực( chu vi lồng ngực tại điểm tiếp giáp phía sau của xương bả vai) dài thân ở lợn (khoảng cách từ điểm giữa của hai đường nối giữa hai gốc ở tai tới điểm tiếp giáp giữa vùng khum và vùng đuôi), cao vây ở bò (chiều cao từ mặt đất tới điểm sau của u vai), dài thân chéo ở trâu, bò (khoảng cách từ phía trước của khớp bả vai- cánh tay đến mõm sau của u xương ngồi)
    - - Là chất lượng bên trong cơ thể vật nuôi liên quan đến sức sản xuất khả năng thích nghi với điều kiện cơ thể sống của vật nuôi
      - Một số biểu hiện của thể chất như: kích thước cơ thể, tốc độ lớn , sức khoẻ
    - - Sinh trưởng
        
        Sinh trưởng là sự tăng thêm về khối lượng , kích thước, thể tích của từng bộ phận hay toàn bộ cơ thể con vật. Để theo dõi sinh trưởng của vật nuôi cần định kì cân, đo
        
        Một số chỉ tiêu sử dụng để đánh giá khả năng sinh trưởng của vật nuôi bao gồm: khối lượng cơ thể qua các giai đoạn tuổi (tính bằng gram hay kilogram), tốc độ tăng khối lượng (tính bằng gram/ ngày), hiệu quả sử dụng thức ăn( số kilogam thức ăn để tăng một kilogram khối lượng cơ thể)
      - Phát dục
        
        Là quá trình biến đổi chất lượng các cơ quan bộ phận trong cơ thể
        
        Khả năng sinh trưởng và phát dục là những căn cứ quan trọng để đánh giá chọn vật nuôi làm giống
    - - Năng suất
        
        Là mức độ sản xuất ra sản phẩm của vật nuôi như năng suất sinh sản; khả năng cho thịt, trứng, sữa,…
      - Chất lượng sản phẩm
        
        Được đánh giá qua các chỉ tiêu như màu sắc, mùi, vị,hàm lượng dinh dưỡng
        
        Các giống vật nuôi khác nhau thì có sức sản xuất khác nhau, tuy nhiên cũng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như chê độ dinh dưỡng, chăm sóc, mùa, vụ
  - - - Chọn lọc hàng loạt là phương pháp định kỳ theo dõi, ghi chép các chỉ tiêu như ngoại hình, năng suất, chất lượng sản phẩm mà vật nuôi đạt được ngay trong điều kiện sản xuất
        
        Quá trình chọn lọc
        
        Đặt ra những tiêu chuẩn cho các chỉ tiêu chọn lọc (công việc này được tiến hành trước khi chọn lọc)
        
        Căn cứ vào số liệu ghi chép về màu sắc lông, da, hình dáng, khối lượng cơ thể, năng suất sữa, trứng,..của đàn vật nuôi để tiến hành chọn
        
        Những cá thể đạt tiêu chuẩn sẽ được giữ lại làm giống
        
        Ưu điểm
        
        Chọn lọc đơn giản, dễ thực hiện, ít tốn kém, chọn lọc trong thời gian ngắn
        
        Nhược điểm
        
        Độ chính xác không cao
    - - Chọn lọc cá thể là phương pháp chọn lọc được tiến hành tại các trung tâm giống để chọn lọc được vật nuôi đạt yêu cầu cao về chất lượng giống
        
        Quá trình chọn lọc
        
        Dựa vào phá hệ (lý lịch) để xem xét các đời tổ tiên của vật nuôi có tốt hay không và từ đó dự đoán được phẩm chất sẽ có ở đời sau. Vật nuôi nào có tổ tiên tốt sẽ là đối tượng được chọn lọc
        
        Chọn lọc bản thân: Để phát huy tốt tiềm năng di truyền của vật nuôi thì chúng cần được nuôi trong điều kiện tiêu chuẩn về nuôi dưỡng,chăm sóc
        
        Kiểm tra đời con nhằm xác định khả năng di truyền những tính toán tốt của bản thân con vật cho đời sau. Căn cứ vào phẩm chất của đời con để quyết định có tiếp tục sử dụng bố hoặc mẹ của chúng để làm giống hay không
        
        Ưu điểm
        
        Hiệu quả chọn lọc cao
        
        Nhược điểm
        
        Trình độ khoa học kĩ thuật và điều kiện cơ sở vật chất
  - - - Chọn lọc có hỗ trợ của chi thị phân tử là phương pháp chọn lọc các cá thể dựa trên các gene (hay đoạn DNA) quy định có liên quan đến một tính trạng mong muốn nào đó, từ đó chọn lọc những vật nuôi mang kính sang quy định tính trạng mong muốn đó để làm giống
        
