Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
STEROIDS HORMONE Aldosterone (Mineralocorticoids) Cortisol…
STEROIDS HORMONE
Aldosterone (Mineralocorticoids)
Cortisol (Glucocorticoids)
สเตียรอยด์ (Steroid)
ต่อมหมวกไตส่วนนอก (adrenal cortex)
สังเคราะห์ฮอร์โมนสเตียรอยด์จาก cholesterol
ผ่านการกระตุ้นของ ACTH จากต่อมใต้สมองส่วนหน้า
ฮอร์โมนสเตียรอยด์แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ
Mineralocorticoids: ฮอร์โมนหลักคือ Aldosterone
Glucocorticoids: ฮอร์โมนหลักคือ Cortisol
(Hydrocortisone)
Sex steroids: ฮอร์โมนหลักคือDehydroepiandrosterone
(DHEA)
การนําไปใช้ทางคลินิก
● ต้านการอักเสบและกดภูมิคุ้มกัน เช่น
การเปลี่ยนถ่ายอวัยวะ (transplantation) เพื่อทําให้เกิดการ
ยอมรับอวัยวะผู้อื่นได้ดีขึ้น
Rheumatoid arthritis, Osteoarthritis
โรคที่เกิดจากการแพ้และอักเสบต่างๆ เช่น ภูมิแพ้ หลอดลม
อักเสบ ผิวหนัง ตาอักเสบ
โรคหอบหืด
● ใช้ทดแทนระดับฮอร์โมนที่ลดลง ทั้งแบบ เฉียบพลัน เรื้อรัง
● ใช้รักษา Cushing’s syndrome ระหว่าง
และหลังผ่าตัด
● โรคมะเร็งบางชนิด เช่น Acute
Lymphocytic Leukemia, Lymphoma เนื่องจากมีฤทธิ์ลดจํานวนและขนาดเซลล์ต่อมน้ำเหลือง
รูปแบบยา
ชนิดรับประทาน เช่น
Dexamethasone
Prednisolone
ชนิดฉีด : IV, IM, SC, ฉีดเฉพาะที่เข้าบริเวณที่ต้องการ
(ฉีดเข้าข้อ เข้าเนื้อเยื่ออ่อน เข้าในรอยโรค)
Cortisone
Dexamethasone
Hydrocortisone (active from)
ยาทาภายนอก
ข้อควรระวังของยาทา
เกิดสิว มักเป็นตุ่มหนอง โดยเฉพาะบริเวณหน้า หน้าอก หลัง
ระวังการทายารอบดวงตา เพราะ Cortisol เพิ่มความดันในลูกตา
(intraocular pressure) และอาจทําให้เกิดต้อหินได้
-ทาบางๆ บริเวณที่ต้องการ
-ห้ามทาบริเวณผิวหนังที่มีแผลเปิด เพราะจะทําให้แผลหายช้า และยาถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้มากขึ้น
หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน ทําให้ผิวบาง ด่างขาวมองเห็น
เส้นเลือดฝอย
ยา
Betamethasone
Dexamethasone
Mometasone
Prednisolone
Beclomethasone
Triamcinolone acetonide (TA)
เทียบความแรงของยาทาภายนอกชนิดเดียวกันแต่ต่างรูปแบบ
ขี้ผึ้ง (ointment) > Cream > Lotion
ยาป้ายปาก
Triamcinolone acetonide : รักษาแผลในปากหรือแผลร้อนใน
ห้ามใช้กับแผลที่เกิดจากไวรัส
ยาหยอดตา
Prednisolone
Dexamethasone
Fluorometholone
ข้อควรระวังในการใช้ยาหยอดตา
● ระวังการเกิดเชื้อราที่กระจกตา
● ใช้นานๆ จะเพิ่มความดันในลูกตา อาจเกิดต้อหิน ต้อกระจกได้
จึงควรเฝ้าระวังวัดความดันในลูกตาเมื่อใช้ยานานกว่า 2
สัปดาห์
ยาพ่นทางปาก
Fluticasone
Beclomethasone
Budesonide
ข้อควรระวังในการใช้ยาพ่น
