Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
🧠💊 فارماکولوژی هورمونهای مغزی و هیپوفیزی ✨🌌 - Coggle Diagram
🧠💊
فارماکولوژی هورمونهای مغزی و هیپوفیزی
✨🌌
🚀🌟
Introduction & Overview
💡🗺️
🧬🌱 متابولیسم، رشد، تولید مثل: تحت تاثیر هورمونهای هیپوتالاموس و هیپوفیز.
هورمونهای هیپوفیز قدامی
📈: PRL (پرولاکتین), GH (هورمون رشد), FSH, LH,TSH.
هورمونهای هیپوفیز خلفی
💧💖: ADH (وازوپرسین), Oxytocin (اکسیتوسین).
تنظیم فعالیت هیپوفیز قدامی
⚙️📊:
تحریککننده 🚀: CRH, TRH, GnRH از هیپوتالاموس.
مهارکننده 🛑: دوپامین, سوماتواستاتین.
کاربرد داروها
💊🩹:
درمان جایگزین در کمبود هورمون 🔄.
آنتاگونیست در تولید بیش از حد 🚫.
کاربرد تشخیصی 🔍.
نکته 🎯: اغلب داروهای هورمونهای هدف (مثل T3/T4) راحتتر از خود هورمونهای مرکزی هستند.
📏🏋️♂️
هورمون رشد (GH) و تنظیمکنندههای آن
🌟💪
نقش حیاتی GH
✨:
رشد نرمال بدن 🧍♀️🧍♂️.
سوخت و ساز کربوهیدرات و لیپید 🍔➡️⚡.
استحکام استخوانها 🦴.
افزایش توده عضلانی 💪.
پیامدهای کمبود GH
📉😥:
کوتاهی قد در کودکان 👶➡️📏.
توزیع نامناسب چربی بدن 🍩.
کاهش توده عضلانی 🦵➡️🤏.
اشکال دارویی GH
🧪💉:
hGH نوترکیب (Recombinant) 🔬✨.
قبلا از اجساد (منسوخ به خاطر آلودگی 💀🦠).
نحوه عملکرد GH
🧬⚙️:
اثرات از طریق IGF-1 (فاکتور رشد شبه انسولین ۱) 🎯.
رشد طولی استخوانها (قبل از بسته شدن صفحات اپیفیز) 📈🦴.
خاصیت آنابولیک (سازنده) روی عضلات 💪.
خاصیت کاتابولیک (تجزیهکننده) روی بافت چربی ⬇️🥓.
کاهش حساسیت به انسولین (ممکن است باعث هایپرانسولینمیا خفیف شود) 🍞➡️📉.
مسیر پیامرسانی JAK-STAT 📡.
نیمهعمر GH اندوژن: ۲۰-۲۵ دقیقه ⏱️. فرم تزریقی: ۶-۷ بار در هفته زیر جلدی (SC) 📅.
کبد، منبع اصلی تولید IGF-1 🧡.
کاربردهای درمانی GH
🏥👨⚕️:
نقص رشد (ارثی یا اکتسابی از تومور، عفونت، جراحی، رادیوتراپی) 👶👧👦.
سندروم پرادر ویلی (اختلال ژنتیکی همراه با کمبود GH و چاقی) 🍔😔.
سندروم ترنر (در کنار استروئیدهای گنادی) 🚺🎀.
کوچکی جثه ایدیوپاتیک (افزایش قد ۴-۷ سانتیمتر، اما گران) 💰⬆️.
در بیماران مبتلا به AIDS (برای افزایش توده عضلانی به دلیل آنابولیسم) 💪 AIDS.
سندروم روده کوتاه (بهبود عملکرد و رشد بافت روده) 🍽️➡️📈.
سندروم سوء جذب پس از جراحی بایپس روده کوچک ✂️肠.
افزایش اثرات تروفیک با افزودن گلوتامین 💊✨.
تحقیقات در مورد اثرات ضد پیری (هنوز قطعی نیست) ⏳👵👴.
اثرات جانبی GH
⚠️😵💫:
در کودکان (معمولاً خوب تحمل میشود): لغزش سر استخوان ران (فمور), تومورهای کاذب مغزی, ادم, هایپرگلایسمی, افزایش خطر اوتیت میانی (در سندروم ترنر), هایپوتیروئیدی, پانکراتیت, ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان در مردان) 👦🚨.
