Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

🧪💞 فارماکولوژی هورمون‌های جنسی و تنظیم‌کننده‌های آن‌ها 🌸✨ - Coggle…

- - - - حیوانی 🐎: اکوئیلین (Equilin) از ادرار اسب (بیشتر در اسب نر).
      - غیر استروئیدی (Non-steroidal) 🌿:
        
        فلاونوئیدها در گیاهان (مثل نخل اره‌ای، سویا).
        
        بیس‌فنول‌ها، آلکیل فنول‌ها، فنول‌فتالات (در صنعت پلاستیک، افزایش سرطان سینه).
      - سنتتیک (Synthetic) 🧪: تغییرات شیمیایی جزئی، افزایش کارایی خوراکی و فراهمی زیستی.
    - - استرادیول: ترکیب طبیعی، ساختار استروئیدی، از تخمدان.
      - استرون و استریول: از تغییر استرادیول در کبد و بافت‌های محیطی.
      - استرادیول‌های سنتتیک (Ethinyl estradiol, Mestranol, Quinestrol): ساختار استروئیدی ۴ حلقه‌ای دارند، آزمایشگاهی.
      - ترکیبات غیر استروئیدی معروف: دی‌اتیل‌استیل‌بسترول (Diethylstilbestrol).
    - - Ethinyl estradiol: تک‌جزئی، یا همراه پروژسترون در قرص‌های ضدبارداری.
      - Micronized estradiol (خود استرادیول).
      - نمک‌های استرادیول (Estradiol cypionate, Estradiol valerate).
      - Conjugated estrogen (استروژن کونژوگه): ترکیب چند استروژن (استرون سولفات و اکوئیلین سولفات). فرم‌های خوراکی، واژینال، تزریقی، پچ‌های پوستی (در ایران نیست).
      - استرادیول همی‌دیترات (فقط واژینال، Vagifem) (در ایران موجود نیست).
    - - محلول در چربی، عبور از غشا، باند به رسپتور در سیتوپلاسم و هسته، تغییر رونویسی ژن، تولید پروتئین جدید، اثر خاص روی بافت هدف.
      - بلوغ در زنان.
      - اثرات اندومتریک (تاثیر روی بافت آن و رشد ژنیتالیا).
      - اثرات حفاظتی قلبی‌عروقی و متابولیک (افزایش HDL و TG، کاهش LDL و کلسترول).
      - تاثیر بر پوست و دیواره عروق (سلامت، عملکرد، ساختار). کاهش چروک و افزایش ریسک بیماری قلبی پس از منوپوز.
      - تاثیر بر تولید فاکتورهای انعقادی (به دلیل سیکل انتروهپاتیک).
    - - Replacement Therapy 🔄:
        
        در موارد کمبود (منوپوز، گنادکتومی، عدم تکامل اولیه تخمدان).
        
        Primary hypogonadism:
        
        شروع درمان ۱۱-۱۳ سالگی با استروژن خوراکی (ایجاد صفات ثانویه و منس).
        
        کمک به رشد طبیعی و جلوگیری از پوکی استخوان.
        
        استروژن خوراکی (اتینیل استرادیول یا استروژن کونژوگه) مصرف بین روزهای ۱ تا ۲۱ هر ماه (افزایش دوز تا دوز بزرگسال).
        
        افزودن پروژسترون در ۱۰-۱۴ روز آخر ماه (نیمه دوم سیکل مصنوعی) برای هماهنگی با سیکل فیزیولوژیک.
      - Postmenopausal hormonal therapy 👵🔥:
        
        برای رفع علائم و اختلالات ناشی از کمبود استروژن (اختلالات خواب, آتروفی و خشکی واژن, پوکی استخوان, بیماری‌های آترواسکلروتیک, علائم افسردگی, گرگرفتگی (Hot flushes)).
        
        گرگرفتگی و اختلال خواب با دوز پایین استروژن قابل رفع است. دوره درمان کوتاه برای عادت فرد.
        
        ریسک سرطان پستان وابسته به استروژن را افزایش می‌دهد. (عدم کاهش با افزودن پروژسترون)
        
        ریسک سرطان‌های کولورکتال را کم می‌کند.
        
