Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CHƯƠNG 1: ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT, Đặc điểm chung:, Giá trị đạo đức là giá…

- - - - -Hệ thống quy tắc điều chỉnh hành vi, giúp phân biệt đúng – sai, tốt – xấu.
        -Hình thành nhân cách: tình yêu thương, lòng trắc ẩn, công lý → xây dựng phẩm chất con người.
        -Là “kịch bản sinh tồn” trong đời sống hằng ngày.
    - - Chuẩn tắc – phổ quát (Normative & Universal): Bộ quy tắc lý tưởng mà tất cả con người lý trí sẽ tuân theo trong điều kiện nhất định.
        -Ví dụ: “Giết người là vô đạo đức.”
      - Mô tả (Descriptive): Bộ quy tắc ứng xử trong xã hội về đúng – sai.
        -Ví dụ: quan niệm đạo đức thay đổi theo thời gian.
      - Đồng nghĩa với “Ethics” (Đạo lý/Đạo đức học): Nghiên cứu triết học có hệ thống về lĩnh vực đạo đức.
  - - - Đặc điểm
        
        Mọi hành động của con người đều là kết quả của một quá trình quyết định.
        
        Quyết định được coi là đạo đức nếu kết quả của nó là tốt.
        
        Một quyết định đạo đức thường kết hợp nhiều lý thuyết đạo đức.
      - Yếu tố cần cân nhắc:
        
        Sự thật và hoàn cảnh (lợi ích của tất cả các bên liên quan).
        Nguyên tắc đạo đức (ảnh hưởng đến những người liên quan).
      - Nguyên tắc đảm bảo lý trí và công bằng trong quyết định đạo đức:
        
        Trực giác hợp lý về nguyên tắc đạo đức (như công bằng, cái thiện).
        
        Lý trí để chọn cách đạt tới điều thiện cao nhất.
        
        Phân biệt nguyên tắc sơ cấp và thứ cấp (sơ cấp: tổng quát; thứ cấp: cụ thể, dẫn xuất).
        
        Tính toán hợp lý về hậu quả (hành động tốt/xấu phụ thuộc kết quả).
  - - - Vai trò
        
        Định hướng và củng cố các chính sách ứng xử.
        
        Đặt ra chuẩn mực hành vi có đạo đức.
        
        Bao gồm cơ chế tự điều chỉnh qua việc thực thi chuẩn mực, và tự đánh giá thông qua cảm giác tội lỗi.
    - - Tội lỗi
        
        Nguồn gốc:
        
        Do tự phán xét khi không đạt chuẩn mực đạo đức của cá nhân/nhóm.
        
        Giải pháp:
        
        Nhìn vào ý định đằng sau hành động (ý định tốt nhưng kết quả xấu → không cần quá dằn vặt).
        
        Đặc điểm
        Làm cá nhân cảm thấy tồi tệ, muốn che giấu hành động, tự trừng phạt.
        Vấn đề tích lũy: nếu lặp lại nhiều hành vi dưới chuẩn → dễ chấp nhận và trở nên vô cảm → nhìn hệ thống đạo đức như phi đạo đức.
      - Lương tâm
        
        Khái niệm:
        
        Hệ thống phán xét nội tâm, “tiếng nói bên trong” dựa trên chuẩn mực đạo đức.
        
        Giúp cá nhân tự nhận thức hành động là đúng/sai, hợp pháp/trái pháp luật.
        
        Nguồn gốc từ Latin: conscientia = “biết cùng với”.
        
        Ba cấp độ của lương tâm (theo Fagothey):
        
        Trí tuệ – năng lực hình thành phán đoán đúng/sai.
        
        Quá trình lý luận – suy nghĩ để đi đến phán đoán.
        
        Kết quả phán đoán – kết luận cuối cùng về hành động.
        
        Đặc điểm:
        
        Thay đổi theo sự trưởng thành (lương tâm trẻ em khác với người lớn).
        
        Được thúc đẩy bởi cảm xúc tích cực: tự hào, đồng cảm, yêu thương.
        
