Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MATERIA BIZIA, image, image, image, image, image, image, image, image,…

- - - - INGURUNE ISOTONIKOA
        
        2 soluzioen kontzentrazioak berdinak. Zelulatik irteten den ur kantitatea = ateratzen denarena. Ura mugitu kantitate berdinetan.
        
        Iso: Berdin (Kanpo eta barruan berdin, ura sartu eta kantitate berdina atera)
      - INGURUNE HIPERTONIKOA
        
        Zelula barruan, kanpoan baino kontzentrazioa txikiagoa denez, ura kanporatu odolera, kontzentraziak berdintzeko. (Zelula uzkurtu, landare zeluletan plasmolisia)
        
        Hiper: Asko (Kanpoan asko, barruan gutxi, orduan ura atera zelulatik kanpora kontzentrazioak berdintzeko)
      - INGURUNE HIPOTONIKOA
        
        Zelula kanpoan, barruan baino kontzentrazioa txikiagoa denez, ura sartzen da kontzentrazioak berdintzeko (Leher daiteke, baina landare zeluletan ez paretagatik)
        
        Hipo: Gutxi (Kanpoan gutxi, zelula barnean asko, orduan ura sartu diluitzeko, berdintzeko)
  - - - Likido biologiko gehienak. Solutu ez disolbagarria. Izakien molekula organiko handiak (Polisakaridoak...) Tyndall efektua (Airean birutak) Ultrazentrifugazioz eta elektroforesiz banatu daiteke. Koloideen hidratazio egoera: GEL (Ur gutxi) edo SOL (Ur egokia).
    - - Disoluzioak. Solutua disolbagarria. Molekula txikiak. Tyndall efekturik ez, ultrazentrifugazioz eta elektroforesiz ezta. GEL egoerarik ez.
- - - - EGITURA
        
        H₂ eta O arteko lotura kobalentea. O elektronegatiboagoa --> Dipoloa (Karga partzialak) H karga partzial +, eta O -. H₂O molek. artean H zubiak.
        
        Karga partzialen arteko lotura elektrostatikoak. H zubiak
        
        Etengabe sortu eta apurtu, oso ahulak. Kopuru handian --> kohesio handia
      - PROPIETATEAK
        
        KOHESIO INDAR HANDIA
        
        Ur molekulen arteko erakarpen indarra H zubiei esker
        
        SOLIDO EGOERAN DENTSITATE TXIKIAGOA
        
        Solido egoeran dentsitatea txikiagoa likidoan baino (H zubiei esker)
        
        BERO ESPEZIFIKO ALTUA
        
        Bero kantitate handiak xurgatu H zubiak apurtzeko --> T igo arte beroa xurgatu dezake
        
        ERREAKTIBOTASUN HANDIA
        
        Gorputzeko erreakzio kimikoek ura behar dute. Hidrolisatu daiteke.
        
        DISOLBATZAILE UNIBERTSALA
        
        Dipoloa denez, molekulak hor disolbatu, eta H zubiengatik disolb. unib. da.
      - PROPIETATEAK ETA FUNTZIOAK
        
        KOHESIO/ATXIKIDURA HANDIA
        
        H zubiengatik, ur molekulek kohesio handia --> Beste molekulekin atxikitu. (Kapilaritate fenomenoak eta eskeleto hidrostatikoak sortu)
        
        BERO ESPEZIFIKO ALTUA
        
        Bero handia xurgatu Tª gorakada handirik gabe. Isolatzaile termikoa organismo bizientzako (Tª k.t.e.)
        
        LURRINKETA BERO OSO HANDIA
        
        1g H2O lurrintzeko 540cal behar, H zubiak apurtzeko. Bizidunetan erregulazio termikoa lortzeko/Gorputzetik beroa askatzeko
        
        ERREAKTIBO KIMIKO INDARTSUA
        
        Urak ioietan disoziatzeko gaitasuna du. Metabolismo erreakzioetan funtsezkoak
        
        AHALMEN DISOLBAGARRIA
        
        Disolbatzaile unibertsala polaritateari esker. H zubiak eratu konposatu ioniko eta polarrekin
        
        Substantzkak garraiatu eta metabolismo erreakzioak bertan gertatu
        
        DENTSITATEA
        
        Egoera solidoan dentsitate txikiagoa likidoan baino. Izotza ur gainean geratu, geruza termo-isolatzaile --> bizitza gera daiteke
      - Izaki batzuen habitat. Zelulen eta biziaren oinarrizko osagaia
    - - DISOLUZIOAN
        
        Katioiak+
        
        Na+, K+, Ca 2+, Mg 2+
        
        Anioiak-
        
        Bikarbonatoa, Fosfatoa, Kloruroa, Nitratoa eta Sulfatoa
      - Uraren disolbatze-ahalmen handiari esker --> Substaintzia ionikoak gorputzeko likidoetan disolbaturik eta zelulen barnean. Hauek solido aurki daitezke.
      - FUNTZIOAK
        
        Tanpoi sistema bezala landu. pH-aren aldaketak kontrolatu eta oreka osmotikoa gorde.
        
        Prozesu fisiologikoetan partaide. Adbz: Nerbio bulkada transmititu, inguruneko azidotasuna konstante mantendu, muskuluen uzkurdura eragin...
        
        Egiturazkoa. Solido egoeran oskolak/hezurrak eratu
        
        TANPOI FUNTZIOA
        
        TANPOI BIKARBONATOA
        
        Zelulen kanpoko likidoetan, pH ≅ 7,4. Odola azidotu --> Oreka eskuinerantz / Odola alkalinizatu <-- Oreka ezkerrera
        
        TANPOI FOSFATOA
        
        Zelula barruan lan, pH ≅ 6,86 (Hidroniak bereganatu, anioia uran eta basiko bihurtu)
        
        Izakien funtzioak 6-8pH arteko balioetan. Balioak iraunkor mantendu behar. pH aldaketak kontrolatzeko sistema indargetzaileak (amrtiguadores) daude. (tanpoiak/bufferak). Inguruneko pH-aren arabera: azido (protoiak askatu) edo base (protoiak hartu) jokatu
- - - - Ez metalak, e-ak partekatu (8kote legea), lotura SENDOAK
        
        POLARRA
        
        e-ak desberdin partekatu. Elektronegatibotasun desberdina --> atomo bat bestea baino gehiago erakarri = karga partzialak
        
        APOLARRA
        
        e-ak berdin partekatu. Elektronegatibotasun berdina
    - - e-ak irabazi (anioi) --> Ezmetal-metal <-- e-ak galdu (katioi)
  - - - Aurkako karga dutenak. (Bi talde ionizatuak) Adbz: lotura peptidikoak
    - - Molek. kobalente polar eta ioi baten artean. Adbz: Ura eta gatza (Molek. disolbatu)
    - - Molekula hidrofobikoek ingurune urtarretan antolakuntza. Urarekin kontakturik EZ
    - - H ZUBIAK
        
        Indar bereziak. Atomo elektronegatibo bati lotutako hidrogeno atomoen artean. Ahulak baina bereziak.
      - Indar ahulak eta molek. apolarren artean.
        
        Horregatik gasak uretan disolbatu.
- - - - Nutrizioa: Materia (Hazkuntzarako eta egiturak berritzeko) eta energia lortzeko (gurejarduerak egiteko)
      - Ugalketa: Ondorengoak --> DNA hurrengo belaunaldietara.
      - Erlazioa: Barneko nahiz kanpoko informazioa jaso (estimuluak) eta erantzun bat eman