Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Ойлголт ба бодомж - Coggle Diagram

- - - - Харьцмал
        
        Гол шинж нь өөр нэг ойлголтоос хамаарал бүхий ойлголт
        
        Жишээ: "Зээл авагч " гэх ойлголт Зээлдүүлэгч гэх ойлголтгүйгээр утгагүй
      - Харьцмал биш
        
        Оршихуйн хувьд бие даасан шинжтэй
        
        Жишээ: "Муур" гэх ойлголт утгатай байхын тулд үүнтэй харьцмал өөр нэг ойлголт байх шаардлагагүй
      - Тодорхой
        
        Бодитой хүртэгдэхүйц юмыг заадаг
        
        Жишээ : ширээ , муур
      - Зөвшөөрсөн
        
        Аливаа зүйлд ямар нэгэн шинж байгааг зөвшөөрч хэлдэг ойлголт
        
        Жишээ: "Ногоон сандал" гэдэг нь сандалд ногоон гэх шинж байгааг илтгэнэ.
      - Хийсвэр
        
        Оюун ухаанаар дамжуулж ойлгодог зүйлс
        
        Жишээ: Амжилт , Итгэлцэл
      - Үгүйсгэсэн
        
        Аливаа зүйлд ямар нэгэн шинж байгааг үл зөвшөөрсөн ойлголт
        
        Жишээ: "Дүүрэн биш сав" гэдэг бол саванд дүүрэн гэх шинж байгааг үгүйсгэж байна.
    - - Багтаамжаар нь
        
        Хоосон
        
        Ерөнхий
        
        Бүртгэж болох
        
        Багтаамжийн олонлогт хичнээн элемент байгааг тоолох боломж
        
        Жишээ:12В сурагчид,Цэцэрлэгийн хүүхдүүд
        
        Нэг бүрчилсэн
        
        Жишээ: "12в ангийхан бүгд сагс тоглодог " гэсэн өгүүлбэр үнэн бол сурагч тус бүр сагс тоглодог гэсэн үг
        
        Квантортоо захирагддаг ойлголт .
        
        Тоймчилсон
        
        Квантортоо захирагдадгүй ойлголт
        
        Жишээ : "Бүх эрэгтэй хүмүүс богино үстэй" гэхэд бид үнэн тоймчлох байдлаар үнэн гэж ойлгодог ч гэлээ эрэгтэй хүн бүр богино үстэй байна гэдэг худал .
        
        Бүртгэж эс болох
        
        Жишээ: Шороо, сахар
        
        Олонлогт нь хичнээн элемент байгааг тоолох боломжгүй
        
        Нэгж
        
        Тухайн зүйлээр зааж болох ганц зүйл
        
        Жишээ:Дэлхий , Онон
        
        Хоосон биш
        
        Баримтын хувьд хоосон ойлголт
        
        Жишээ: Лусын дагина , луу
        
        Орших боломжтой ч бидний ертөнцөд байхгүй
        
        Логик зөрчилтэй хоосон ойлголт
        
        Жишээ: Гэрэл тусдагүй нар , дуу гардаггүй хөгжим
        
        Оршин байх ямар ч боломжгүй
  - - - 2 олонлогийн нэгдэл нь мөн нэгэн шинэ ойлголтын багтаамжийг бий болгох бөгөөд элементүүд нь аль алиныг нь хадгалж байгаа олонлог
      - Жишээ : Нэгж ойлголт , хоосон ойлголт дундаас "ойлголт "гарна
    - - 2 ба түүнээс дээш тооны ойлголт огтлолцох юм уу төрөл дүрсийн харилцаатай байвал
      - Жишээ: загас, голын загас - голын биш загас
    - - Хоёр олонлогийн огтлолцол нь нэгэн шинэ ойлголтын багтаамжийг бий болгох бөгөөд элементүүд нь аль алинд нь зэрэг харьяалагддаг байх
      - Жишээ: Цагаан өмд өмсдөг хүмүүс , Шулуун өмд өмсдөг хүмүүс = Цагаан шулуун өмд өмсдөг хүмүүс
    - - Гүйцээлт нь үгүйсгэлтэй ижил , хамгийн дээд цэгт нь тулгаж гүйцээх
      - Жишээ: ширээ гүйцээлт нь ширээ биш юм
    - - Гүйцээлтээс ялгаатай нь тултал биш бага багаар
      - Жишээ: нисдэг амьтан - амьтан- юм
    - - Жишээ : Мэргэжил- Багш- Тамирын багш
  - - - Тодорхойлолтын логик бүтэц
        
        Тодорхойлогч
        
        Үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орсон (c) богино эгшиг (в)
        
        Тодорхойлолт
        
        Үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орсон бүх балархай эгшгийг балархай эгшиг гэнэ
        
        Тодорхойлогдогч
        
        Балархай эгшиг
      - Тодорхойлолт жишээ: Хүн гэдэг нь ухаант амьтан
      - Тодорхойлолтын төрлүүд
        
        Остенсив
        
        Жишээ: Улаан өнгө гэж юу вэ ?
        