        پوکی استخوان نیز یکی از دلایل نیاز به استروژن‌تراپی است.
        
        برای آتروفی واژن: ترجیح فرآورده‌های واژینال (عوارض جانبی کمتر، First Pass Effect کبدی کمتر).
        
        استروژن‌ها ریسک کارسینومای اندومتر را افزایش می‌دهند، اما تجویز همزمان با پروژسترون آن را پیشگیری می‌کند.
        
        استروژن‌ها ۲۵ روز اول ماه، پروژسترون‌ها ۱۰-۱۴ روز پایانی ماه (مدروکسی‌پروژسترون).
        
        در موارد منع مصرف استروژن (تومورهای حساس به استروژن، ریسک فاکتور سرطان پستان): کلونیدین (Clonidine) برای رفع علائم وازوموتور و فلاشینگ.
        
        کلونیدین: آلفا-۲ آگونیست پیش‌سیناپسی، ضد فشار خون، مهار سیستم سمپاتیک، جلوگیری از آزاد سازی نوراپی‌نفرین.
      - کاربردهای دیگر 🎯:
        
        سرکوب عملکرد تخمدان در بیماران مبتلا به هیرسوتیسم و آکنه‌های وابسته به هورمون (به دلیل فیدبک منفی و کاهش LH/FSH).
        
        اختلالات دوران پریود (مثل PMS).
        
        جابجایی زمان سیکل ماهیانه (معمولاً ترکیبی با پروژسترون در قرص‌های ضدبارداری).
    - - ۱. خونریزی‌های رحم (حین یا بعد مصرف): نیاز به بررسی علت (کارسینومای اندومتر یا عارضه دارو).
      - ۲. سرطان:
        
        درمان طولانی‌مدت: افزایش ریسک سرطان پستان (پروژسترون هم کمکی نمی‌کند، حتی ممکن است افزایش دهد).
        
        استروژن تنها: افزایش ریسک کارسینومای اندومتر (مصرف همزمان با پروژسترون از آن پیشگیری می‌کند).
        
        دی‌اتیل‌استیل‌بسترول در اوایل بارداری: آدنوکارسینومای واژن در فرزند دختر در دوران بلوغ.
      - سایر عوارض شایع و خیلی مهم: تهوع, دردناک شدن سینه‌ها (تندرنس برست), هایپرپیگمانتاسیون, بدتر شدن سردردهای میگرنی, سنگ‌های کیسه صفرا, هایپرتنشن (اثر بیشتر از پروژسترون).
    - - نئوپلاسم‌های وابسته به استروژن (کارسینومای اندومتر، سرطان پستان).
      - خونریزی‌های تشخیص داده نشده ژنیتال.
      - بیماری‌های کبدی و صفراوی (عوارض دارو شدیدتر می‌شود).
      - سابقه بیماری‌های ترومبوآمبولیک (افزایش فاکتورهای انعقادی و رنین).
      - سیگاری‌های قهار.
  - - - ترکیبات ۲۱ کربنه:
        
        هیدروکسی‌پروژسترون کاپروات (آمپول‌ها، پرولوتون، فمولایف).
        
        مدروکسی‌پروژسترون استات (قرص و آمپول دیوپروورا طولانی‌اثر).
        
        مژسترول (قرص).
        
        این ۳ ترکیب از نظر ساختار شیمیایی و اثرات فارماکولوژیک نزدیک به پروژسترون هستند.
        
        دیدروژسترون (Dydrogestrone) (قرص): تنها پروژسترونی که تخمک‌گذاری را مهار نمی‌کند. با فیدبک منفی LH و FSH تخمک‌گذاری را مهار نمی‌کند. انتخاب اول در قصد بارداری. اثرات سنترال کم، عدم مهار GnRH، عدم اثر ترموژنیک (افزایش دمای بدن).
      - پروژستین‌های سنتتیک نسل سوم (در Oral Contraceptives):
        
        ترکیبات قدیمی (نسل ۱ و ۲): لوونورژسترل (Levonorgestrel), نوراتیندرون (Norethindrone).
        
        ترکیبات جدید (نسل ۳): دسوجسترل (Desogestrel), ژستودن (Gestodene), نورژستیمیت (Norgestimate), دینوژست (Dienogest).
        
