Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
💊 Gastrointestinal Pharmacology 🧪 - Coggle Diagram
💊
Gastrointestinal Pharmacology
🧪
۱. Acid-Peptic Disorders
🤯
تعریف
: غلبه عوامل مهاجم (اسید، پپسین، صفرا) بر عوامل دفاعی مخاط 💥.
علل اصلی
:
H. pylori
: در بیش از
۹۹٪
موارد دخیل است 🦠.
NSAIDs
: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مثل ایبوپروفن، ناپروکسن) 💊.
مکانیسم ترشح اسید
:
Histamina
: از سلولهای
ECL
آزاد میشود و روی رسپتور
H2
سلول پریتال اثر میگذارد (مسیر وابسته به
cAMP
).
ACh
: از اعصاب واگ آزاد میشود و روی رسپتور
M3
سلول پریتال اثر میگذارد (مسیر وابسته به
کلسیم
).
نتیجه
: فعال شدن پمپ
H+/K+ ATPase
و ترشح H+ به لومن معده 🚀.
Gastrin
۲. Acidity Reducers
📉
Antacids
ویژگی
: ترکیبات بازی ضعیف، خنثیکننده سریع اسید 📜.
انواع
:
Sodium Bicarbonate (جوش شیرین)
: تولید
CO2
(نفخ) و خطر
آلکالوز متابولیک
و احتباس مایعات ⚠️.
Calcium Carbonate
: به عنوان مکمل کلسیم استفاده میشود، اما به دلیل حلالیت کم، آنتیاسید خوبی نیست.
Mg/Al Hydroxide
: ترکیبی استاندارد.
منیزیم
باعث اسهال میشود 🚽،
آلومینیوم
باعث یبوست میشود 🧱.
H2 Blockers
مکانیزم
: مهار
رقابتی
رسپتور H2، کاهش
cAMP
در سلول پریتال 🚫.
ویژگیها
: اثر قوی روی ترشح اسید
شبانه
(>۹۰%) و اثر ۶۰-۸۰% روی ترشح روزانه.
داروها
:
Cimetidine
: عوارض جانبی زیاد (CNS و
اندوکرین
).
Ranitidine
: به دلیل ماده
کارسینوژن NDMA
از بازار جهانی حذف شد ❌.
Famotidine
: پرمصرفترین H2 blocker.
عوارض Cimetidine
:
CNS
: سردرد، گیجی، توهم، agitation (آشفتگی) 🧠.
اندوکرین
: ژنیکوماستی، ناتوانی جنسی در مردان، گالاکتوره در زنان.
PPIs
🚀
مکانیزم
: مهار
برگشتناپذیر
پمپ
H+/K+ ATPase
🔒.
ویژگیها
: داروهای
Pro-drug
و
Enteric Coated
هستند. نیمه عمر سرمی کوتاه (
۱.۵ ساعت
) اما طول اثر طولانی (
۲۴ ساعت
) دارند.
نحوه مصرف
:
ناشتا
، نیم ساعت تا یک ساعت قبل غذا مصرف شوند ⏰.
داروها
: Omeprazole (racemic), Lansoprazole, Rabeprazole, Pantoprazole, Esomeprazole.
عوارض طولانیمدت
: هیپرپلازی سلولهای
ECL
، افزایش گاسترین 📈. جذب
B12، آهن و کلسیم
را مختل میکنند 📉.
تداخلات دارویی
: Omeprazole با
Clopidogrel
و
Warfarin
تداخل دارد.
۳. Mucosal Protective
🛡️
Sucralfate
:
مکانیزم
: در محیط اسیدی، تبدیل به یک ژل چسبناک درآمده و روی زخم را
پانسمان
میکند 🩹.
عوارض
: جذب سیستمیک بسیار کم (<3%)، میتواند باعث
یبوست
شود.
Prostaglandin Analogs
:
Misoprostol
: ترشح اسید را کاهش و تولید مخاط را افزایش میدهد.
عوارض گوارشی
: کرامپ شکمی، اسهال و خطر
سقط جنین
🤰.
Mnemonic
: A
Mis
-o-
pro
-stol pill may cause a
mis
carriage! 💔
کاربرد دیگر
: برای باز نگه داشتن
مجرای شریانی
در نوزادان با
تترالوژی فالوت (Tetralogy of Fallot)
استفاده میشود ❤️🩹.
Bismuth Compounds
:
مکانیزم
: لایه محافظ روی زخم ایجاد میکند و اثرات
ضد میکروبی
علیه H. pylori دارد 🦠.
کاربرد
: در
دیس پپسی
و اسهالهای مسافرتی (Traveler's diarrhea) مؤثر است.
عوارض
:
سیاه شدن مدفوع و زبان
⚫.