        Hành động xuất phát từ lương tâm tốt, dù kết quả không như mong muốn, cũng không tạo cảm giác tội lỗi.
  - - - Tích cực: năng động, sáng tạo, có tinh thần trách nhiệm xã hội, quan tâm công bằng – nhân văn.
      - Tiêu cực: thực dụng, chạy theo vật chất, sa sút chuẩn mực (gian lận, bạo lực), lệ thuộc mạng xã hội.
      - Nguyên nhân: tác động toàn cầu hóa, mạng xã hội; gia đình – nhà trường buông lỏng giáo dục; môi trường xã hội nhiều cám dỗ.
      - Giải Pháp
        
        Gia đình – nhà trường: định hướng, giáo dục nhân cách.
        
        Bản thân: rèn luyện kỹ năng sống, sử dụng mạng xã hội tích cực.
        
        Xã hội: tạo môi trường văn hóa lành mạnh, tôn vinh gương sáng.
- - - - Webster: quy tắc ứng xử, được công nhận bởi tập quán hoặc cơ quan lập pháp.
      - Black: luật là một loại “nghệ thuật” do con người tạo ra.
      - Nhà phê bình hiện đại: công cụ để thực thi quyền lực.
      - Bryan Bourn: luật vừa là nghệ thuật, vừa là công cụ quyền lực.
      - Fr. Fagothey: luật là quy tắc & thước đo hành động, hướng tới mục đích đúng đắn, bắt buộc con người tuân theo chuẩn mực đạo đức.
  - - - Hệ thống luật do con người tạo ra thông qua thảo luận công khai (hội đồng, quốc hội).
      - Xuất phát từ phần đạo đức có thể cưỡng chế.
      - Thay đổi theo xã hội và văn hóa.
    - - Khái niệm
        
        Luật bất thành văn, phổ quát, có thể phát hiện bằng lý trí.
        
        Khác với “luật tự nhiên” vật lý → chỉ áp dụng cho sinh vật có lý trí.
        
        Có giá trị vượt lên trên mọi loại luật do con người ban hành.
      - Nội dung cơ bản
        
        Quyền tự vệ, quyền sở hữu tài sản cá nhân, quyền tự do.
        
        Tồn tại trước cả khi có xã hội loài người và chính quyền.
        
        Là nền tảng cho quyền sống, quyền tự do và tài sản.
      - Ý nghĩa lịch sử
        
        Được nhắc tới từ thời Plato – Aristotle (500 TCN).
        Được hệ thống hóa rõ ràng trong triết học của Thomas Aquinas (TK 13).
      - Mục đích của luật
        
        Người thiếu hiểu biết cần sự hướng dẫn.
        
        Xã hội cần hình phạt để đảm bảo an toàn.
        
        Hành động tập thể cần sự phối hợp & lãnh đạo.
        
        Xã hội cần thích nghi hài hòa với điều kiện thay đổi.
        
        Bộ luật hình sự
        
        Penal Code = hệ thống quy định xử phạt hành vi trái pháp luật.
        
        Ba chức năng của hình phạt:
        
        Retributive: Trả lại công bằng, khẳng định lại thẩm quyền.
        
        Corrective: Cải tạo, tái hòa nhập xã hội.
        
        Deterrent: Răn đe, ngăn ngừa tái phạm.
        
        Hình thức thực thi:
        
        Hình sự: có thể bị tước quyền (tù giam, hạn chế quyền lợi).
        Dân sự: thường là bồi thường thiệt hại.
  - - - Natural law proponents: Luật hợp pháp khi phù hợp chuẩn mực đạo đức.
      - Legal positivists: Luật tách biệt với đạo đức.
    - - Hình thành: Luật do cơ quan lập pháp ban hành; đạo đức do xã hội hình thành dần.
      - Cưỡng chế: Luật do nhà nước và tòa án thực thi; đạo đức tự thực thi, không có “tòa án đạo đức”.
      - Hình phạt: Luật → phạt tù/bồi thường; Đạo đức → dư luận, phán xét cá nhân.
      - Giải quyết xung đột: Luật → mâu thuẫn giữa người với người; Đạo đức → mâu thuẫn nội tâm.
      - Phán xét: Luật → xét hành vi, kết quả; Đạo đức → xét ý định, nhân cách.