در بزرگسالان (شدیدتر): ادم محیطی 🦵 swollen, درد عضلانی (میالژیا), درد مفصلی (آرترالژیا، بخصوص دست و مچ) 🤲😖, سندروم تونل کارپال, رتینوپاتی (بیماری شبکیه چشم) 👀.
منع مصرف قطعی
: در بیماران مبتلا به بدخیمی (سرطان) به دلیل افزایش ریسک مرگومیر 🚫 कैंसर.
GH Antagonists
🛡️⚔️:
هدف
: درمان آدنوم هیپوفیز که منجر به آکرومگالی (بزرگی اندامها در بزرگسالی) و ژیگانتیسم (غولپیکری در کودکی) میشود 📈🖐️🦶.
مکانیسمها
⚙️:
کاهش تولید GH
⬇️:
آنالوگهای سوماتواستاتین
: Octreotide (اوکترئوتید) 💉.
آگونیستهای رسپتور دوپامین
: Bromocriptine (بروموکریپتین) (توجه: به تنهایی در آکرومگالی استفاده نمیشود) 🚫.
مهار مستقیم رسپتور GH
با: Pegvisomant (پگویزومانت) 🔑.
Somatostatin
😴:
پپتید ۱۴ آمینواسیدی از هیپوتالاموس 🧠.
مهار آزادسازی GH, TSH, گلوکاگون, گاسترین, انسولین 🛑.
نیمهعمر کوتاه (۱-۳ دقیقه) ⚡.
آنالوگها (Octreotide, Lanreotide)
: نیمهعمر طولانیتر (۸۰ دقیقه) ⏳، قویتر (۴۵ برابر) 💪. تزریق زیر جلدی (SC).
کاربردهای درمانی Octreotide
🏥:
آکرومگالی.
سندروم کارسینوئید (کاهش سروتونین تومورال) 🚽.
گاسترینوما (تولید بیش از حد گاسترین).
گلوکاگونوما (تولید بیش از حد گلوکاگون).
اسهال آبکی ناشی از VIP (VDHA syndrome) 🚽💧.
خونریزی از واریس مری و کاهش فشار ورید پورت 🩸💥.
عوارض جانبی Octreotide
🤢💔: تهوع، استفراغ، دردهای شکمی، نفخ 💨, برادیکاردی سینوسی (کندی ضربان قلب), اختلال هدایت قلبی, درد در محل تزریق 📌.
Pegvisomant
🛡️: مهارکننده رسپتورهای هورمون رشد.
💖👶
گنادوتروپینها و نقش تولید مثلی
🌹✨
شامل LH, FSH, hCG (گونادوتروپین جفتی انسانی) 🔬.
از سلولهای گنادوتروف هیپوفیز قدامی ترشح میشوند 🧠.
اثرات در زنان
♀️🌸:
LH و FSH: مسئول ساخت استروئیدهای تخمدانی 🥚.
LH: تولید آندروژن از سلولهای تکا (در فاز فولیکولار) 🔬.
FSH: تبدیل آندروژن به استروژن توسط سلولهای گرانولوزا، تکامل فولیکولهای تخمدان 🌼.
فاز لوتئال: استروژن و پروژسترون تحت کنترل LH 🌗.
در بارداری: hCG کنترل را به دست میگیرد 🤰.
hCG: ساختار و رسپتور مشابه LH دارد 🧬.
اثرات در مردان
♂️💪:
FSH: اسپرمسازی (اسپرماتوژنز) 💦.
LH: تحریک تولید تستوسترون از سلولهای لایدیگ testosterone.
انواع دارویی
💊:
منوتروپینها (Menotropins - hMG)
:
ابتدا از ادرار زنان یائسه 👵➡️💧.
حاوی ۷۵ واحد FSH و ۷۵ واحد LH.
اشکال نوترکیب (recombinant) به بازار آمده 🧪 (به دلیل محدودیت و مسائل بهداشتی).
FSH (هورمون تحریککننده فولیکول)
:
uFSH (از ادرار) 🚽.
rFSH (نوترکیب): Follitropin Alfa و Follitropin Beta 🧬.
نوترکیب: نیمهعمر کوتاهتر، کارایی برابر یا بیشتر (برخی مطالعات کارایی یکسان).
LH (لوتروپین)
:
به صورت نوترکیب.
برای خانمها با کمبود آشکار LH، معمولا همزمان با Follitropin 👩🔬.
