Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MATERIA BIZIREN OINARRIA - Coggle Diagram

- - - - Karbono elementu nagusia da.
        
        Antzeko molekulak ditugu.
        
        Atomoz osaturik gaude.
        
        Bizi funtzioak betetzen ditugu
    - - Atomikoa, molekularra, supramolekularra, organuluak, zelulak, zelulaniztunak eta populazio-maila.
    - - 1.- NUTRIZIOA: Materia + energia lortzeko.
      - 2.-UGALKETA: Ondorengoak izateko. (ADN pasatuz)
      - 3.-ERLAZIOA: Barneko eta kanpoko estimuluak jasotzeko.
  - - - Eleketroiak partekatzen dira eta lotura sendoa da. Ez metalen artean.
        
        Apolarra
        
        Elektronegtibotasun desberdina dute. Batek bestea baino gehiago erakartzen ditu elektroiak. Karga partziala dago.
        
        Polarra
        
        Elektronegatibotasun berdina. Ez dago karga partzialak.
    - - Metal - ez metalen artean. Metalak elektroiak galdu eta ez metalak galdu (katioi eta anioi)
    - - Van der Waals
        
        Erakarpen indar ahulak molekula apolarren artean.
        
        HIDROGENO ZUBIAK
        
        Van der waals indar ahulak baina garrantzitsuak, dipolo molekulen artean. (Atomo elektronegatibo bat + hidrgeno)
      - Solbatazio indarrak
        
        Molekula kobalente eta ioi artean. Molekula disolbatzen da.
      - Interakzio hidrofoboak
        
        Ingurune urtarretan molekula hidrfoboek antolatzeko modua. Zati hidrofoboa ez du konaktua urarekin
      - Indar elektroestatikoak
        
        Aurkako karga duten bi talde (ioiak) artean.
- - - - Proportzio txikiagokoak dira (3,9 - 0,1%). Ioi moduan agertzen dira normalean.
        
        Adibideak: Ca, Mg, K, Na edo Cl.
    - - Proportzio oso txikia. Kantitate gutxi izan arren, oso importanteak. Asko baditugu intoxikatu gatezke, gutxi baditugu gaixotu.
    - - Ugarienak (99%). Oinarrizko elementuak dira (C, H, O, N, P, S.). Karbonoa oinarria da.
        
        Karbonoaren propietateak
        
        Tetrabalentzia du. Elkar lotzeko gaitasuna du 4 elementuekin.
        
        Lotura bakuna, bikoitza edo hirukoitza era ditzake. Linealak edo ziklikoak.
- - - - Materia bizian soilik daude.
      - Hidrokarburoetatik eratorritako molekulak. Beste talde funtzionalak ere badaude.
        
        Guztiek funtzio bat bete: Molekularen arabera.
        
        Gehienak makromolekulak. Monomeroak polimerizazio erreakzio baten bidez batzen dira = Polimeroak
    - - Materia bizian eta bizigabean. Ura, gatz minerlaka, gasak, besteak beste.
        
        URA
        
        Uraren egitura
        
        Oxigeno atomo bat + atomo hidrogeno arteko lotura kobalente. Oxigenoak elektronegatibotasun handiago duenez, dipoloa dago.
        
        Ur molekulen artean hidrogeno zubiak eratzen dira. Ahulak dira eta etengabe sortzen eta deusestatzen ari dira.
        
        Uraren propietateak
        
        1. Disolbatzaile unibertsala: Dipoloa duenez, molekulak disolbatzen dira.
        
        2. Bero espezifiko altua: Bero kantitate handia xurga dezake. Hidrogeno zubiak apurtzeko erabiltzen direnak.
        
        3. Kohesio indar handia: Hidrogeno zubien ondorioz, ur molekulak elkarrekin mugitzen dira. Horregatik gainazal-tentsio eta kapilaritate handia du.
        
        1 more item...
        
        Uraren funtzioak.
        
        1) Ahalmen disolbagarria duenez, substantziak garraiatu ditzake. Gainera, metabolismio erreakzio asko uretan gertatzen dira.
        
        2) Lurruntze tenperatura oso altua duenez, erregulazio termikorako balio du, baita gure gorputzetatik bero ateratzeko ere balio du.
        
        3) Kohesio indar handia duenez, kapilaritatea sortzen du, baita eskeleto hidroestatikoa ere.
        
        1 more item...
        
        GATZ MINERALAK
        
        Urak disolbatze-ahalmen handia duenez, ioi asko aurki daitezke disolbatuta.
        
        Egoera solidoan euskarri funtzioa du (Eskeletoan eta oskolan)
        
        Disoluzioetan bi egoeretan aurki daitezke; Anioi (Bikarbonatoak, H3CO-) eta katioi (Na+ edo K+)
        
        Gatz mineralen funtzio nagusiak
        
        1 more item...
- - - - Dispertsio koloidalak
        
        Hemen, solutua ez da disolbagarria. Tyndall efektua erakusten dute. Zentrifugazioz edo elektroforesiz bana daitezke. Hidratazioaren arabera: GEL (gutxi) SOL (egokia)
      - Dispertzio molekularrak
        
        Disoluzioak dira. Solutua disolbagarria da. Ez dago Tyndall efektua. Ezin dira banatu eta ez dute Gel egoera.
        
        Energia gastu gabe substantzia trukaketa egon daiteke
        
        Berreidura: Mintz iragazkor batean, solutuak homogeneoki banatzen dira (kontzentrazioa banatzeko.
        
        Dialisia: Tamaina handiko edo txikiko solutuak banatzeko. Mintz iragazkorra. Kontzentrazio handienetik txikira pasatuz.
        
        Osmosia: Mintz erdi-iragazkor batetik (solutua ez da pasa) ura doa kontzentrazio txikitik handira. Kontzentrazio berdintzeko.
        
        Ingurune hipertonikoa: Barruko kontzentrazioa kanpokoa baino txikiagoa denez, ura irteten da.
        
        Ingurune isotonikoa: Ura alde batetik bestera doa, bi soluzioen kontzentrazioa berdina baita bi aldeetan. Ur kanitate berdinarekin.
        
        Ingurune hipotonikoa: Kanpoko soluzioaren kontzentrazioa txikiagoa denez, ura sartzen da kontzentrazioa berdintzeko. Zelula puztu, batzuetan leher daiteke.