        جدیدترها: اثرات آندروژنیک بسیار کمتر (کاهش عوارض هیرسوتیسم و آکنه آندروژنی).
        
        دروسپیرنون (Drospirenone) و سیپروترون: ساختار شبیه پروژسترون ندارند اما عملکرد را تقلید می‌کنند.
        
        لوونورژسترل: در قرص‌های اوژانس.
        
        دسوجسترل: ترکیبی در قرص‌های ضدبارداری.
        
        دینوژست (خالص): در درمان اندومتریوز (مصرف روزانه).
    - - ۱. تشکیل توده‌های چربی (Fat deposition).
      - ۲. افزایش ترشح آلدوسترون (بخصوص در بارداری، منجر به ادم و تجمع آب و نمک). رقابت با آلدوسترون در مجاری جمع‌کننده کلیه، تحریک ترشح آلدوسترون, پیش‌ساز رنین.
      - ۳. افزایش دمای بدن (در هنگام تخمک‌گذاری).
      - ۴. اثرات هیپنوتیک و دپرِسانت در مغز.
      - ۵. تغییر در ترشحات بافت اندومتر (رشد بافت اندومتر). در IVF/ICSI پس از انتقال جنین برای حمایت تجویز می‌شود (چون LH و FSH آندوژن ساپرس شده‌اند).
    - - ۱. Hormone Replacement Therapy: در کمبود پروژسترون.
      - ۲. Contraceptives: تنها یا ترکیبی با استروژن. (تخمک‌گذاری پس از قطع دارو با تاخیر برمی‌گردد).
      - ۳. سرکوب طولانی‌مدت تخمدان‌ها (با فرآورده‌های طولانی‌مدت مثل DMPA).
      - ۴. در دوزهای بالا (هنگام منع مصرف استروژن): برای درمان دیسمنوره، اندومتریوز، خونریزی‌های غیر طبیعی با علت نامشخص، و دردهای شدید پریود. تنظیم سیکل در آمنوره (با بالا بردن سطح پروژسترون و قطع ناگهانی).
      - ۵. رفع فلاشینگ دوران منوپوز (وقتی استروژن منع مصرف دارد و فلاشینگ غیر قابل تحمل باشد).
      - ۶. سقط‌های عادتی (Customary abortions): برای پیشگیری از سقط (شیاف‌های رکتال/واژینال ترجیح داده می‌شوند). (مستندات قطعی برای پیشگیری نیست، ممکن است عوارض جنین را افزایش دهد).
      - ۷. به تاخیر انداختن زایمان زودرس (در اواخر بارداری با فرآورده‌های طولانی‌اثر).
    - - ممکن است فشار خون را افزایش دهند (کمتر از استروژن).
      - پروژسترون‌های با اثر آندروژنیک بیشتر: کاهش HDL در زنان.
      - افزایش ریسک سرطان پستان (در مصرف همزمان استروژن و پروژسترون نسبت به استروژن تنها).
      - مصرف طولانی‌مدت و دوز بالا: کاهش دانسیته استخوان.
      - اگر اثر آندروژنیک هم داشته باشد: پرمویی (Hirsutism), آکنه آندروژنیک, افزایش وزن, افزایش اشتها, خستگی, خواب‌آلودگی.
      - پروژسترون‌های جدیدتر (دساجسترل) اثر آندروژنیک کمتری دارند.
      - پروژسترون طبیعی: آمپول‌ها (IM روزانه). برای ایجاد خونریزی در آمنوره (با افزایش و قطع ناگهانی).
      - نکته: داروهای پروژسترونی فقط اثر پروژسترونی ندارند؛ برخی اثرات آندروژنیک، آنتی‌آندروژنیک (مثل دروسپیرنون)، استروژنیک و آنابولیک هم دارند.
      - طول اثر متفاوت (پروژسترون ۱ روز، هیدروکسی‌پروژسترون کاپروات ۸-۱۴ روز، دپو مدروکسی‌پروژسترون استات ماهانه/۳ ماهه).
      - هیدروکسی‌پروژسترون کاپروات (تزریق هفتگی/دو هفته یکبار/ماهی یکبار).
      - دپو مدروکسی‌پروژسترون استات (DMPA) فرم طولانی‌اثر.
      - پروژسترون‌های جدیدتر (دروژسترل، دینوژست) اثر آندروژنیک ندارند.
      - مژسترول (Megestrol acetate): اثرات آندروژنیک و آنتی‌آندروژنیک (قرص جستیران).
      - لینسترنول (Lynestrenol): قرص شیردهی (تنها پروژسترونی که کاهش تولید شیر ایجاد نمی‌کند).
      - آندروژن‌ها (تستوسترون، دی‌هیدرو‌اپی‌آندروسترون، آندرستندیون): تولید توسط تخمدان، تستیس، آدرنال. برای لیبیدو و رشد مو مهمند. سطح بالا: هیرسوتیسم، آمنوره.
- - - - منوفازیک (Monophasic): دوز ثابت هر دو جزء در طول سیکل.
      - بای‌فازیک (Biphasic) یا تری‌فازیک (Triphasic): میزان هورمون‌ها در هر فاز متفاوت است (مثال: تری‌فازیک‌های موجود در ایران: ۱-۶، ۷-۱۴، ۱۵-۲۱ روز).
        
