Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MATERIA BIZIA - Coggle Diagram

- - - - ez metalen artean gertatzen da
      - elektroiak partekatzen dituzte
        
        Bi mota
        
        Polarra: bi atomoek ez dute berdin partekatzen elektroiak, batek gehiago erakartzen ditu (karga partzial negatibo eta postibo)
        
        Apolarra: bi atomoek elektroiak berdin erakartzen dituzte, elektronegatibitasun berdina dute
      - oso lotura sendoak dira
    - - metal eta ez metalen artean
      - elektroiak partekatzen dituzte
      - metalak elektroiak galdu eta katioi bihurtu
      - ez metalak elektroiak irabazi eta anioi bihurtu
      - katioiak eta anioiak erakartzen dira
- - - - ugarienak dira, zelulen %99 osatzen dute eta biomolekulen oinarrizko osagaiak dira
      - C biomolekula guztietan dago arrazoi hauengatik
        
        Tetrabalentzia (lau lotura eratu)
        
        lotura kobalente sendoak egin
        
        lotura bakunak, bikoitzak edo hirukoitzak egin
        
        molekula luzeak (linealak) edo ziklikoak (eranztunak) era dezake
    - - proportzio txikietan aurkitzen dira materia bizian (3,9-0,0%).
      - materia bizian (3,9-0,0%). Gatz mineralakeratuz gero agertzen dira ioi moduan (gatz mineralak sortu eta katioi-anioi bihurtu)
    - - oso proportzio txikietan aurkitzen dira (<0,1%)
      - ezinbestekoak dira
      - gutxiegi gaixotasunak sortu eta gehiegi intoxikazioak
- - - - bakarrik materia bizian agertzen dira
      - gluzidoak, proteinak, lipidoak eta azido nukleikoak dira
    - - materia bizian eta bizigabean agertzen dira
        
        Biomolekula ez organikoa: ura
        
        ura garrantzi handia du: zelulen eta biziaren funtzezko osagaia da eta zenbait bizidunen habitata da
        
        Uraren propietateak eta funtzioak:
        
        disolbatzaile unibertsala: dipolo denez anioi katioi eta molekula gehienak erakartzen ditu
        
        bere polaritateari esker disolbatzaie unibertsala da.
        
        2 more items...
        
        Bero espezifiko handia: hidrogeno zubiak bero kantitate handia xurgatzen dute gas egoerara pasatu baino lehen
        
        gure gorputza hozteko balio du (tenperatura erregulatu)
        
        Kohesio indar handia: H zubiak ur molekulak lotzen dituzte, hauek gainazalean kapilaritatea sortzen dute
        
        Kapilaritatea
        
        eskeleto hidrostatikoa (zizareak)
        
        Solido egoeran dentsitate txikiagoa: izotza flotatzen du bizia ahalbidetzen haren azpian
        
        bizitza behean ahalbidetzen du
        
        Erreaktibotasun handia: gure barneko erreaktzio gehienak ura behar dute
        
        urak ioietan disoziatzeko gaitasuna du
        
        1 more item...
        
        H2O-ren egitura:
        
        Lotura kobalentea
        
        oxigenoa elektronegatiboagoa: dipolo eratu
        
        hidrogenoaren inguruan karga partzial positiboa dago
        
        Oxigenoaren inguruan karga partzial negatiboa dago
        
        ur molekulen artean h zubiak eratu
        
        kohesio handia hidrogeno zubiengatik
      - ura eta gatz mineralak dira
        
        Biomolekula ez organikoa: gatz mineralak
        
        Urak duen disolbatzaile ahalmenari esker substantzia ionikoak aurkitu daitezke gorputzeko likidoetan disolbaturik eta zelulen barne ingurumenean. Baina gatz mineralak ere egon daitezke egoera solidoan
        
        Disoluzioan
        
        anioiak: bikarbonatoak (HCO3), fosfatoak (HPO4, H2PO4), kloruroak (cl), nitratoa (NO3) eta sulfatoa (SO4)
        
        Egoera solidoan
        
        eskeletoak eta oskolak osatzen dituzte
        
        euskarri funtzio dute
        
        Gatz mineralen funtzioak:
        
        Egiturazkoa: solido egoerean oskolak eta hezurrak osatu
        
        Tanpoi sistema: Ph-aren aldaketak kontrolatuz eta oreka osmotikoa gordez
        
        izaki bizidunetan daude erreakzioak 6-8 Ph balioetan ematen da beti, balio hoiek mantentzea ezinbestekoa da
        
        Tanpoiak edo bufferrak ph-aren balioak kontrolpean egotea indartzen dute
        
        azidotzat (protoiak askatu) ala basetzat (protoiak bereganatuz) jokatu ahal dute ingurunearen arabera
        
        Mikromolekula batzuen karga neutralizatuz eta egonkortuz
        
        Prozesu fisiologiko askotan parte hartzen dute, adb: etnzimen aktibazioa edo nerbio bulkadan
- - - - likido biologiko gehienak
      - solutua ez da disolbagarria (izaki bizidunen molekula handiak, adibidez polisakaridoak)
      - Thyndall efektua sortzen du
      - zentrifugatuz bana daitezke
      - koloidearen hidratazio mailaren arabera izena aldatzen da
        
        gel (ur gutxi)
        
        sol (hidratazio maila egokia)
    - - disoluzioak dira, solutua disolbagarria da
      - molekula txikiak, ez dago thyndall efekturik
  - - - osmosiak hiru ingurne ditu, ingurune bakoitzaren arabera gauza bat edo bestea gertatu daiteke
        
        ingurune isotonikoa: kanpoko ingurunea eta zelularen barnealdea kgatz mineralen kontzentrazio maila berdina dute, orduan zelularen barnetik ateratzen den uraren eta kanpotik sartzen denaren kantitatea berdina da, orduan zelulari ez zaio ezer gertatzen
        
        ingurune hipotonikoa: zelularen kanpoko ingurunea barnealdea baino kontzenrtazio txikiagoa du, ondorioz zelulak ura barneratuko du kontzentrazioa berdintzeko. Hau gertatzen denean zelula handitzen da eta kasu batzuetan lehertu daiteke
        
        ingurune hipertonikoa: zelularen kanpoko ingurunea kontzentrazio maila askoz handiagoa du barnealdea baino, ondorioz zelulak ura kanporatuko du kontzentrazioa berdintzeko. Honen ondorioz zelula lehortzen da eta landare zelulen kasuan plasmolisia gertatzen da.