نکته ❌: لوتروپین از سال ۲۰۱۲ دیگر تجویز نمیشود.
hCG (گونادوتروپین جفتی انسانی)
:
تولید شده توسط جفت انسان، از ادرار زنان باردار تخلیص میشود 🤰💧.
دوزبندی بر اساس IU (واحد بینالمللی) (۵۰۰، ۱۰۰۰، ۱۵۰۰، ۵۰۰۰ IU) 📊. تزریق عضلانی (IM).
نوترکیب: Choriogonadotropin Alfa (با نام تجاری Ovitrelle در ایران) 💉. تزریق زیر جلدی (SC). دوزبندی میکروگرم.
کاربرد ۱۵۰۰ IU: در کودکان برای نهانبیضگی (Cryptorchidism) 👦.
کاربردهای درمانی hCG
🏥:
القای تخمکگذاری (Ovulation Induction)
🥚➡️.
در موارد هایپوگنادیسم هایپوگنادوتروپیک (گونادها و هیپوفیز کمکارند) 😔.
در بیماران با مشکل تخمکگذاری (مثل سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) و افراد چاق) 👩⚕️.
انتخاب اول نیستند (داروهای سادهتر مثل کلومیفن، مهارکننده آروماتاز و متفورمین ترجیح داده میشوند) 💊➡️.
در پروتکلهای کمک باروری (ICSI و IVF) با دوز بالاتر و مانیتورینگ دقیق 👶🧪.
معمولاً تجویز گنادوتروپینها (FSH/hMG) از روز ۳ قاعدگی، ۷ تا ۱۲ روز ادامه دارد 📅.
دوز و مدت زمان بسته به پاسخ بیمار (سونوگرافی فولیکول و اندومتر، استرادیول سرم) 📏🔬.
۱-۲ روز پس از گنادوتروپینها: تزریق hCG برای انجام تخمکگذاری (Puncture) 🎯.
سپس جنین در آزمایشگاه تشکیل و به بدن زن منتقل میشود ➡️🤰.
تجویز پروژسترون (شیاف واژینال/رکتال) برای لانهگزینی بهتر و جلوگیری از لکه بینی 🩸.
نکته مهم
: توقف سیکل آندوژن (طبیعی) تولید گنادوتروپینها ضروری است 🛑.
با استفاده از آنتاگونیستهای GnRH (مهار مستقیم رسپتورهای هیپوفیز) 🚫.
یا آگونیستهای طولانیاثر GnRH (اول تحریک، سپس Down-regulation رسپتورها) ⬇️.
درمان ناباروری مردان (Male Infertility)
👨🍼 (در گذشته):
علائم اولیه هایپوگنادیسم (تاخیر بلوغ، عدم ظهور صفات ثانویه).
با تجویز FSH و LH.
درمانهای گذشته (تزریق طولانیمدت hCG و hMG) به دلیل هزینه و عوارض منسوخ شدهاند 💸❌.
در حال حاضر: ICSI (تزریق اسپرم به داخل تخمک) برای مشکلات مورفولوژی، موتیلیتی یا تعداد اسپرم در مردان 🔬👶.
عوارض جانبی گنادوتروپینها
🥵💥:
۱. حاملگیهای چندقلو 🤰🤰🤰 (شایع).
۲. سندروم بیشتحریکی تخمدان (OHSS) 🚨 (مهمترین و خطرناکترین عارضه، ۰.۵ تا ۴ درصد).
علائم: بزرگ شدن تخمدانها 🍈, آسیت (مایع در شکم) 💧, هیدروتوراکس (مایع در ریه) 🫁, هایپوولمی (کاهش حجم خون), شوک ⚡.
پارگی کیست و خونریزی درون صفاقی 🩸.
تب شدید, ترومبوآمبولی (لخته خون، کشنده) ⚠️.
درمان OHSS
: تزریق آلبومین و سرم (افزایش حجم خون), کشیدن مایع آسیت (واژینال/شکمی) ⚕️.
در OHSS شدید: انتقال جنین به بعد موکول میشود (جنین فریز میشود) 🥶👶.
علائم پیشبینیکننده: تهوع شدید, افزایش شدید استرادیول سرم, تعداد زیاد فولیکولها 📈.
در صورت OHSS، رژیم پرپروتئین و داروهایی مثل Cabergoline تجویز میشود 💊🥚.
سردرد, ادم, افسردگی, ژنیکوماستی (بزرگی سینه در مردان) 😖.