        تغییرات با سیکل طبیعی هورمونی بدن هماهنگ‌تر است.
      - اتینیل استرادیول شایع‌ترین استروژن، پروژسترون‌های مختلف (لوونورژسترل، دروسپیرنون) استفاده می‌شوند.
      - پروژسترون‌های جدیدتر با اثرات آندروژنیک کمتر، عوارض جانبی کمتری دارند.
    - - زمان شروع مصرف: ۵ روز اول دوره ماهیانه.
      - اگر یک شب مصرف دارو فراموش شد: شب بعدی دو تا استفاده کند. اگر دو شب: دو شب دو تا. اگر بیشتر از سه شب: قطع دارو (دیگر اثر ندارد).
      - احتمال بارداری ۰.۵ تا ۱ درصد حتی با مصرف منظم.
  - - - مصرف طولانی‌مدت: سرکوب عملکرد تخمدان.
      - کوچک شدن تخمدان‌ها (حتی در صورت بزرگی قبلی).
      - تاخیر در از سرگیری تخمک‌گذاری (۲٪ آمنوره تا چند سال پس از قطع).
    - - هایپرتروفی و افزایش تشکیل پولیپ‌ها در سرویکس.
    - - تحریک بافت پستان و افزایش حساسیت (Tenderness) (بخصوص با استروژنیک).
      - سرکوب تولید شیر (Lactation suppression) (بخصوص با استروژنیک). (لینسترنول اثر ندارد).
    - - استروژن‌ها: اثرات تحریکی. پروژسترون‌ها: اثرات مهاری.
      - تغییر در خلق‌و‌خو و رفتار.
      - پروژسترون‌ها: افزایش دمای بدن.
      - استروژن‌ها: موثر در PMS (Premenstrual tension syndrome) و افسردگی‌های مرتبط با هورمون (مثل پس از زایمان و یائسگی).
    - - تحریک و افزایش سرعت انعقاد خون (تولید فاکتورهای ۷، ۸، ۹، ۱۰ در کبد، کاهش آنتی‌ترومبین III) (اثر استروژنی).
      - افزایش خطر بیماری‌های ترومبوآمبولیک.
      - کاهش حجم خونریزی ماهانه -> کاهش کمبود آهن.
      - افزایش برون‌ده قلبی، فشار خون سیستولیک و دیاستولیک، و ضربان قلب.
    - - پیگمانتاسیون (Chloasma: لکه‌های قهوه‌ای روی گونه‌ها و بینی، بخصوص در پوست‌های تیره‌تر و حساس به آفتاب).
      - آکنه: اگر پروژسترون اثر آندروژنیک داشته باشد تشدید می‌شود. (داروهای با استروژن زیاد معمولاً بهبود می‌دهند).
      - ضدبارداری‌ها بسته به نوع، سبب ایجاد یا درمان آکنه می‌شوند.
  - - - مصرف دارو از ۱۰ روز قبل از قاعدگی آغاز و تا زمان تعویق ادامه دارد.
  - - - تهوع, درد سینه (mastalgia), خونریزی نامنظم, ادم (همه از جزء استروژنی).
      - درمان: جایگزینی با داروهای با استروژن کمتر یا پروژسترون آندروژنیک‌تر.
      - سردرد خفیف (گذرا). اگر میگرن تشدید شد: قطع دارو.
      - توقف عادت ماهانه (Amenorrhea): انتظار خونریزی ۵ روز تا ۱ هفته پس از اتمام دوره. اگر رخ نداد: بررسی بارداری (تست لازم) یا تغییر دارو.
    - - افزایش وزن (بسیار شایع، بخصوص با پروژسترون‌های آندروژنیک).
      - پیگمانتاسیون شدید.
      - آکنه شدید (با پروژستین‌های آندروژنیک تشدید، با استروژن زیاد بهبود).
      - هیرسوتیسم (Hirsutism) (بیشتر با مشتقات nortestosterone-19 آندروژنیک).
      - افزایش ریسک عفونت واژینال (طولانی‌مدت، مقاوم به درمان ضد قارچ).
      - آمنوره (ممکن است برگشت پریود زمان‌بر باشد). (چک پرولاکتین به دلیل پرولاکتینوما).
    - - عوارض خطرناک (نیاز به قطع فوری دارو و مراجعه به پزشک):
      - اختلالات عروقی (بیماری‌های ترومبوآمبولیک، MI، بیماری عروق مغزی).
      - عوارض گوارشی (مشکلات کبدی، افزایش سنگ‌های صفراوی).
      - افسردگی و تغییر مود خیلی شدید.
      - افزایش ریسک سرطان پستان و سرویکس. (منع مصرف در سابقه خانوادگی).
      - نکته مهم: ترکیبی: کاهش ریسک سرطان‌های اندومتر و تخمدان.
      - علائم هشداردهنده (ACHES):
        