        Ưu điểm
        
        Chọn lọc vật nuôi ngay ở giai đoạn còn non không cần đợi đến giai đoạn hậu bị
        
        Rút ngắn thời gian chọn lọc
        
        Nhược điểm
        
        Yêu cầu kĩ thuật cao
        
        Trang thiết bị hiện đại
        
        Tốn kém
      - Các bước tiến hành
        
        Xác định gen hoặc chỉ thị phân tử liên quan đến tính trạng mong muốn
        
        Tạo hoặc thu thập các dòng lai / quần thể nghiên cứu
        
        Phân tích ADN của các cá thể
        
        Chọn lọc cá thể có gene tốt
        
        Nhân giống và đánh giá
    - - Chọn lọc bằng bộ gene là chọn lọc dựa trên ảnh hưởng
        của tất cả các gene có liên quan đến một tính trạng nào đó. Có thể có hàng chục nghìn gene có liên quan phân bố ở nhiễm sắc thể trong bộ gene
        
        Ưu điểm
        
        Độ chính xác cao
        
        Rút ngắn thời gian chọn lọc
        
        Tăng hiệu quả chăn nuôi
        
        Nhược điểm
        
        Chi phí rất cao
      - Các bước tiến hành
        
        Thu thập mẫu và giải trình tự bộ gene
        
        Xác định mối liên hệ giữa gen và tính trạng
        
        Dự đoán giá trị di truyền của cá thể
        
        Chọn lọc cá thể có bộ gene tốt
        
        Lai tạo và nhân giống
  - - - 1.1 Khái niệm
        
        Nhân giống thuần chủng là phương pháp dùng những cá thể đực và cá thể cái của cùng một giống cho giao phối với nhau để tạo ra thế hệ con chỉ mang những đặc điểm của một giống ban đầu duy nhất.
      - 1.2 Mục đích
        
        Đối với một giống mới vừa được nhập về hoặc giống gây thành có số lượng còn ít,đặc điểm của giống chưa ổn định,nhân giống thuần
        
        Những giống địa phương có năng suất thấp thường bị suy giảm về số lượng và có nguy cơ tuyệt chủng sẽ được nhân giống thuần chủng để tăng số lượng cá thể và bảo tồn giống
        
        Duy trì được các đặc điểm tốt của giống.Trong quá trình nhân giống xác định được những con giống tốt có năng suất cao.Những con này sẽ được nhân giống thuần chủng hoặc làm nguyên liệu để lai giống nhằm cải tiến năng suất và chất lượng của giống
        
        Khi nhân giống thuần chủng,các cơ sở nuôi giữ giống cần có sổ sách ghi chép lí lịch của từng con giống để có thể nhân giống mà tránh được hiện tượng cận huyết(giao phối giữa bố và mẹ có quan hệ huyết thống)
    - - 2.1 Khái niệm
        
        Lai giống là cho giao phối con đực với con cái khác giống nhằm tạo ra hai con lai mang những đặc điểm di truyền mới tốt hơn bố mẹ.
      - 2.2 Mục đích của lai giống
        
        -Mục đích của lai giống:Là tạo được ưu thế lai từ đó làm tăng sức sống,khả năng sản xuất ở đời con,nhằm tăng hiệu quả chăn nuôi
      - 2.3 Một số phương pháp lai giống
        
        Lai kinh tế
        
        là phương pháp lai giữa các cá thể khác giống để tạo ra con lai có khả năng sản xuất cao hơn .Tất cả con lai tạo ra đều dùng cho mục đích thương phẩm(thịt,trứng,sữa,...)
        
        Lai kinh tế đơn giản
        
        Lai kinh tế đơn giản là hình thức lai giữa hai giống với nhau
        
        Lai kinh tế phức tạp
        
        Lai kinh tế phức tạp là hình thức lai giữa ba giống trở lên
        
        Lai cải tiến
        
        Lai cải tiên được sử dụng khi một giống vật nuôi cơ bản đã đáp ứng đủ yêu câu, tuy nhiên vẫn còn một vài đặc điểm chưa tốt cần được cải tiến Trong lai cải tiến, người ta chọn một giống mang đặc điểm tốt (giống đi cải tiến) để cho lai với giống đang chưa hoàn thiện (giống cần cải tiến).
        