🔄
GnRH (هورمون آزادکننده گنادوتروپین) و آنالوگهای آن
🔑💡
تولید در هیپوتالاموس 🧠، عمل بر رسپتورهای سلولهای گنادوتروف هیپوفیز قدامی، منجر به ساخت و ترشح FSH و LH.
ترشح فیزیولوژیک GnRH
: ضربانی (Pulsatile) ⚡.
تجویز آنالوگهای GnRH
:
آهستهرهش (Sustained release)
🐌: دارو به تدریج آزاد میشود، رسپتورها دائماً اشغال میشوند، Down-regulation (کاهش تعداد رسپتورها) اتفاق میافتد ⬇️. در نتیجه، آزادسازی FSH و LH کاهش مییابد.
ضربانی (Pulsatile)
⚡: باعث افزایش آزادسازی FSH و LH میشود.
آنالوگها/آگونیستهای GnRH
✨:
گنادورلین (Gonadorelin) (ضعیفترین، نیمهعمر و قدرت کمتر) 📉.
گوسرلین (Goserelin), هیسترلین (Histrelin), لوپرولید (Leuprolide), نافارلین (Nafarelin), تریپتورلین (Triptorelin) (پرمصرفترین) 🌟.
ساختاری شبیه GnRH دارند، اما نیمهعمر و قدرت اثرشان بیشتر است 💪.
میتوان از هر دو اثر تحریکی و مهاری آنها استفاده کرد.
شیوههای تجویز
💉:
گنادورلین: وریدی (IV) و عضلانی (IM).
سایر آنالوگها: عضلانی (IM) و زیر جلدی (SC).
نافارلین: اسپری بینی هم دارد (در ایران موجود نیست) 👃.
نیمهعمر گنادورلین IV: ۴ دقیقه ⏱️. آنالوگهای SC/Intranasal: تقریباً ۳ ساعت.
طول درمان: از چند روز (القای تخمکگذاری) تا چند سال (سرطان پروستات متاستاتیک) 📆.
نکته
: در سرطان پروستات، از روش آهستهرهش برای سرکوب LH و کاهش تستوسترون استفاده میشود 👨🦳📉.
جزئیات تجویز
📝:
فرمهای ضربانی: با پمپ انفوزیون وریدی (هر ۴-۱ ساعت گنادورلین پمپ میشود) 💧➡️⬆️ FSH/LH.
فرآوردههای آهستهرهش (پیوسته):
۷ تا ۱۰ روز اول: اثر تحریکی (فاز شعلهوری Flare) 💥، افزایش FSH و LH.
پس از این دوره: مهار رسپتور (Down-regulation) آغاز میشود ⬇️.
در سرطان پروستات: درد و علائم بیمار در دوره شعلهوری ممکن است افزایش یابد 😖. برای کاهش این عوارض: داروهای مهارکننده رسپتور آندروژن (مثل بیکالوتامید (Bicalutamide) یا فیناستراید (Finasteride)) تجویز میشوند 🛡️.
کاربردهای درمانی آگونیستهای GnRH
🏥:
کاربردهای تحریکی (با تجویز ضربانی)
📈 (محدود، کمتر شایع):
ناباروری زنان
👩🍼 (کمتر استفاده میشود به دلیل نیاز به پمپ و وجود داروهای بهتر).
ناباروری مردان
👨🍼: در هایپوگنادیسم هایپوگنادوتروپیک هیپوتالاموسی (کمبود GnRH از هیپوتالاموس). با پمپ گنادورلین (هر ۹۰ دقیقه). ۳ تا ۶ ماه درمان.
کاربرد تشخیصی
: در بلوغ دیررس (افزایش LH/FSH پس از تزریق پالسی GnRH نشاندهنده مشکل هیپوتالاموس است) 🔍.
کاربردهای مهاری (با تجویز فرآوردههای آهستهرهش و طولانیاثر)
📉 (بسیار متنوع و شایع):
۱.
Controlled Ovarian Hyperstimulation
در IVF/ICSI
برای بلاک کامل ترشح FSH و LH آندوژن، کنترل دقیق سیکل 🔄.
کاهش احتمال بیشتحریکی تخمدان ⬇️OHSS.
ترکیبات: لوپرولید (SC), نافارلین (Nasal).
۲.
Endometriosis
رشد بافت رحمی حساس به استروژن خارج از رحم 🩸.
کاهش تولید استروژن و پروژسترون، قطع سیکلها 🚫.