        A: Abdominal pain (درد شکمی).
        
        C: Chest pain (درد سینه).
        
        H: Headache (سردرد).
        
        E: Eye problems (مشکلات چشمی/بینایی).
        
        S: Severe leg pain (درد شدید پا).
  - - - در هایپرتنشن: فقط داروهای پروژسترونی (مثل DMPA).
    - - ACE inhibitor, Angiotensin receptor blocker (ARB), دیورتیک‌های نگهدارنده پتاسیم (اسپیرونولاکتون).
- - - - آگونیست نسبی (Partial agonist) رقابتی رسپتور استروژن:
        
        در رحم و استخوان: آگونیست (در استخوان مفید، پیشگیری از پوکی استخوان. در اندومتر منفی، تحریک بیش از حد و هایپرپلازی، افزایش خطر کارسینومای اندومتر).
      - آنتاگونیست رسپتور استروژن:
        
        در پستان: آنتاگونیست (پیشگیری و درمان سرطان سینه، بخصوص در زنان با ریسک بالا).
        
        در محور هیپوفیز-تخمدان: آنتاگونیست (مهار فیدبک منفی استروژن آندوژن، افزایش FSH و LH، القای تخمک‌گذاری).
    - - فقط بر روی استخوان اثر آگونیستی دارد.
      - بر رحم، هیپوفیز و پستان اثر آنتاگونیستی دارد.
      - برای درمان سرطان سینه (در شیمی‌درمانی) و افزایش تخمک‌گذاری/FSH/LH.
      - مفید در درمان پوکی استخوان پس از یائسگی (postmenopausal osteoporosis).
      - با اسم تجاری اویستا (Evista).
      - تا ۵ سال پس از جراحی سرطان سینه برای جلوگیری از عود استفاده می‌شود.
      - رالوکسیفن بر خلاف تاموکسیفن/تورمیفن، خطر سرطان اندومتر را افزایش نمی‌دهد (اثرات آنتاگونیستی بر اندومتر رحم).
      - مصرف اینها ریسک لخته‌های خونی و استروک را افزایش می‌دهد.
    - - شایع‌ترین: گرگرفتگی (Hot flushes), خستگی (Fatigue), تعریق شبانه (Night sweats), تهوع و استفراغ.
      - جدی: ایجاد لخته‌های خونی (Blood clots), سکته (Stroke), سرطان اندومتر (بویژه به دنبال مصرف تاموکسیفن و تورمیفن).
      - دردهای مفصلی (Joint pain).
      - دردهای مفصلی و سفتی مفاصل (با لتروزول: نشانه‌ی اثربخشی).
  - - - ۱. شایع‌ترین: گرگرفتگی (flushing).
      - ۲. بزرگ شدن تخمدان.
      - ۳. افزایش احتمال چندقلوزایی (تا ۱۰٪).
  - - - ۱. خونریزی‌های طولانی‌مدت (به دلیل آنتاگونیست پروژسترون بودن).
      - ۲. تهوع.
      - ۳. اسهال.
      - ۴. دردهای شکمی و لگنی.
  - - - ۱. افزایش وزن.
      - ۲. ادم.
      - ۳. کاهش سایز سینه.
      - ۴. پوست چرب و آکنه.
      - ۵. افزایش رشد موی بدن.
      - ۶. بم شدن صدا.
      - ۷. سردرد.
      - ۸. فلاشینگ.
