Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Chuyên đề Ngữ Văn lớp 8 Biệt ngữ xã hội, từ địa phương, từ Hán Việt,…

- - - - Từ thuần Việt thường âm đơn giản, nghĩa cụ thể, gần đời sống; từ Hán Việt mang sắc thái học thuật, nghi lễ hoặc mỹ học.
      - Khi kết hợp các yếu tố trên – âm, cấu trúc, sắc thái – bạn dễ dàng phân biệt từ Hán Việt với từ thuần Việt hay từ mượn nước ngoài, giúp sử dụng từ chính xác, phù hợp từng phong cách và ngữ cảnh.
    - - Ngữ âm đặc trưng
        
        Thường mang phụ âm đầu như l, m, tắc-thanh, gi, kh, v… và mang thanh điệu bổng (ngang, huyền, hỏi, sắc).
        
        Ví dụ: “gia”, “kính”, “phụ”, “đại”.
      - Cấu trúc từ ghép
        
        Từ Hán Việt thường là từ ghép kép, đẳng lập hoặc chính phụ, không thể đảo trật tự.
        
        Ví dụ: “quốc gia”, “anh hùng”, “bạch cầu”.
      - Sắc thái nghĩa & biểu cảm
        
        Mang nghĩa trừu tượng, khái quát, sắc thái trang trọng hoặc cổ kính.
        
