Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Rozwój gospodarczy ziem polskich, Początki społeczeństwa stanowego,…
Rozwój gospodarczy ziem polskich
Początki społeczeństwa stanowego
W okresie rozbicia dzielnicowego w Polsce rozpoczął się okres formowania społeczeństwa stanowego
U podstaw było upowszechnienie się immunitetów i prawa niemieckiego
Najwcześniej wyodrębniło się duchowieństwo
Hierarchowie kościelni wykorzystali rywalizację książąt i uzyskiwali od nich przywileje które uniezależniły prawnie Kościół
1180 r. zjazd w Łęczycy
W 1210 r. na zjeździe książąt w Borzykowej otrzymał immunitet dóbr kościelnych uwalniający żyjących na nich poddanych od prawa i sądownictwa książęcego
W 1215 potwierdziło to kilku książąt na zjeździe w Wolborzu
W XIII w. duchowieństwo miało własne sądownictwo
W okresie rozbicia dzielnicowego zaczął formować się stan szlachecki
Najważniejszą przyczyną była emancypacja rycerstwa od prawa książęcego i uniezależnienie ich posiadłości od władców
W Polsce nie istniał podział na stan wyższy i niższy
Potwierdzały to uzyskane w XIV i XV w. przywileje generalne gwarantujące formalnie takie same uprawnienia przedstawicielom tej grupy społecznej
Mieszczaństwo jako stan ukształtowało się dzięki lokacjom na prawie niemieckim
Miasta nie otrzymały żadnych przywilejów generalnych
Każde miało odrębne gwarancje swobód
Miasta miały nikłą rolę polityczną w późnym średniowieczu
80% ludności stanowili chłopi
Przyczyny ożywienie gospodarczego
Od powstania monarchii piastowskiej do końca XII w. na ziemiach polskich postępował wolny i nierównomierny postęp gosporaczy
Dotychczasowe podgrodzie przemieniały się w osady typu miejskiego a ich ludność zajmowała się handlem i rzemiosłem
Wzrost aktywności gospodarczej nastąpił w okresie rozbicia dzielnicowego
Aby zachęcić poddanych do osiedlania się w nowych majątkach, zaczęto obniżać wysokość danin i wymiar posług
Korzystali z tego chłopi szukający lepszych warunków życia
Powstała nowa grupa ludności chłopskiej - wolni goście - wędrujący po kraju zbiedzy
Od XII w. osadzano ich w majątkach na podstawie umów gwarantujących im wolność osobistą i określające warunki dzierżawy ziemi oraz rygorystycznie ograniczających możliwość sprzedania gospodarstw
Rozwój wielkich własności ziemskich, związany był z upowszechnieniem się immunitetów
Immunitet ekonomiczny - całkowite/częściowe zwolnienie dóbr możnych z ciężarów nakładanych na mocy prawa książęcego
Immunitet prawny - wyłączał spod jurysdykcji władcy mieszkańców danych posiadłości - prawo sądzenia spadało na właścicieli
Możnowładcy otrzymywali je w zamian za poparcie udzielane książętom walczącym o władzę
Do rozwoju przyczyniło się rozpowszechnienie systemy trójpolówki i żelaznych narzędzi stosowanego w Europie
Dzięki temu pojawiły się nadwyżki żywności które wpłynęły na wzrost zaludnienia
Kolonizacja na prawie niemieckim
Osadzanie wolnych gości w majątkach nie dało oczekiwanych skutków
Miały wpływ na rozpoczęcie w XIII w. kolonizacji na prawie niemieckim
Większość ludności przybywająca na ziemie polskie była z Niemiec, więc umowy z nimi zawierane były wzorowane na prawie niemieckim
Zapoczątkował to na ziemiach śląskich Henryk Brodaty
Pierwszym impulsem do tych działań było odkrycie złóż szlachetnego kruszcu nad rzekami Kaczawą i Bobrem
Książę osadzał tam górników saskich którzy założyli 2 osady - Złotoryję i Lwówek Śląski
W XIV i XV w. kolonizacja objęła wszystkie ziemie polskie
Rozwój gospodarki towarowo-pieniężnej doprowadził do zmiany ustroju państwa z monarchii patrymonialnej na monarchie stanową
Zakony na ziemiach polskich
Pierwsze zakony - głównie benedyktynów - powstawały już w XI w.
Okres rozbicia dzielnicowego był czasem intensywnego zakładania opactw w Polsce
W XII w. przybyli do Polski cystersi a w XIII franciszkanie i dominikanie
Klasztory były fundowane przez książąt i możnowładców
W drugiej połowie XIII w. w opactwie cystersów powstała Księga henrykowska - jedna z najstarszych kronik na ziemiach polskich
Najstarsze zapisane zdanie w języku polskim - Day ut ia pobrusa, a ti poziwai - Daj, ja pokręcę żarnami, a ty odpocznij
Cystersi uczyli chłopów uprawy ziemi metodą trójpolówki i wykorzystywania metalowych narzędzi
Lokowanie wsi
Nowe wsie budowano obok lokowanych miast i lokalnych centrów handlowych
Chłopi osiedlali się w nich na podstawie umów lokacyjnych
Regulowały obowiązki osadników i panów feudalnych
Najpierw w formie ustnej potem zaczęto je spisywać
Po założeniu wsi i upłynięciu okresu wolnizny chłopi zaczynali płacić czynsz, składać daniny i wykonywać prace dla pana ziemi
Obowiązywało też płacenie dziesięciny Kościołowi
Chłopi mogli opuścić ziemie, ale musieli najpierw przepracować tyle ile wolnizny otrzymali, odrobić robociznę i przekazać daninę za rok
Zasadźca który wypełnił warunki umowy z panem otrzymywał dziedziczny tytuł sołtysa, najlepszą działkę we wsi i zwolnienie z płacenia danin
Zasadźca - soba, która w imieniu właściciela ziemi i na podstawie przywileju lokacyjnego na prawie niemieckim zajmowała się organizacją prac mierniczych w obrębie zakładanej wsi lub miasta
prawo do posiadania stawu rybnego, karczmy lub młyna
Zbierał dla pana podatki z czego część zatrzymywał dla siebie
Sołtys przewodniczył samorządowi i sądowi - ława wiejska
Zakładanie osad na prawie niemieckim poprawiło warunki życia ludności wiejskiej i doprowadziło do powstania stanu kmiecego
Proces lokowania wsi
Właściciel ziemi stara się o immunitet
Wystawia dokument zlecający zasadźcy założenie wsi
Zasadźca sprowadza osadników
Liczbę chłopów i wielkość działek określano w umowie lokacyjnej
Pastwiska, lasy i łąki były do użytku wspólnego
Powstawanie miast
Miasta w Polsce zaczęły powstawać dopiero w okresie kolonizacji - napływu zachodnich osadników
Miasta zakładano z inicjatywy książąt, Kościoła i możnowładców
Najpierw zasadźca pozyskiwał osadników
Książę oddawał teren ziemi do dyspozycji
Geometrzy wyznaczali regularne plany ulic, parcele, miejsce budynków publicznych i działek mieszczan
Pierwszymi miastami lokacyjnymi były Złotoryja w 1211 r. i Lwówek Śląski w 1217 r.
Później istniejące ośrodki dostawały lokację - Wrocław - 1242 r., Poznań - 1253 r., Karków - 1257 r.
W miastach zasadźcy zostawali wójtami
Z rozwojem miast narastały konflikty między właścicielami ziemskimi a mieszczanami, którzy domagali się większej niezależności
1 more item...