      - ۹. تغییر در میل جنسی (Libido).
      - ۱۰. درد عضلانی.
      - ۱۱. آسیب هپاتوسلولار و عوارض کبدی (مهم‌تر و جدی‌تر).
  - - - در سرطان سینه: پس از تاموکسیفن (اگر بیماری به تاموکسیفن جواب ندهد).
      - در تمام انواع سرطان‌ها موثر نیست.
    - - آنتاگونیست رسپتور استروژن (Estrogen Receptor Downregulators - ERDs).
      - به همراه داروهای شیمی‌درمانی در سرطان سینه مقاوم به درمان و پیشرفته (ER-MDR breast cancer).
      - در سرطان سینه پیشرفته که به تاموکسیفن یا تورمیفن پاسخ نمی‌دهند.
      - می‌تواند در تومورهای استروژن منفی نیز موثر باشد (کاهش مقاومت به شیمی‌درمانی).
    - - شایع‌ترین عارضه: درد و سفتی مفاصل (Arthralgia/Joint stiffness). (تجربه درد نشانه‌ی اثربخشی و کاهش عود تومور است).
      - در مقایسه با تاموکسیفن: لتروزول خطر سکته، لخته، و سرطان اندومتر کمتری دارد. اما مشکلات قلبی، پوکی استخوان، و دردهای مفصلی در لتروزول بیشتر است.
- - - - رشد موها در بلوغ.
      - تحریک لیبیدو در خانم‌ها.
      - اثرات متابولیک.
      - مقدار بیش از حد: هیرسوتیسم و آمنوره.
    - - فرم خوراکی (Oral): (متیل‌تستوسترون، فلوکسیمسترون). معمولاً تجویز نمی‌شوند (جذب سریع، گذر اولیه کبدی بالا, عوارض کبدی بیشتر).
      - فرم تزریقی (Parenteral): جذب آهسته‌تر، فعالیت بیشتر. انواع املاح (پروپیونات، انانتات، آندکانوات، سیپیونات). شایع‌ترین روش استفاده.
      - سایر فرآورده‌های آندروژنی با اثر آنابولیک بیشتر: اکساندرونول، استانوزولول، ناندرولون.
      - پچ و ژل تستوسترون (جذب از راه پوست).
    - - از طریق مسیرهای سیگنالینگ درون‌سلولی.
      - رسپتورها داخل هسته.
      - عبور تستوسترون از غشای چربی، ورود به هسته، باند به رسپتور، تغییر رونویسی ژن‌ها.
      - تبدیل به دی‌هیدروتستوسترون (فرم فعال) توسط آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز در پوست، پروستات، سمینال وزیکول و اپیدیدیم. (داروهای مهارکننده این آنزیم در هایپرپلازی پروستات و ریزش مو با الگوی مردانه کاربرد دارند).
    - - بروز صفات ثانویه جنسی در بلوغ.
      - دوز بالا در مردان بالغ: مهار ترشح گنادوتروپین، آتروفی تستیس.
      - در زنان (دوز بالا): رشد موی بدن و صورت، بم شدن صدا، بزرگ شدن کلیتوریس، ریزش موی جلوی سر، عضلانی شدن بدن، هیرسوتیسم، آکنه.
      - افزایش سنتز پروتئین‌ها (اثرات آنابولیک).
    - - Androgen Replacement Therapy 🔄
        
        تزریق تستوسترون در مردان دچار هایپوگنادیسم.
        