۴. GI Prokinetic Agents
🏃
Cholinomimetic
:
Bethanechol
(برای ایلئوس) و
Neostigmine
(برای تخلیه معده).
Dopamine Antagonists
:
Metoclopramide
: ضد تهوع خوبی است، اما عوارض
Extrapyramidal
و
Tardive Dyskinesia
دارد 🧠.
عوارض CNS
: بیقراری (akathisia)، گیجی، بیخوابی، اضطراب و agitation.
Domperidone
: از BBB عبور نمیکند و عوارض CNS ندارد (داروی safeتری است).
ماکرولیدها (Macrolides)
:
Erythromycin
با تحریک رسپتورهای موتیلین، حرکات GI را زیاد میکند.
۵. Laxatives & Antidiarrheals
🚽
Laxatives
:
Bulk-forming
:
Psyllium
(پودر پسیلیوم)، باعث نفخ میشود 🎈.
Osmotic
:
PEG
،
Lactulose
,
Sorbitol
,
Magnesium Hydroxide
(در بارداری safe هستند) 💧.
Stimulant
:
Senna, Bisacodyl, Castor Oil
. باعث وابستگی و
Atony
کولون میشود ⛓️.
فعالکننده کانال کلر
:
Lubiprostone
.
آنتاگونیست اوپیوئید
:
Methylnaltrexone
.
Antidiarrheals
:
آگونیستهای اوپیوئیدی
:
Loperamide
(ایمنتر، چون از BBB عبور نمیکند) 🛑,
Diphenoxylate
(میتواند از BBB عبور کند).
نکته
: در اسهال خونی، تب بالا، یا مسمومیتها
نباید
استفاده شوند ❌.
رزینها
:
Cholestyramine
برای اسهال ناشی از اختلال در بازجذب املاح صفراوی.
۶. داروهای موثر بر IBD و IBS
🤕
IBD
:
آمینو سالیسیلاتها
:
Sulfasalazine
,
Mesalamine
(PENTASA, Asacol). جذب سیستمیک کمی دارند و در محل التهاب در کولون عمل میکنند.
کورتیکواستروئیدها
: برای کنترل التهاب استفاده میشوند. Budesonide خوراکی فرموله شده تا جذب سیستمیک کمی داشته باشد. ,
Prednisone
,
Methylprednisolone
آنالوگهای پورین
:
Azathioprine
,
6-Mercaptopurine
(ایمونوساپرسیو).
Methotrexate
: در IBD دوز پایین برای مهار فاکتورهای التهابی و القای آپوپتوز لنفوسیت T استفاده میشود.
آنتی-TNF-α
:
Infliximab
,
Adalimumab
(آدالیموماب)
IBS
:
ضداسپاسمها
:
Hyoscine
,
Mebeverine
.
آگونیستهای 5-HT4
:
Tegaserod
(برای IBS همراه با یبوست) 🚽,
Prucalopride
.
آنتاگونیستهای 5-HT3
:
Alosetron
(برای IBS همراه با اسهال، فقط در زنان) 🛑.
ضدافسردگیها
:
Amitriptyline
,
Desipramine
,
Nortriptyline
,
Fluoxetine
,
Citalopram
۷. Antiemetic Agents
🤢
آنتاگونیستهای 5-HT3
:
Ondansetron
(دیمیترون)، Granisetron ,
Dolasetron
,
Palonosetron
. برای تهوع ناشی از
شیمیدرمانی
، بارداری و بعد از جراحی 🎯.
آنتاگونیستهای دوپامین
:
Metoclopramide
و
Domperidone
.
Phenothiazine & Butyrophenone
:
Promethazine
Prochlorperazine
,
Thiethylperazine
,
Haloperidol
(برای تهوع در بارداری) و
Droperidol
.
آنتیهیستامینها/آنتیکولینرژیکها
:
Dimenhydrinate
(برای
motion sickness
)
Diphenhydramine
,
Cyclizine
,
Meclizine
و
Hyoscine
.
بنزودیازپینها
:
Lorazepam, Diazepam
. برای تهوع ناشی از
استرس و اضطراب
(anticipatory nausea) 🧠.
کانابینوئیدها
:
Dronabinol
(برای تهوع و افزایش اشتها).
۸. Anti-bloating, Indigestion & Gallstones
💨
Anti-bloating
Simethicone
: حبابهای گاز را به دام انداخته و به دفع آنها کمک میکند.
Indigestion
مکملهای آنزیم پانکراسی
:
Pancreatin
,
Digestin
برای بیمارانی با کمبود آنزیم پانکراس 🍽️.
Gallstones
Ursodiol
: اسید صفراوی که سنگهای کلسترولی کوچک را حل کرده و از تشکیل آنها جلوگیری میکند 💎.