        Онолын тодорхойлолт
        
        Жишээ: Улаан бол долгионы урт 620-750 нанометр орчим байдаг өнгө
        
        Онолын тодорхойлолтын төрлүүд
        
        Нэрлэсэн- илэрхий бус
        
        Индуктив-
        
        Олон тохиолдлоос ерөнхийлөн дүгнэлт гаргах
        
        Жишээ: "Өсөх дараалалтай тоонуудын нийлбэр"
        
        Аксиоматик
        
        Үндсэн зарчмаас эхлэн аксиомчлон тодорхойлох
        
        Жишээ: Хэрвээ хоёр шулуун огтлолцвол тэд зөвхөн нэг цэг дээр огтлолцоно.
        
        Контекстон
        
        Хэрэгцээ нөхцөл байдлаас утгыг тодруулах
        
        Жишээ: Би гэр бүлтэй
        
        Бодит - илэрхий
        
        Мөн чанарын
        
        Тодорхойлогдогч нь хэн бэ ?
        
        Жишээ: Гурвалжин нь гурван талтай ,гурван өнцөгтэй дүрс юм.
        
        Генетик
        
        Тодорхойлогдогчийн гарал ,үүсэл
        
        Жишээ: Ус нь хүчилтөрөгч ба устөрөгч 2 химийн элемент нэгдэхэд үүсдэг бодис юм
        
        Бүтцийн
        
        Тодорхойлогдогч юунаас бүрддэг вэ ?
        
        Жишээ: Улс нь төр , нутаг, дэвсгэр, хүн ам зэргээс бүрдэнэ
        
        Функцийн
        
        Тодорхойлогдогчийн үүрэг
        
        Жишээ: Сургууль хүмүүсийг мэдлэг , чадварт сурган хүмүүжүүлэх газар юм
        
        Үгийн сангийн
        
        Жишээ: Улаан -гал ба цус өнгө , нялх балчир
  - - - Тохирох (давхцалд хоосон олонлог үүсгэж байвал)
        
        Огтлолцох
        
        Хоосон биш хэсгээрээ давхцаж байгаа бол
        
        Жишээ:" Багш - эмэгтэй хүн"= Эмэгтэй багш
        
        Захирах захирагдах
        
        Нэг ойлголт багтаамжаараа нөгөө ойлголтод бүрэн харьяалагдах
        
        Жишээ: Гурвалжин-тэгш өнцөгт гурвалжин
        
        Тэнцүү
        
        Багтаамжаараа тэнцүү боловч ялгаатай ойлголтууд
        
        Жишээ: Гурвалжин=гурван өнцөгтэй дүрс
      - Үл тохирох (багтаамжийнх нь давхцал хоосон олонлог байвал )
        
        Эсрэг
        
        Нэг дүрс ойлголт нөгөө дүрс ойлголтоо агуулгын хувьд заан үгүйсгэж байвал
        
        Жишээ: Эрэгтэй- Эмэгтэй
        
        Зөрчилт
        
        Нэг дүрс ойлголт нөгөө дүрс ойлголтоо агуулгын хувьд тодорхой заахгүйгээр үгүйсгэж байвал
        
        Жишээ: Ном- Автомашин
        
        Зэргэлдээ
        
        Багтаамжаараа хоорондоо огтлолцохгүй ч бүгд нэг төрөл дүрсийн ойлголтууд болж байвал
        
        Жишээ: Нохой - Муур
- - - - Субьект предикатын бүтэцтэй бодомж
    - - 'Бүх ,'Зарим', 'Нэг ч ' тоог илэрхийлсэн
      - Жишээ: Бүх нохой бол амьтан
      - Оршихуйн
        
        Зарим буюу ядаж нэг
      - Нийтлэгийн/Ерөнхийллийн
        
        Субьектийн багтаамж доторх бүх элемент
    - - Субьектэд холбогдуулж буй шинж байдлын ойлголт
        
        ''P'' үсгээр тэмдэглэнэ
    - - 'Мөн ,'Биш'
      - Жишээ: S бол P мөн / биш
      - Жишээ: Нохой (s) бол амьтан (p) мөн
    - - Бодомжид яригдаж буй юмны тухай ойлголт
        