        انواع املاح تستوسترون (پروپیونات، انانتات، سیپیونات).
        
        تستوسترون پروپیونات: طول اثر کوتاه‌تر (کاربرد ندارد در طولانی‌مدت).
        
        تستوسترون انانتات: قدرت کمتر اما طول اثر بیشتر (فواصل تجویز طولانی‌تر: هفتگی/دو هفته یکبار/ماهانه).
      - اختلالات ژنیکولوژیک (در زنان) (کاربرد محدود) 🚺:
        
        کاهش درد پستان (breast engorgement) پس از زایمان.
        
        دانازول (با اثرات آندروژنی ضعیف) برای درمان اندومتریوز و سرطان پستان (ترکیب بهتری نسبت به تستوسترون).
      - ترکیب آنابولیک: افزایش سنتز پروتئین. (تستوسترون‌هایی با اثرات آنابولیک بیشتر مثل ناندرولون). پس از تروما، جراحی، بی‌حرکتی طولانی‌مدت، بیماران HIV (تحلیل بافت عضلانی).
      - آنمی (با دوز بالا): افزایش تولید گلبول‌های قرمز (امروزه کاربرد زیادی ندارد به دلیل اریتروپوئیتین).
      - پوکی استخوان: کاهش پیشرفت پوکی استخوان (منسوخ با وجود بیس‌فسفونات‌ها).
      - محرک رشد: در پسرانی که تاخیر در بلوغ دارند.
      - سوءمصرف (abuse) در ورزشکاران (استروئید آنابولیک). (مثل سوستانون).
      - تاخیر پروسه پیری در آقایان (کاهش تستوسترون با افزایش سن).
    - - تستوسترون انانتات (هر دو هفته). پروپیونات (عضلانی هر ۲-۳ روز).
      - ژل‌های موضعی تستوسترون.
      - تستوسترون آندکانوات (خوراکی با اثر گذر اول کمتر).
    - - در replacement therapy: آکنه, تنگی نفس موقع خواب, اریتروسیتوز (افزایش گلبول قرمز), ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان در مردان به خاطر تبدیل تستوسترون به استروژن), آزواسپرمی (کم شدن اسپرم) و آتروفی بیضه و ناباروری (به دلیل فیدبک منفی LH و ساپرس تستوسترون آندوژن).
      - در دوزهای بالا (جدی‌تر): کیست‌های پرخون کبدی (Peliosis), کلستاز و نارسایی کبدی و در نهایت پیوند کبد.
      - کاهش سطح HDL و افزایش سطح LDL پلاسما.
      - آدنوماها و کارسینوماهای کبدی.
      - اثرات رفتاری: وابستگی‌های روان‌شناختی, افزایش پرخاشگری (aggressiveness), بروز علائم سایکوتیک.
      - جوش‌های زیاد پوستی, ریزش مو, بم شدن صدا, ژنیکوماستی.
      - منع مصرف: در دوران بارداری و در نوزادان.
    - - بارداری یا قصد باردار شدن.
      - کارسینومای پروستات.
      - اطفال.
      - در افراد با بیماری قلبی، کبدی و یا کلیوی (با احتیاط به دلیل ادم).
  - - - ۱. مهار تولید آندروژن‌ها از سطوح بالاتر (هیپوفیز): با آگونیست‌های طولانی‌مدت GnRH (گوسرلین، بوسرلین، نافارلین، لوپرولید) (سرکوب تولید FSH و LH از هیپوفیز، کاهش سطح تستوسترون و سایر آندروژن‌ها).
      - ۲. مهار اثرات آندروژنیک در سطوح پایین‌تر:
        
        مهار سنتز:
        
        کتوکونازول (Ketoconazole) 💊 (داروی ضدقارچ): مهار سنتز استروئیدهای آدرنال و گنادال (کاهش تولید تستوسترون). مهارکننده سیتوکروم P450.
        