        Ví dụ: “thiên khí”, “phong cách”, “phu nhân”, “thiên thu”
  - - - Gia đình, lịch sử, tự nhiên.
      - Bao gồm các từ tiếng Hán được sử dụng nhiều trong tiếng Việt giai đoạn thời nhà Đường cho đến khi đất nước Việt Nam bước vào thời gian đầu của thế kỷ 10.
      - Từ Hán Việt nguồn gốc từ tiếng Hán trong thời Nhà Đường.
    - - Các từ Hán Việt này không nằm trong hai trường hợp trên khi nó có quy luật biến đổi ngữ âm rất khác biệt và các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu sâu hơn để có thể đưa ra lời giải thích đúng nhất về trường hợp này.
      - Ví dụ: Gương có âm Hán Việt là “kính”. Goá âm Hán Việt sẽ là “quả”. Cầu trong “cầu đường” tương ứng với âm Hán Việt là “kiều”. Vợ với âm Hán Việt sẽ là “phụ”. Cướp với âm Hán Việt là từ “kiếp”. Trồng, giồng có âm Hán Việt là “chúng”. Thuê với âm Hán Việt sẽ là “thuế”.
    - - Bao gồm các từ tiếng Hán được sử dụng trong tiếng Việt vào trước thời Nhà Đường.
      - Ví dụ: “tươi” có âm Hán Việt là “tiên”. Bố với âm Hán Việt là “phụ”. Xưa với âm Hán Việt cổ là “sơ”. Búa với âm Hán Việt sẽ là “phủ”. Buồn với âm Hán Việt chính là “phiền”. Còn Kén trong âm Hán Việt nghĩa là “giản”. Chè trong âm Hán Việt thì là “trà”.
      - Từ Hán Việt cổ thì có nguồn gốc từ tiếng Hán trước đời Nhà Đường.
  - - - Ví dụ: “gương” (kính), “vợ” (phụ), “thuê” (thuế)
      - Một số từ Hán Việt qua thời gian biến âm, khác xa cách phát âm gốc, phản ánh khả năng thích nghi và sáng tạo của tiếng Việt.
    - - Có trường hợp ghép giữa yếu tố Hán Việt và từ thuần Việt, tạo ra sắc thái tự nhiên mà vẫn trang trọng.
      - Ví dụ: “đại lương”, “anh tài”, “sắc đẹp”.
    - - Cùng một âm Hán Việt có thể mang nhiều nghĩa khác nhau, thể hiện ý nghĩa phong phú và đa chiều.
      - Ví dụ: “giới” trong “giới hạn, giới thiệu, đồng giới”
    - - Ví dụ: "hoà" trong "hoà bình (yên ổn), hoà thuế (thuế bằng thóc)"
      - Khi hai yếu tố Hán Việt đồng âm nhưng nghĩa khác nhau, người viết, người nói cần thận trọng và dựa vào ngữ cảnh cụ thể để phân biệt rõ.
- - - - “Chiếc xe này zin (chưa thay thế phụ tùng) nên giá khá cao.”
    - - Ví dụ-Tầng lớp học sinh: quẩy, trúng tủ, rùi,...
    - - Ngữ âm: Anh đây công tử không “vòm”
        Ngày mai “kện rệp” biết “mòm” vào đâu.
        Vòm là nhà; kện rệp là hết gạo; mòm là ăn.
      - Ngữ nghĩa: Tớ chỉ nhường tháng này thôi, tháng sau tớ cho cậu ngửi khói.
        Cụm từ ngửi khói trong câu trên có nghĩa là tụt lại phía sau.
  - - - Là từ ngữ chuyên ngành, dùng trong các lĩnh vực nghề nghiệp cụ thể, liên quan đến sản phẩm, công cụ, quy trình.
      - Đảm bảo giao tiếp chính xác, chuyên nghiệp trong ngành.
      - Ví dụ:
        Y tế: "bệnh nhân", "thuốc chữa bệnh", "phẫu thuật".
        Kỹ thuật: "máy móc", "mạch điện", "thiết kế kỹ thuật".
    - - Là từ ngữ dùng trong các tầng lớp xã hội, thể hiện mối quan hệ, văn hóa, hoặc sự gắn kết.
      - Phản ánh sự đa dạng xã hội, tôn giáo, cộng đồng.
      - Ví dụ:
        Học sinh, sinh viên: "bạn bè", "thầy cô", "đồng hương".
        Tôn giáo: "anh chị em đạo", "đồng đạo", "tín đồ".
- - - - Một từ ngữ có thể được phát âm không giống nhau ở các vùng miền khác nhau.
      - Ví dụ: Mặc dù cùng viết là “ra” nhưng người ở phần lớn các tỉnh miền Bắc phát âm giống như “da”, còn người miền Trung và miền Nam phát âm là “ra”.
    - - Ví dụ: bát/ chén, cốc/ li,...
      - Các vùng miền khác nhau đều có những từ ngữ mang tính địa phương (từ ngữ địa phương).
  - - - Là những từ dùng để gọi tên những sự vật, món ăn, phong tục… chỉ tồn tại hoặc phổ biến ở một vùng nhất định.
      - Ví dụ: mắm tôm, cốm, ô mai, sấu, trám, mâm cỗ, làng quan họ,... ( Bắc Bộ ); sầu riêng, măng cụt, mù u, bánh tằm bì, cá lóc nướng chui,đờn ca tài tử, ...( Nam Bộ ); nhút, chẻo ( nước chấm- Nghệ Tĩnh ).
    - - Là những từ chỉ khác nhau về cách gọi ở từng vùng miền nhưng cùng nghĩa với từ toàn dân.
      - Ví dụ: cây viết – cây bút; ngô – bắp; lợn – heo; mô – đâu; răng – sao; mần – làm; tô – bát; xà bông – xà phòng; vô – vào; ô – dù; thơm – dứa.
    - - Là những từ có cách phát âm giống nhau giữa các vùng nhưng ý nghĩa khác nhau tùy địa phương.
      - Ví dụ: củ sắn (Nam Bộ) / củ đậu (Bắc Bộ); củ sắn (Bắc Bộ) / củ mì (Nam Bộ); hòm (quan tài - Nam Bộ) / hòm (đồ đựng quần áo - Bắc Bộ)
- - - - Dùng để bộc lộ tâm lý của người nói (vui, buồn, mừng, giận, …). Thành phần cảm thán trong câu có thể tách thành câu riêng ( câu đặc biệt ). Dù có điểm chung là không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu nên được gọi là thành phần biệt lập nhưng cần dựa vào.
      - VD: Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta
        Thương cuộc đời chung thương cỏ hoa.
        Từ "Ôi" là một thành phần cảm thán, không chỉ một sự vật hay hiện tượng nào cả, mà nó chỉ bộc lộ cảm xúc của con người.
    - - Dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp để qua đó thể hiện được thái độ của người nói, người viết với người nghe, người đọc.
      - VD: Thưa mẹ, con mới đi học về.
        "Thưa mẹ" là từ để đáp
    - - Dùng để chú thích bổ sung thông tin một số chi tiết cho nội dung chính của câu và có công dụng bổ sung chi tiết cho nội dung chính của câu nêu thái độ , tâm trạng, ...kèm theo lời nói của nhân vật hoặc có thể là nêu xuất xứ của lời nói, văn bản.
      - Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi.
        Cụm từ "kể cả anh " là thành phần phụ chú dùng để bổ sung cho từ "mọi người"
    - - Dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với những sự việc được nói đến trong câu. Thành phần tình thái này có công dụng dùng để đánh giá sự vật , sự việc của người nói, người viết về nội dung được nói đến ở trong câu
      - VD: Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
        Từ “chắc” là thành phần tình thái: ý chỉ những nhận định, suy nghĩ có mức độ tin cậy cao.