Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
NOLA J. PENDER SAĞLIĞI GELİŞTİRME MODELİ - Coggle Diagram
NOLA J. PENDER
SAĞLIĞI GELİŞTİRME MODELİ
Model, bireylere odaklanır ve bireylerin sağlığı geliştirici veya engelleyici davranışlar sergileme potansiyeline sahip olduğunu varsayar.
SGM
Sağlığı geliştirici davranışların sağlık durumlarını geliştirmede faydalı olduğu varsayılır. Dolayısıyla, bireyin hedefi sağlığı geliştirici davranışlar sergilemektir.
Sağlığın geliştirilmesi bireyin uzun vadeli ve yüksek standartlı bir hayat için sergilediği davranışları niteler.
Özgeçmiş
Pender, profesyonel hemşirelikle ilk kez 7 yaşındayken, hastanede yatan teyzesine verilen hemşirelik bakımını gözlemlediğinde tanıştı.
Pender, sağlık geliştirme alanında akademisyen, sunucu ve danışman olarak tanınmaktadır.
SGM, 1982’de hemşirelik literatürüne girdi, 1996'da revize edildi.
Modelin amacı
Sağlıklı yaşam tarzını geliştirmek için sağlık davranışlarının temel belirleyicilerini anlamada hemşirelere yardım etmektir.
Modelin Felsefi Temelleri
İnsanlar bütüncül olarak ele alınmalıdır. İnsanlar çevreleriyle etkileşim halindedirler, çevrelerini şekillendirebilirler.
Modelin Teorik Temelleri
Albert Bandura Sosyal Öğrenme Teorisi: İnsanların düşünceleri değişince, davranışları da değişir.
Feather Beklenti Değer Teorisi: Bireyler sonuçlarına değer verdikleri hedeflere ulaşmak için istekli davranırlar.
Modelde Açıklanan Dört Temel Kavram
İnsan; modelin temel odağıdır.
Çevre; sağlığı geliştirme davranışını kolaylaştırmak için birey tarafından değiştirilebilir.
Hemşirelik; optimal sağlık ve yüksek seviyede iyi olma durumu için uygun koşullar oluşturur.
Sağlık; gelişen bir yaşam deneyimidir.
Hastalık; Bireyin sağlık arayışını kolaylaştırır.
Modelde Açıklanan Diğer Kavramlar
Davranışsal sonuç
Sağlığı geliştirici davranış
Sağlığı geliştirici davranışın amacı, olumlu sağlık sonuçlarına ulaşmaktır.
Bireysel özellikler ve deneyimler
Davranışa ilişkin önceki deneyimler
Önceki davranışlar, algılanan öz yeterlilik, faydalar, engeller ve o aktiviteyle ilgili etkiler aracılığıyla sonraki davranışları etkiler.
Kişisel faktörler
Biyolojik faktörler;
yaş, cinsiyet
Psikolojik faktörler;
öz saygı, öz motivasyon, algılanan sağlık durumu
Sosyokültürel faktörler;
ırk, etnik köken, kültürel uyum, eğitim
Davranışa özgü bilişler ve etkiler
Kişilerarası etkiler
Başkalarının davranışları, inançları veya tutumlarıyla ilgili duygular ve düşüncelerdir.
Durumsal etkiler
Davranışı kolaylaştırabilecek/ engelleyebilecek herhangi bir durum veya bağlam hakkındaki kişisel algılar ve bilişlerdir.
Aktiviteyle ilgili etkiler
Davranışın kendisinin uyarıcı özelliklerine bağlı olarak davranıştan önce, sırasında ve sonrasında ortaya çıkan öznel olumlu veya olumsuz duyguları tanımlar.
Eylem planına/davranışa bağlılık
Bir eylem planına bağlılık, davranışsal bir olayı başlatır.
Algılanan özetkililik/özyeterlilik
Kişinin sağlıklı bir davranışı gerçekleştirebileceğine olan inancıdır.
Acil/anlık rekabetçi talepler ve tercihler
Diğer bir deyişle bunlar, kişinin amaçlanan, planlı davranışa girişmeden hemen önce olası isteğe bağlı davranışlar olarak değerlendirdiği alternatif davranışlardır.
Davranışa ilişkin algılanan engeller
Belirli bir davranışı gerçekleştirmenin beklenen, hayal edilen veya gerçek engelleri ve kişisel maliyetleridir.
Davranışa ilişkin algılanan yararlar
Bir davranışın algılanan faydaları, o davranışın güçlü motivasyon kaynaklarıdır.
Teorik İddialar (14)
Temel Varsayımlar (7)
Teorinin Kullanım Alanları
Kapsamlı, tamamlayıcı ve bütüncül yaklaşımı nedeniyle, sağlığı geliştirme aktiviteleri çeşitli araştırmacılar, sağlık çalışanları ve çok sayıdaki ülkenin toplum liderleri tarafından kullanılmıştır.
Model hemşirelik eğitim ve uygulamalarında ve araştırmalarda sıklıkla kullanılmaktadır.
Modelin Güçlü Yönleri
Toplum sağlığı ortamlarında kolaylıkla uygulanabilir.
Anlaması basittir fakat yapısı karmaşıktır.
Modelin Zayıf Yönleri
Kavramsal çerçeve çoklu kavramlar içerdiği için okuyucunun kafası karıştırabilir.
Bir hastalık durumu yaşayan birey için uygulamalara önem verilmemiştir.