กลั้วคอ ป้วนปาก (เช็ดหน้าหากใช้ spacer แบบครอบปาก
จมูก) ด้วยน˶าภายหลังใช้ยาทุกครั้ง เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
แคนดิดาในช่องปากและลําคอ
Aldosterone (Mineralocorticoids)
Aldosterone : ผลต่อสมดุลของน้ำและอิเล็กโทรไลฟ์ในร่างกาย
ออกฤทธิ์ที่ท่อไตส่วนปลาย
ขับออก Potassium
ดูดกลับของ Sodium มากขึ้น
หาก Aldosterone หลั่งมากเกินไป → ขับ Potassium ออก มาก → กล้ามเนื้ออ่อนแรง ความดันโลหิตสูงได้
การนําไปใช้ทางคลินิก
ไม่นํา Aldosterone มาใช้ทางคลินิกโดยตรง
ใช้ mineralocorticoids analogs: Fludrocortisone
■ ใช้ในผู้ที่ขาด mineralocorticoids เช่น addison’
disease
■ ฤทธิ์ต้านอักเสบต˵า แต่ยังมีฤทธิ์คล้าย glucocorticoids ทําให้เกิด S/E ได้คล้ายฤทธิ์ดังกล่าว
Cortisol (Glucocorticoids)
ระดับ Cortisol เปลี่ยนแปลงตามช่วงเวลาของวัน
มีระดับสูงสุดในตอนเช้าหลังตื่นนอน
ปัจจัยที่มีผลต่อระดับฮอร์โมน
ความเครียดทางร่ายกายและจิตใจ
ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ
ฤทธิ์ของ Cortisol
ระบบ metabolism คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน
เพิ่มของระดับน้ำตาลในเลือด โดยกระตุ้นตับให้เปลี่ยนกรดไขมัน
และกรดอะมิโนเป็น glucose และลดการนํา Glucose เข้าเซลล์
ลดการสังเคราะห์โปรตีน กดการสร้าง collagen → กล้ามเนื้อลีบ
แผลหายช้า
ทําให้เกิดการแพร่กระจายของไขมันในร่างกายผิดปกติ
สลายไขมันที่เนื้อเยื่อส่วนปลาย เช่น แขนขา
สะสมไขมันที่เนื้อเยื่อกลางลําตัว เช่น หน้า คอ ไหล่ หลัง
ต้านฤทธิ์ vitamin D ลดการดูดซึม/เพิ่มการขับออก calcium →
ระดับ calcium ลดลง มวลกระดูกลดลง
ผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง
ขาด → ซึมเศร้า อารมณ์แปรปรวน
เกิน → เคลิ้มสุข นอนไม่หลับ
ผลต่อการเดินอาหาร
กระตุ้นการหลั่งกรด
ลดลงการสร้างเยื่อเมือกทางเดินอาหาร
ต้านการอักเสบ/ผลต่อภูมิคุ้มกัน
ยับยั้งการสร้างสารต่าง ๆ จากเซลล์ที่ทําให้เกิดการอักเสบ และไข้
ยับยั้งการหลั่งฮีสตามีน→ ลดการแพ้สารต่างๆ
กดการตอบสนองของ immune โดยยับยั้งการเติบโตของ T-cell
และการสร้าง Immunoglobulin จาก T-cell
ไม่มีผลต่อภูมิคุ้มกันที่ได้รับจากภายนอก เช่น การได้รับวัคซีน
ผลเสียคือ ทําให้มีการแพร่กระจายของเชื้อโรค ทําให้ติดเชื้อง่าย และทําให้ลดภูมิคุ้มกันต่อเชื้อแบคทีเรีย
อาการไม่พึงประสงค์
ระยะสั้น
เกิดแผลในกระเพาะอาหาร
■ หลั่งกรดในกระเพาะอาหารมากขึ้น เยื่อบุกระเพาะอาหาร
ทําให้บางลง และยับยั้งการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ทดแทน
เนื้อเยื่อเก่าที่หลุดไป
การป้องกัน
○ ควรใช้ยาลดกรดร่วมด้วย
○ กินพร้อมอาหารหรือหลังอาหารทันที
ระยะยาว
