Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MATERIA BIZIA - Coggle Diagram

- - - - GEL( ur gutxiarekin)
      - SOL( Hidratazio maila egokian)
  - - - ingurune hipotonikoa:Zelulatik kanpoko disoluzioa diluituagoa da (kontzentrazio txikiagoa) → ura zeluletara sartzen da, eta zelula puztu egiten da
      - ingurune hipertonikoa:Zelulatik kanpoko disoluzioa kontzentratuagoa da (gatz edo solutu gehiago) → ura zelulatik kanpora ateratzen da, eta zelula zimurtu edo uzkurtu egiten da.
      - Ingurune isotonikoa: Zelulatik kanpo eta barruko disoluzioaren kontzentrazioa berdina da → ez da ur fluxu garbirik gertatzen, zelula bere tamainan mantentzen da.
- - - - Oso lotura sendoak
      - Ez metalen artean gertatzen da
      - elektroiak konpartitzen dituzte 8 katearen legea betetzeko
      - bi mota daude:
        
        Polarra: 2 atomok ez dute berdin partekatzen elektroiak eta hori da biek elektronegatibitasun desberdina dutelako( erakarpen handiagatik karga partziala sortzen da).
        
        Apolarra: Berdin partekatzen dituzte elektroiak bi atomoek elektronegatibitasun berdina dutelako.
    - - Metal eta ez-metal artean
      - Metalak elektroiak galdu eta katioi bihurtu
      - Ez metalak elektroiak irabazi, anioi bihurtuz
      - Katioi eta anioia erakartzen dira
- - - - Ura, gatz mineralak eta gas batzuk ( karbono dioxidoa eta oxigenoa ). Materia bizian zein bizigabeetan agertzen da
        
        URA
        
        Urak garrantzi bikoitza du, alde batetik, zelulen eta biziaren funtsezko osagai da eta, beste aldetik, zenbait bizidunen habitata da.
        
        Uraren egitura
        
        Lotura kobalente bidez aeratzen da.
        
        oxigenoa elektronegatiboagoa denez dipoloa sortzen da.
        
        Hidrogenoaren inguruan karga partzial positiboa eta oxienoaren inguruan negatiboa
        
        Ur molekulen artean H zubiak eratu
        
        Uraren propietateak eta funtzioak
        
        Kohesio indar handia: Kapilaritatearen eragilea da eta H zubiak direla eta ur molekulak elkarrekin mugitzen dira gainazal tentsio handia izateko.
        
        Lurruntze tenperatura handia: H zubien apurketa
        ( tenperatura altuaren ondorioz) Tgorputzeko tenperatura jeisteko aukera ematen du.
        
        Bero espezifiko altua: Bero asko xurgatzen da H zubiak apurtzeko erabiltzen dena.
        
        Solido egoeran dentsitate txikiagoa: H zubiei esker, molekulen bolumena handiagotzen da.
        
        Disolbatzaile unibertsala: dipoloa denez, molekula asko hor disolbatzen dira. Bere polaritateari esker da disolbatzaile unibertsala.
        
        Erreaktibotasun handia: Hidrolisatu daitekenez, barneko errakzio kimiko ia-guztiek ura behar dute.
        
        GATZ MINERALAK
        
        Gatz mineralen funtzioak
        
        Tanpoi-sistema gisa jardutea, PH-aren aldaketak kontrolatuz eta oreka osmotikoa gordez.
        
        Izaki bizidunetan funtzio gehienak 6-8 arteko PH balioetan gertatzen dira.
        
        PH-aren aldaketak kontrolpean edukitzeko sistema.
        
        Inguruneko PH-aren arabera azidotzat( protoiak askatuz) edo basetzat.
        
        Makromolekula batzuen kargak neutralizatu eta egonkortuz.
        
        Egiturazkoa: Solido egoeran oskolak eta hezurrak
        
        Prozesu fisiologiko askotan parte hartzen dute
        ( adb: entzimen-aktibazioan...).
        
        Uraren disolbatze ahalmenari esker substantzia ionikoak aurki ditzakegu gure gorputzeko likidoetan disolbatuta eta zelulen barnean. eta gatz mineralak solido egoeran aurki daitezke, izaki bizidunetan.
        
        egoera solidoan
        
        Eskeletoak eta oskolak osatzen dituzte.
        
        Euskarri funtzioa dute.
        
        Disoluzioan
        
        Anioiak: Bikarbonatoa, fosfatoak, kloruroa, nitratoa eta sulfatoa
        
        Katioiak: Na, K, Ca, Mg
    - - Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak dira
      - materia bizian soilik.
- - - - Biomolekulen oinarrizko osagaiak dira eta zelulen %99a osatzen dute ( ugarienak dira ).
        
        Karbonoa (C) biomolekulen oinarria da.
        
        Tetrabalentziagatik,lotura kobalente sendoak eratzen dira.
        
        Molekula lineal luzeak edo ziklikoak
        
        Lotura bakunak, bikoitzak, hirukoitzak egiteko ahalmena dauka.
    - - Ezinbestekoak dira, adibidez, Fe- burdina.
      - Gutxiegi badaude gaixotasunak sor dezake eta geihegi badaude intoxikazioak sor dezake.
      - Oso proportzio txikian aurkitzen da materia bizian, < %0,1
    - - Proportzio txikiagoan aurkitzen dira materia bizian, % 3,9- %0,1
      - Gatz mineralak eratuz gero agertzen dira
        ( geihenetan ioi moduan ).