        ''S'' үсгээр тэмдэглэнэ
  - - - Хэсгийн
        
        Зарим элементэд предикатыг хамруулж байвал
        
        Жишээ: Зарим амьтан махчин мөн/биш
        
        Оршихуйн квантортой
        
        Зарим S бол P мөн/биш
      - Ерөнхий
        
        Ерөнхийллийн квантортой
        
        Жишээ: Бүх алим улаан өнгөтэй мөн/ биш
        
        Бүх багтаамжид предикатыг хамруулж байвал
        
        Бүх S бол P мөн/биш
    - - Үгүйсгэл
        
        Зарим S бол P биш
        
        Жишээ: Бүх/Зарим шувуу нисдэг биш
        
        Бүх S бол P биш
      - Баталмал
        
        Бүх S бол P мөн
        
        Жишээ: Бүх/зарим шувуу амьтан мөн
        
        Зарим S бол P мөн
    - - Үнэн
        
        Бодомжинд гарч буй нь яригдаж байгаатайгаа таарах
        
        Бусад бодомжуудтай зөрчилгүй байх
      - Худал
        
        Бусад бодомжуудтай зөрчилдөхгүй байвал
        
        Бодомжинд гарч буй нь яригдаж байгаатайгаа таарахгүй байх
  - - - Огтлолцсон
        
        Жишээ
        
        S- Манай ангийн сурагч P- Цагаан хоолтон
        
        Манай ангийн зарим сурагч цагаан хоолтон
      - Төрөл дүрсийн
        
        Жишээ
        
        S- хүн P-Эмэгтэй
        
        Зарим хүн эмэгтэй
    - - Субьект предикат нь ямагт хуваарилагдсан байна
      - Жишээ
        
        S- Гурвалжин P-Дөрвөн өнцөгт
        
        Гурвалжин бол дөрвөн өнцөгт
    - - Төрөл дүрсийн харилцаатай
        
        Жишээ
        
        Манай ангийн бүх сурагч тамирын шалгалтаа өгсөн
        
        S- Манай ангийн сурагч , P- Тамирын шалгалт өгсөн сурагч
      - Терминүүд нь тэнцүү харилцаатай
        
        Жишээ
        
        Гурвалжин бол гурван өнцөгт дүрс мөн
        
        S- Гурвалжин , P- Гурван өнцөгт
    - - Субьект нь ямагт хуваарилагдаагүй байна
      - Жишээ
        
        S- Хүн P- Эмч
        
        Зарим хүн эмч биш
  - - - Субъектууд нь логик захирагмал харилцаатай
      - 2 бодомж нэг ижил предикаттай
      - A ба E-г захирагч I ба О-г захирагдагч
      - Жишээ: Бүх жүрж бол жимс мөн Зарим жүрж бол жимс мөн
    - - Тооны хувьд ижил хэсгийн чанараараа ялгаатай
      - I ба О бодомжууд
      - Жишээ: Зарим жүрж бол жимс мөн/биш
    - - Нэг ижил утга санааг янз бүрээр илэрхийлсэн
      - Нэг нь үнэн нөгөө нь худал байж болохгүй
      - Жишээ: Гүррагчаа бол монголын анхны сансрын нисгэгч мөн - Гүррагчаа анх сансарт ниссэн .
    - - Зөрчилт
        
        А ба О , Е ба I
        
        Жишээ: Бүх жүрж бол жимс мөн (A) Зарим жүрж бол жимс биш(O)
        
        Нэгэн зэрэг үнэн ба худал байж чаддаггүй
      - Эсрэг
        
        Тооны хувьд ижил ч чанар ялгаатай
        
        А ба Е
        
        Жишээ:Бүх хүмүүс ухаантай - Ямар ч хүн ухаантай биш
  - - - Категорийн
        
        Шууд оюун дүгнэлт
        
        Жишээ:Нөхцөл- Аньс бол жимс мөн , Дүгнэлт- Зарим жимс бол аньс мөн
        
        Тод: Нэг категорийн бодомжоос дүгнэлт хийх үйлдэл
        
        Ангилал
        
        Хувиргалт
        
        Предикатыг түүний гүйцээлтээр солих үйлдэл
        
        Жишээ : Бүх хүн шударга- Нэг ч хүн шударга биш
        
        Бодомжийн чанарыг баталмал бол үгүйсгэлээр үгүйсгэл бол баталмалаар солих
        
        Сөргүүлэн тавилт
        
        Алхам
        
        Субьектыг түүний гүйцээлтээр сольж предикатын байранд тавих
        
        Предикатыг түүний гүйцээлтээр сольж субьектын байранд тавих
        
        Жишээ: Бүх хүн сэтгэдэг - Нэг ч хүн сэтгэдэггүй зүйл биш
        
        Эргүүлэг
        
        Категорийн бодомжийн байрыг солих
        
        S бол Pмөн - нөхцөл ,P бол S мөн -Дүгнэлт
        
        Ангилал
        
        Энгийн
        
        1 more item...
        
        Хязгаарлалттай
        
        1 more item...
        
        Жишээ: Зарим хүн эмч Зарим эмч хүн
        
        Категорийн силлогизм
      - Хэллэг
        
        Болзолт силлогизм
        
        Заагт силлогизм
    - - Индукци
      - Аналоги