● อาจทําให้เกิดลักษณะของ Cushing’s syndrome
○ หน้าบวมกลม (moon face)
○ มีการสะสมของไขมันที่ลําตัว
○ อาจมีขนขึ้นตามตัวและใบหน้า มีสิว
● เพิ่มความอยากอาหาร นอนไม่หลับ
● น้ำหนักตัวเพิ่ม กล้ามเนื้อลีบ ผิวหนังแตก และมี
รอยช้ำ น้ำตาลในเลือดสูง เบาหวาน กระดูกพรุน
● ติดเชื้อง่าย
● ยับยั้งการเจริญเติบโตในเด็ก
การกดการทํางานของต่อมหมวกไต
○ เมื่อได้รับยาจากภายนอกในขนาดที่สูงพอ จะยับยั้ง
ขบวนการกระตุ้นจาก ไฮโปธาลามัส 🡪 ทําให้ adrenal cell ของต่อมหมวกไตไม่ถูกกระตุ้นให้สร้างฮอร์โมน เมื่อได้รับยาเป็นเวลานาน ทําให้ adrenal cell ไม่ได้ทํางานจนฝ่อลีบ ไม่สามารถสร้างและหลั่งฮอร์โมนได้
อันตรายจากการกดการทํางานของต่อมหมวกไต
ภาวะวิกฤตจากต่อมหมวกไตฝ่อ
○ เมื่อเกิดภาวะเครียดของร่างกายขึ้นแต่ฮอร์โมนตาม
ธรรมชาติไม่ทํางาน เนื่องจาก adrenal cell ไม่สามารถ
สร้างและหลั่งฮอร์โมนได้ ทําให้ช็อกถึงขั้นเสียชีวิตได้
อาการถอนยา (Withdrawal syndrome)
○ เกิดจากการใช้ยาขนาดสูงเป็นเวลานานแล้วหยุดทันที
ทําให้เกิดอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย
ปวดศีรษะ มีไข้ ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ ความดันโลหิตต˵า
อาจมีอาการคลุ้มคลั่ง เนื่องร่างกายไม่สามารถสร้าง
ทดแทนได้ จากการกดการทํางานของต่อมหมวกไต
หลักการที่ควรปฏิบัติในการใช้ยาสเตอรอยด์
การใช้ในระยะยาว ควรใช้ในขนาดต่ำสุดที่ให้ผลในการรักษา
● ในภาวะที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตซึ่งต้องการผลเร่ด่วน ควรเริ่ม
ด้วยยาในขนาดสูง เมื่อสามารถควบคุมอาการได้แล้วควรลดขนาดยาลง
● การหยุดการใช้ยาควรหยุดช้าๆ ลดขนาดยาลงทีละน้อย (tapering
off) เพื่อให้ต่อมหมวกไตค่อยๆ ฟื้ นตัวขึ้น สามารถสร้างฮอร์โมนได้
ข้อควรระวังและข้อห้ามใช้
ไม่ควรใช้ในหญิงมีครรภ์และระหว่างให้นมบุตร เพราะอาจก่อให้
เกิดอันตรายต่อทารกในครรภ์ เนื่องจากยาถูกขับออกทางน˶านมได้ (อาจใช้ได้หากพิจารณา benefi> risk)
ระมัดระวังการใช้ในผู้ป่วยโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง โรค
เบาหวาน โรคกระดูกโปร่งบาง โรคแผลในกระเพาะอาหาร โรค
ต้อหิน โรคเริม โรคจิตหรือโรคประสาท
Adrenal steroids inhibitors
● ยับยั้งการสังเคราะห์ Adrenal steroids
○ Ketoconazole
■ ใช้บรรเทาอาการของ Cushing’s syndrome
○ Metyrapone
■ ใช้บรรเทาอาการของ Cushing’s syndrome
■ ทดสอบการทํางานของต่อม hypothalamus และ
pituitary
● ยับยั้งไม่ให้ Adrenal steroids จับกับตัวรับ
○ Mifepristone
▻ ใช้บรรเทาอาการของ Cushing’s syndrome
○ Spironalactone
▻ รักษาภาวะขนดกในผู้หญิง
▻ ขับปัสสาวะโดยไม่ทําให้สูญเสีย potassium (Potassium
sparing diuretics) ขับน้ำและ Sodium