        Đặc điểm của lai cải tiến
        
        Giống đi cải tiến chỉ được dùng một lần để tạo con lai F1
        
        Con lai F1 lai trở lại với giống cần cải tiến một hoặc nhiều lần. Trong quá trình này tiền hành đánh giá các đặc điểm đang muốn cải tiến, chọn lọc những cá thể đạt yêu cầu
        
        Giống cải tiến (con lai) cơ bản giữ được đặc điểm của giống và được bổ sung thêm đặc điểm cần có của giống đi cải tiến
        
        Lai cải tạo
        
        Lai cải tạo được sử dụng khi một giống chỉ có được một số đặc điểm tốt, tuy nhiên vẫn còn nhiều đặc điểm chưa tốt cần phải cải tạo để giống vật nuôi trở nên hoàn thiện theo yêu cầu của người sử dụng. Trong trường hợp này, người ta dùng một giống có các đặc điểm tốt (giống đi cải tạo) để cho lai với giống mang nhiều đặc điểm chưa tốt (giống cần cải tạo)
        
        Đặc điểm của lai cải tạo
        
        Giống cần cải tạo chỉ dùng một lần để tạo con lai F1
        
        Con lai F1 lai trở lại với giống đi cải tạo một hoặc nhiều lần, sau đó tiến hành kiêm tra, đánh giá các đặc điểm đang muốn cải tạo, chọn lọc những cá thể đạt yêu cầu.
        
        Giống cải tạo (con lai) mang rất ít đặc điểm của giống cần cải tạo và được bổ sung rất nhiều đặc điêm của giống đi cải tạo
        
        Lai xa
        
        Lai xa là lai giữa các cá thể của hai loài khác nhau với mục đích tạo ra ưu thế lai với những đặc điểm tốt hơn bố mẹ. Do bố mẹ khác nhau về bộ nhiễm sắc thể nên con lai sinh ra thường không có khả năng sinh sản.
    - - 3.1. Thụ tinh nhân tạo
        
        Thụ tinh nhân tạo là công nghệ hỗ trợ sinh sản bằng cách lấy tinh dịch từ con đực đề pha loãng và bơm vào đường sinh dục của con cái . Vì vậy, tinh dịch của một con đực có thể phối giông cho rất nhiêu con cái.
        Phương pháp này giúp nâng cao năng suất, chất lượng đàn vật nuôi và hiệu quả chăn nuôi
        
        Đặc điểm thụ tinh nhân tạo
        
        Phố biến những đặc điểm tốt của con đực giống cho đàn con
        
        Giảm số lượng và kéo dài thời gian sử dụng đực giống
        
        Tránh được những bệnh lây lan qua đường sinh dục và các bệnh truyền nhiễm thông qua tiếp xúc trực tiếp
        
        Tăng hiệu quả phối giống
      - 3.2 Thụ tinh trong ống nghiệm
        
        Thụ tinh trong ống nghiệm thụ tinh trong ống nghiệm là quá trình trứng và tinh trùng được kết hợp với nhau trong môi trường ống nghiệm (ngoài cơ thể mẹ). Sau đó, phôi sẽ được cấy ngược lại vào tử cung, làm tổ và phát triển thành bào thai như quá trình thụ thai bình thường
        
        Đặc điểm của thụ tinh trong ống nghiệm
        
        Thụ tinh trong ống nghiệm có tác dụng tạo ra nhiều phôi, từ đó phổ biến nhanh những đặc điểm di truyền tốt của vật nuôi để phục vụ sản xuất
      - 3.3 Cấy truyền phôi
        
        Cấy truyền phôi là quá trình đưa phôi từ cá thể cái này (con cái cho phôi) vào cá thể cái khác (con cái nhận phôi); phôi vẫn sống và phát triển bình thường trong cơ thể cái nhận phôi.
        
        Cấy truyền phôi gây rụng trứng nhiều
        
        Kĩ thuật phân tách phôi
        
        Đặc điểm cấy truyền phôi
        
        Cấy truyền phôi giúp phổ biển những đặc tính tốt của vật nuôi cái, tăng nhanh số lượng đàn vật nuôi, vì vậy có ý nghĩa trong công tác bảo tồn vật nuôi quý hiếm.
      - 3.4 Nhân bản vô tính
        
        Nhân bản vô tính vật nuôi là việc sử dụng kĩ thuật nhân bản từ tế bào sinh dưỡng để tạo ra vật nuôi
        
        Đặc điểm của nhân bản vô tính
        
        Hiện nay, nhân bản vô tính được ứng dụng trong công tác bảo tồn và phát triển các giống vật nuôi bản địa đang có nguy cơ bị tuyệt chủng. Ở Việt Nam, lợn Ỉ đã được nhân bản vô tính.