Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
กลุ่มที่ 6 ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง ANTIEPILEPTIC DRUGS &…
กลุ่มที่ 6
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง
ANTIEPILEPTIC DRUGS & ANALGESICS
" โรคลมชัก"
อาการชัก(Seizure)เกิดจากการเปลี่ยนแปลงการทำ งานของเซลล์สมองอย่างเฉียบพลัน มีการปลดปล่อยคลื่นไฟฟ้าผิดปกติ (epileptiform activity)
โรคลมชัก(epilepsy)
คือผู้ป่วยมีอาการชักซ้ำ โดยไม่มีปัจจัยกระตุ้น(provoke factor) ชัดเจนแบ่งเป็น
1.Localization related (Focal) epilepsy : ส่วนมากยัง
มีสติ ชักแบบpartial seizure
2.Generalized epilepsy : มีการเปลี่ยนแปลงคลื่นสมองทุกส่วนพร้อมกัน
Carbamazepine
กลไกการออกฤทธิ์
บล็อก Na⁺ channel แบบใช้-ตาม-ความถี่ (use-dependent) ลดการยิงซ้ำของนิวรอน
รูปแบบ/ขนาดยา
เม็ด/แขวนตะกอน/CR; เริ่ม 100–200 mg วันละ 2 ครั้ง → ปรับช้าๆ ตามระดับยา/อาการ (ช่วงรักษาโดยประมาณ 4–12 µg/mL)
วิธีใช้
รับประทานพร้อมอาหารเพื่อลด GI upset ห้ามหยุดทันที
ผลข้างเคียง
ง่วง เวียน คลื่นไส้ ผื่น (ตั้งแต่ผื่นธรรมดาถึง SJS/TEN) โซเดียมต่ำ (SIADH) เม็ดเลือดต่ำ (aplastic anemia/agranulocytosis; พบได้น้อยแต่รุนแรง) ตาพร่ามัว เดินเซ
ข้อห้ามใช้ยา
ภาวะกดไขกระดูก หลายยาที่โต้ปฏิกิริยา (CYP3A4 inducer/autoinduction) ผู้มียีน HLA-B*1502 (เชื้อสายเอเชียบางกลุ่ม) เสี่ยง SJS สูง
กระบวนการพยาบาล
baseline CBC/LFT/Na⁺, เฝ้าผื่น/ไข้/เจ็บคอ (เสี่ยง agranulocytosis) สอนผู้ป่วยเรื่องอาการอันตรายและการมาตรวจระดับยา
Gabapentin
กลไกการออกฤทธิ์
จับกับหน่วยย่อย α2δ ของช่อง Ca²⁺ ลดการปล่อยสารสื่อประสาทกระตุ้น
รูปแบบ/ขนาดยา
แคปซูล/เม็ด 100–800 mg; เริ่ม 300 mg ตอนเย็น → เพิ่มเป็น 300 mg วันละ 3 ครั้ง ปรับได้ถึง 1800–3600 mg/วัน (แบ่ง 3)
วิธีใช้
ปรับตามการทำงานไต ห้ามหยุดทันที
ผลข้างเคียง
แพ้ยา; ระวังร่วมยากดประสาทกลาง
กระบวนการพยาบาล
ประเมิน eGFR, เฝ้าระวังการล้ม/ง่วง, สอนหลีกเลี่ยงขับรถจนรู้ผล
Pregabalin
รูปแบบ/ขนาดยา:
25–300 mg/เม็ด; เริ่ม 75 mg วันละ 2 ครั้ง (หรือ 150 mg/วัน ER) → ปรับ 150–300(–600) mg/วัน
ผลข้างเคียง
ง่วง เวียน บวม น้ำหนักขึ้น ตามัว สมาธิลด; เสี่ยงพึ่งพิงในบางเขต
กลไก: เหมือน gabapentin (α2δ) แต่การดูดซึมเป็นเส้นตรง
การพยาบาล: เหมือน gabapentin + เน้นติดตามน้ำหนัก/บวม และการใช้ร่วม CNS depressants
Lamotrigine
กลไก: บล็อก Na⁺ channel และลดปล่อย glutamate
รูปแบบ/ขนาดยา: 25/50/100/200 mg; ต้องไต่ขนาดช้า (เช่น 25 mg วันเว้นวัน/วันละครั้ง 2 สัปดาห์ → 50 mg → 100 mg …) เพราะเสี่ยงผื่นรุนแรง; ถ้าใช้ร่วม valproate ต้องไต่ “ช้ากว่า” ครึ่งหนึ่ง
ผลข้างเคียง: ผื่นตั้งแต่เล็กน้อยจน SJS/TEN, ปวดศีรษะ เวียน ง่วง สั่น
ข้อห้าม/ระวัง: ประวัติแพ้ lamotrigine; ร่วม valproate เพิ่มความเสี่ยงผื่น
การพยาบาล: สอนให้หยุดและพบแพทย์ทันทีหากมีผื่น/ไข้/เจ็บปากตา, ตรวจ adherence ต่อแผนไต่ขนาด
Levetiracetam (Keppra)
