Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ระบบขับถ่ายปัสสาวะ, ส่วนบน (Upper Tract): ไต (Kidney) - ทำหน้าที่สร้างน้ำป…
ระบบขับถ่ายปัสสาวะ
องค์ประกอบของระบบ (Components)
หน่วยย่อยของไต
หน่วยไต (Nephron): ประกอบด้วย หลอดเลือดฝอยโกลเมอลูลัส (Glomerulus) และ หลอดไต (Renal Tubule)
ชนิดของหน่วยไต
Cortical nephron (80-90%)
Juxtamedullary nephron (10-20%) - สำคัญต่อการทำให้น้ำปัสสาวะเข้มข้น
หน้าที่หลักของไต (General Functions)
การรักษาสมดุล (Homeostasis)
รักษาสมดุลน้ำและอิเล็กโทรไลต์ (Na^+, K^+, Ca^{2+} ฯลฯ)
รักษาสมดุลกรด-ด่าง (โดยการขับ H^+ หรือ HCO_3^-)
รักษาสมดุลของเหลวนอกเซลล์ (ECF)
การขับของเสีย (Excretion)
กำจัดของเสียจากเมแทบอลิซึม (เช่น ยูเรีย, ครีเอทินีน, กรดยูริก)
กำจัดยาและสารพิษ
หน้าที่ต่อมไร้ท่อ (Endocrine Function)
เรนนิน (Renin): ควบคุมปริมาตร ECF และ GFR (เกี่ยวข้องกับระบบ RAAS)
อิริโทรโพอิติน (Erythropoietin - EPO): กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง
วิตามิน D: เปลี่ยนเป็นรูปที่พร้อมทำงาน (1,25-dihydroxycholecalciferol) เพื่อช่วยดูดซึม Ca^{2+}
กลไกการสร้างน้ำปัสสาวะ
การกรองที่โกลเมอลูลัส (Glomerular Filtration)
อัตราการกรอง (GFR): ประมาณ 120-125 mL/min หรือ 160-180 L/day
เยื่อกั้นกรอง (Filtration Membrane)
Glomerular capillary endothelial cell layer
Glomerular basement membrane
Podocytes (มี Filtration slits)
ข้อจำกัดในการกรอง
ขนาด: โมเลกุลใหญ่กว่า 70 kDa ผ่านยาก
ประจุ: ประจุลบ (เช่น โปรตีนอัลบูมิน) ผ่านยาก เนื่องจากมีประจุลบบนเยื่อกั้นกรอง
สารที่ถูกกรอง: น้ำ, อิเล็กโทรไลต์, กลูโคส, ยูเรีย, ครีเอทินีน (คล้ายเลือดแต่ไม่มีเม็ดเลือดและโปรตีน)
การดูดกลับที่หลอดไต (Tubular Reabsorption)
สารที่ดูดกลับ: Na^+, K^+, Cl^-, HCO_3^-, น้ำ, กลูโคส (100%), กรดอะมิโน (100%)
หน้าที่ตามส่วนของหลอดไต:
Proximal Tubule (PCT): ดูดกลับ Na^+, Cl^-, H_2O 65-67%, กลูโคส/กรดอะมิโน 100%
Loop of Henle (Ascending Limb): ดูดกลับ Na^+ 25% แต่ น้ำผ่านไม่ได้ (Diluting segment)
Distal Tubule (DCT) & Collecting Duct: ดูดกลับ Na^+ 5% และ H_2O 10-15% (ควบคุมโดยฮอร์โมน)
การหลั่งที่หลอดไต (Tubular Secretion)
กลไก: ขนส่งสารจากเลือดเข้าสู่ท่อไต
สารที่หลั่ง: H^+, NH_3 (เกี่ยวข้องกับสมดุลกรด-ด่าง), organic anions/cations
การควบคุมการทำงานของไต (Regulation)
การควบคุมการไหลเวียนเลือดที่ไต (RBF Autoregulation):
คงที่ในช่วงความดัน 80-180 mmHg
Myogenic Response: ความดันสูงทำให้ Afferent Arteriole (AA) ตีบ
Tubuloglomerular Feedback (TGF): Macula densa ตรวจจับ NaCl ที่เพิ่มขึ้น แล้วสั่งให้ AA ตีบ เพื่อรักษา GFR
การควบคุมสมดุลน้ำและอิเล็กโทรไลต์ (Hormonal Regulation)
RAAS System (Renin-Angiotensin-Aldosterone): ควบคุมปริมาตรเลือดและความดันโลหิต
Aldosterone: เพิ่มการดูดกลับ Na^+ และหลั่ง K^+ ที่ Collecting Duct
PTH (Parathyroid Hormone): เพิ่มการดูดกลับ Ca^{2+} ที่ DCT
การทำให้น้ำปัสสาวะเข้มข้นและเจือจาง: Antidiuresis (จำกัดน้ำ) และ Water diuresis (ดื่มน้ำมาก)
การขับถ่ายปัสสาวะ (Micturition)
กลไก: เป็น Reflex
การทำงาน: เกิดจากการบีบตัวของกล้ามเนื้อ Detrusor และการคลายตัวของหูรูดภายนอก
การรับรู้ปวด
เริ่มรู้สึกว่ามีปัสสาวะค้าง: 100-150 mL
เริ่มรู้สึกปวดถ่าย: 150-200 mL
ปวดมากจนต้องกลั้น: 350-400 mL
ปวดมากจนกลั้นไม่อยู่: > 700 mL
ส่วนบน (Upper Tract): ไต (Kidney) - ทำหน้าที่สร้างน้ำปัสสาวะ
อวัยวะ
ส่วนล่าง (Lower Tract): ท่อไต (Ureter), กระเพาะปัสสาวะ (Urinary Bladder), ท่อปัสสาวะ (Urethra) - ทำหน้าที่เก็บและขับถ่ายปัสสาวะ
นายศุภกร ตะพานแก้ว 67070021 คณะสาธารณสุขศาสตร์ สาขาการสาธารณสุขชุมชน