        در کارسینوم پروستات به طور آزمایشی. به دلیل عوارض کبدی زیاد (Hepatic toxicity) و ژنیکوماستی برگشت‌پذیر تقریباً منسوخ شده.
        
        نکته: مهار سنتز استروئیدها در آدرنال و گناد، اما روی آنزیم آروماتاز تخمدان تاثیر ندارد (می‌تواند عملکرد آروماتاز جفت را کاهش دهد).
        
        مهارکننده‌های ۵-آلفا ردوکتاز (5-alpha-reductase inhibitors) ✂️:
        
        دی‌هیدروتستوسترون (DHT) آندروژن اصلی در پروستات است. این داروها مانع تبدیل تستوسترون به DHT می‌شوند.
        
        شامل: فیناستراید (Finasteride) و دوتاستراید (Dutasteride) (در موارد مقاوم‌تر).
        
        کاربردها:
        
        هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH).
        
        هیرسوتیسم شدید در خانم‌ها (در صورت عدم پاسخ به سایر داروها) (امروزه لیزر جایگزین).
        
        ریزش موی تیپ مردانه در آقایان.
        
        منع مصرف در خانم‌ها (به جز موارد خاص). (مثلاً در هیرسوتیسم و ریزش موهای خیلی شدید تیپ مردانه).
        
        رده X در بارداری: به هیچ وجه نباید مصرف شود (حتی تماس با قرص شکسته شده به دلیل جذب پوستی و نقایص جنینی). ۶ ماه قبل از بارداری باید قطع شوند.
        
        اهدا خون تا ۶ ماه پس از قطع دارو ممنوع (انتقال دارو به شخص دیگری).
        
        محلول موضعی فیناستراید برای ریزش مو.
        
        آنتاگونیزه کردن رسپتورها: (روی رسپتورها نشسته و از اثر آندروژن جلوگیری می‌کنند).
        
        سیپروترون استات (Cyproterone acetate), سیپروترون (Cyproterone) 💊:
        
        اثرات آنتی‌آندروژنیک (روی رسپتور می‌نشینند).
        
        اثرات پروژسترونی (کاهش تولید و آزادسازی FSH و LH).
        
        کاربردها:
        
        درمان هیرسوتیسم.
        
        ضدبارداری (OCP).
        
        درمان ریزش موی تیپ مردانه در خانم‌ها.
        
        سیپروترون استات در خانم‌ها پرمصرف‌تر است.
        
        در آقایان: کاهش میل جنسی بیش از حد.
        
        کارسینومای پروستات (کاهش اثرات آندروژنیک).
        
        فلوتاماید (Flutamide) 💊:
        
        آنتی‌آندروژن قوی.
        
        کاربرد: کارسینومای پروستات.
        
        معمولاً کنار GnRH آنالوگ‌های طولانی‌اثر (در هفته اول flare up برای جلوگیری از شدت یافتن عوارض).
        
        عوارض جانبی: سمیت کبدی, ژنیکوماستی (به دلیل به هم خوردن نسبت استروژن و تستوسترون).
        
        در خانم‌ها: برای هیرسوتیسم شدید مقاوم به درمان.
        
        بیکالوتامید (Bicalutamide), نیلوتامید (Nilutamide) 💊:
        
        آنتی‌آندروژن‌های قوی.
        
        کاربرد: کارسینومای متاستاتیک پروستات. (بیکالوتامید + GnRH آنالوگ برای کاهش Tumor flare).
        
        اسپیرونولاکتون (Spironolactone) 💊:
        
        مهارکننده رقابتی آلدوسترون.
        
        رقابت با دی‌هیدروتستوسترون در رسپتورهای آندروژنیک.
        
        کاهش فعالیت آنزیم ۱۷-هیدروکسیلاز (در سنتز آندروژن‌ها در غده آدرنال).
        
        کاربردها: درمان هیرسوتیسم, کیست‌های تخمدانی, ریزش موی مردانه, آکنه‌های آندروژنیک.
        
        دیورتیک است، بهتر است صبح‌ها استفاده شود.
        
        اثرات خوب (مشابه فلوتاماید، فیناستراید، سیپروترون).