กลไก: จับโปรตีนถุงประสาท SV2A ลดการปล่อยสารสื่อประสาท
รูปแบบ/ขนาดยา: เม็ด/สารละลาย/ฉีด; เริ่ม 500 mg วันละ 2 ครั้ง → เพิ่มทุก 2 สัปดาห์ได้ถึง 1500 mg วันละ 2 ครั้ง (ปรับตามไต)
ผลข้างเคียง: ง่วง เวียน หงุดหงิด/ก้าวร้าว ซึมเศร้า (บางราย) ผื่นพบได้น้อย
ข้อห้าม/ระวัง: ไตเสื่อมต้องปรับ; เฝ้าระวังพฤติกรรม/อารมณ์
การพยาบาล: ประเมินสุขภาพจิต/ความคิดทำร้ายตนเอง, eGFR, สอนห้ามหยุดฉับพลัน
Phenobarbital
กลไก: Barbiturate กระตุ้น GABA-A เพิ่มระยะเวลาเปิดช่อง Cl⁻ กดระบบประสาท
รูปแบบ/ขนาดยา: PO/IV/IM; รักษาชักเรื้อรังมัก 60–120 mg/วัน แบ่ง 1–2 ครั้ง; ภาวะเฉียบพลันอาจให้โหลด IV ตาม protocol
ผลข้างเคียง: ง่วงซึม กดหายใจ ความดันต่ำ กล้ามเนื้ออ่อนแรง ภาวะพึ่งพิง ปัญหาการเรียนรู้/พัฒนาการในเด็กเมื่อใช้ยาว
ข้อห้าม/ระวัง: ภาวะหายใจล้มเหลวรุนแรง/โรคตับรุนแรง; หลีกเลี่ยงร่วมแอลกอฮอล์/เบนโซ
การพยาบาล: เฝ้าระวังการหายใจ ระดับความรู้สึกตัว สัญญาณ overdose; ให้คำแนะนำเรื่องง่วงและการใช้ยาร่วม
Phenytoin
กลไก: บล็อก Na⁺ channel (use-dependent) ลดการแพร่กระจายของชัก
รูปแบบ/ขนาดยา: PO/IV; สถานะชักให้โหลด IV ตามน้ำหนัก/อัตราไม่เกินที่กำหนดเพื่อหลีกเลี่ยงความดันตก/หัวใจเต้นผิดจังหวะ; ระยะคงระดับช่วงรักษา 10–20 µg/mL
ข้อห้าม/ระวัง: ปฏิกิริยาระหว่างยามาก (CYP450), การตั้งครรภ์เสี่ยงทารกพิการ; หัวใจผิดปกติ/ความดันต่ำระวังการให้ IV
การพยาบาล: ตรวจระดับยา/สัญญาณพิษ, เฝ้าระวังตำแหน่งฉีด, สอนแปรงฟัน/ดูแลช่องปาก, ห้ามหยุดเอง
ผลข้างเคียง: เดินเซ/สั่น ตาพร่า Nystagmus ง่วง เหงือกบวม (gingival hyperplasia) สิว หน้าหยาบ ผื่นถึงขั้น SJS/TEN; IV อาจเกิด purple glove syndrome; โฟเลตต่ำ; กระดูกพรุนระยะยาว
Valproate
(Valproic acid/Sodium valproate)
กลไก: เพิ่ม GABA, บล็อก Na⁺/T-type Ca²⁺; ครอบคลุมชักกว้าง
รูปแบบ/ขนาดยา: PO/IV; เริ่ม 10–15 mg/kg/วัน → เพิ่มสัปดาห์ละ 5–10 mg/kg จนควบคุม/ระดับยา 50–100(–125) µg/mL
ผลข้างเคียง: คลื่นไส้ สั่น น้ำหนักขึ้น ผมร่วง เกล็ดเลือดต่ำ เอนไซม์ตับสูง ตับวายในเด็กเล็ก (rare) ตับอ่อนอักเสบ (rare) และ พิการแต่กำเนิด/ผลต่อพัฒนาการสูงมากในหญิงตั้งครรภ์
ข้อห้าม/ระวัง: โรคตับรุนแรง ตั้งครรภ์/วัยเจริญพันธุ์ต้องพิจารณาเข้มงวดและให้คำปรึกษาคุมกำเนิด
การพยาบาล: LFT/Platelet baseline-ติดตาม, น้ำหนัก/เมตาบอลิซึม, ให้คำแนะนำความเสี่ยงต่อทารกและทางเลือกอื่นในหญิงวัยเจริญพันธุ์
Topiramate
กลไก: หลายทาง — บล็อก Na⁺, เสริม GABA, ต้าน AMPA/kainate; ลดความอยากอาหาร
รูปแบบ/ขนาดยา: 25–200 mg; เริ่ม 25 mg ก่อนนอน → เพิ่มสัปดาห์ละ 25–50 mg เป้าหมาย 100–400 mg/วัน (ปรับตามภาวะไต)
ผลข้างเคียง: ชา/ซ่า (paresthesia) น้ำหนักลด ง่วง/สมาธิลด คิดช้าลง นิ่วไต เมตาบอลิกแอซิโดซิส มองเห็นพร่าระยะสั้น/ต้อหินมุมปิดเฉียบพลัน (rare)
-ข้อห้าม/ระวัง: นิ่วไตเดิม ภาวะกรดในเลือด; ลดประสิทธิภาพยาคุมบางชนิดที่ขนาด ≥200 mg/วัน
การพยาบาล: แนะนำดื่มน้ำมากขึ้น ตรวจ HCO₃⁻/eGFR ตามเหมาะสม ประเมินการรับรู้/ความจำ ให้ความรู้เรื่องผลต่อยาคุม