Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง ANTIPARKINSON DRUGS "…
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง
ANTIPARKINSON DRUGS
" โรคพาร์กินสัน "
พบว่ามีการเสื่อของสมองส่วน Substantia nigra ทำให้
การสร้างเซลล์ประสาท dopamine ในสมองส่วนนี้ลดลง ส่งผลลด DA ที่corpusstriatum ในสมองส่วน basal ganglia (ควบคุมการเคลื่อนไหว) ทำงานลดสาเหตุอื่นๆ พบการสะสมของโปรตีน synuclein และ lewy bodie ใน
เซลล์ประสาท
อาการ
Tremor สั่นขณะอยู่เฉยๆ
Rigidity กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง
Bradykinesia การเคลื่อนไหวช้า
Postural instability ทรงตัวลำบาก
1.ยา Levodopa และCarbidopa
กลไก
เพิ่มA ในสมอง
Levodopa เป็นprecursor ในการสร้า
DA ในสมองแต่อยู่ใสมองเพียง 1-3 %
เพราะถูกทำลายโดยdecarboxylase
อาการข้างเคียง:
Peripheral SE คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร หัวใจเต้นเร็ว
ความดันลดลง ปัสสาวะคั่งรูม่านตาขยาย น้ำ ลายปัสสาวะเป็น
สีน้ำน้ำตาลเเดง
CNS effect ประสาทหลอน นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย
รูปแบบ/ขนาดยา: สัดส่วนพบบ่อย 25/100 mg (carbidopa/levodopa) เริ่ม 1 เม็ด วันละ 3 ครั้ง → ปรับช้าๆ ตามอาการ; มี CR/ER และสูตรรวม entacapone (Stalevo)
วิธีใช้
ให้ห่างอาหารโปรตีนสูงเพื่อลดการแข่งขันการดูดซึม; หากคลื่นไส้ ให้รับประทานพร้อมอาหารเบาๆ หลีกเลี่ยงหยุดทันที
การพยาบาล: วัดความดันท่ายืน-นั่ง, ประเมินอาการสั่น/แข็ง/เคลื่อนไหว, สอนเวลาให้ยาคงที่ทุกวัน, บันทึกไดอารี่ “on-off”, ให้คำแนะนำเรื่องโปรตีนในมื้ออาหาร
2.Dopamine agonist
กลไก
กระตุ้นDA receptor ในสมอง
ยา Bromocriptine 2.5 mg tab นอกจากนี้ใช้รักษาภาวะไม่มี ประจำเดือน หรือภาวะน้ำ นมไหล
อาการข้างเคียง
GI : คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องผูก
Cardiovascular : ความดันต่ำ หัวใจเต้นเร็ว
Movement : การเคลื่อนไหวผิดผิ ปกติของใบหน้า
เลียปาก ดูริมฝีปากแลบลิ้น
Mood : ประสาทหลอน สับสน หลงลืม
ข้อควรระวัง
กลุ่มผู้ป่วย
ยา Myocardial infraction
Peptic ulcer
รูปแบบ/ขนาดยา:
Pramipexole เริ่ม 0.125 mg วันละ 3 ครั้ง หรือ ER 0.375 mg/วัน → ไต่ขนาดทีละขั้น
Ropinirole เริ่ม 0.25 mg วันละ 3 ครั้ง หรือ ER 2 mg/วัน → ไต่ขนาด
วิธีใช้: ไต่ช้าเพื่อลดอาการข้างเคียง ให้อาหารร่วมได้
การพยาบาล: คัดกรองพฤติกรรม/ครอบครัวช่วยสังเกต, วัดความดันท่ายืน-นั่ง, สอนผู้ป่วยงดขับรถจนรู้ผลยา
COMT inhibitors
กลไก: ยับยั้ง COMT ในร่างกาย ลดการสลาย levodopa → ยืดฤทธิ์ ลด wearing-off
รูปแบบ/ขนาดยา: Entacapone 200 mg ร่วมกับทุกมื้อ levodopa; Stalevo รวม 3 ตัวยาในเม็ดเดียวหลายสัดส่วน
วิธีใช้: ให้พร้อมโดส levodopa-carbidopa; อาจต้องลดขนาด levodopa เมื่อติดยาเพื่อหลีกเลี่ยง dyskinesia
ผลข้างเคียง: ท้องเสีย ปัสสาวะสีส้มเพิ่ม Dyskinesia เพิ่ม (จาก levodopa exposure) คลื่นไส้
ข้อห้าม/ระวัง: โรคตับต้องระวัง; เฝ้าระวังความดัน/อาการทางจิต
การพยาบาล: สอนเรื่องสีปัสสาวะไม่อันตราย, ปรับโดส levodopa หาก dyskinesia, ติดตามอุจจาระเหลว
Antimuscarinics — Benztropine
กลไก: ต้าน muscarinic ลด tremor/rigidity โดยเฉพาะในผู้ป่วยอายุน้อย หรือใช้แก้ EPS จากยาต้านจิต
รูปแบบ/ขนาดยา:
Benztropine 0.5–1 mg/วัน → ปรับช้าได้ถึง 2–6 mg/วัน แบ่ง 1–2 ครั้ง
Trihexyphenidyl เริ่ม 1 mg/วัน → เพิ่มทีละ 2 mg ทุก 3–5 วัน เป้าหมาย 6–10 mg/วัน แบ่ง 3–4 ครั้ง
วิธีใช้: ให้พร้อมอาหาร/นมเพื่อลดคลื่นไส้
การพยาบาล: ประเมิน I&O/ปัสสาวะคั่ง, ให้คำแนะนำ
ดื่มน้ำ-ไฟเบอร์, เตือนเรื่องสับสน/ภาพหลอน
ข้อห้าม/ระวัง: ต้อหินมุมปิด ต่อมลูกหมากโตมีอาการ;
หลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุถ้าเป็นไปได้
Amantadine
กลไก: เพิ่มการปล่อยโดพามีน/ยับยั้ง reuptake และต้าน NMDA → ลด dyskinesia และอาการ PD บางส่วน
รูปแบบ/ขนาดยา: 100 mg วันละ 1–2 ครั้ง; มีสูตร ER สำหรับ dyskinesia
วิธีใช้: ปรับตามไต; ให้เช้า-บ่ายเพื่อหลีกเลี่ยงนอนไม่หลับ
ผลข้างเคียง: นอนไม่หลับ สับสน ประสาทหลอน บวมเท้า ผื่น livedo reticularis
ข้อห้าม/ระวัง: ไตเสื่อมต้องปรับ; ผู้สูงอายุเสี่ยงสับสนสูง
การพยาบาล: ประเมินการรับรู้/อารมณ์ บวมปลายเท้า ผิวหนังลาย, ปรับโดสตาม eGFR