تجویز ماهانه یا ۳ ماه یکبار (حداکثر ۶ ماه به دلیل پوکی استخوان) 🦴.
گوسرلین، لوپرولید، نافارلین، تریپتورلین.
۳.
Uterine Leiomyomata/Fibrinoids
تودههای خوشخیم حساس به استروژن، باعث خونریزی بیش از حد (منوراژی) و درد لگنی 🩸🤕.
کاهش سایز فیبروم (۳ تا ۶ ماه درمان) با کاهش FSH و LH و استروژن/پروژسترون 📏⬇️.
نافارلین، لوپرولید، گوسرلین، تریپتورلین.
۴.
Prostate cancer
مهار هیپوفیز، کاهش تولید LH و در نتیجه تستوسترون 👨🦳.
استفاده از تریپتورلین، هیسترلین، گوسرلین، لوپرولید.
جلوگیری از فاز شعلهوری با آنتاگونیست آندروژن 🛡️.
۵.
بلوغ زودرس مرکزی (Central precocious puberty)
:
ظهور صفات ثانویه جنسی قبل از ۸ (دختران) یا ۹ (پسران) سال 👦👧.
لوپرولید یا نافارلین. درمان تا سن طبیعی بلوغ (دختران تا ۱۱، پسران تا ۱۲ سالگی) ⏰.
۶.
سرطان پیشرفته سینه و تخمدان
(کاربرد محدود).
۷.
آمنوره و ناباروری در زنان با سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
.
عوارض جانبی آنالوگهای GnRH
🥵💔:
سردرد, تهوع, برافروختگی (گرگرفتگی) ♨️, علائم شبه منوپاز (تعریق، دپرسیون، کاهش میل جنسی، درد عمومی، خشکی واژن، آتروفی پستان), کیستهای تخمدانی (اوایل درمان) 💧.
ورم موضعی, درماتیت (حساسیت) 🩹, برونکواسپاسم, آنافیلاکسی (نادر) 🚨, کوری (بسیار نادر) 👁️🗨️.
کاهش تراکم استخوان، پوکی استخوان (با مصرف طولانیمدت) 🦴📉.
در مردان: گرگرفتگی, تعریق, ادم, ژنیکوماستی, کاهش میل جنسی, کاهش هماتوکریت, واکنش در محل تزریق 💉.
منع مصرف
: در دوران بارداری و شیردهی 🤰🚫.
آنتاگونیستهای رسپتور GnRH
🛡️:
آنتاگونیستهای رقابتی رسپتورهای GnRH در هیپوفیز قدامی (مانع آزاد شدن FSH و LH میشوند).
شامل: سترورلیکس (Cetrorelix) (در ایران موجود), گانیرلیکس (Ganirelix), آبارلیکس (Abarelix), دگارلیکس (Degarelix) 💊.
تزریق زیر جلدی (SC).
کاربردها
🎯:
سرطان پروستات (مهار LH و کاهش تستوسترون) 👨🦳.
پیشگیری از ترشح LH آندوژن در IVF/ICSI (کاهش خطر OHSS) ⬇️OHSS.
مزیت: اثرات آنتاگونیستی سریع ظاهر میشود (بدون فاز شعلهوری) ⚡.
کاهش بهتر ریسک OHSS.
عوارض جانبی
: خوب تحمل میشوند، ممکن است کمی تهوع و سردرد ایجاد کنند, OHSS.
🥛🤱
پرولاکتین و تنظیم شیردهی
🍼💖
از هیپوفیز قدامی آزاد میشود، برای تولید شیر (با همکاری هورمونهای دیگر) 🌟.
هایپرپرولاکتینمیا (Hyperprolactinemia) (شایع)
⬆️:
علل
:
تخریب هیپوتالاموسی (آسیب به مسیرهای دوپامین که اثر مهاری بر پرولاکتین دارند) 🧠💥.
آدنوما در هیپوفیز (تومورهای خوشخیم):
ماکروآدنوما (بزرگ، ممکن است باعث تغییرات بینایی و هایپوگنادیسم شود) 👁️🗨️.
میکروآدنوما (کوچک، اغلب با دارو درمانی قابل اصلاح) 💊.
ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) 🤔.
درمان هایپرپرولاکتینمیا
💊:
آگونیستهای رسپتورهای دوپامین
✨:
بروموکریپتین (Bromocriptine), کابرگولین (Cabergoline), پرگولید (Pergolide) (همگی مشتقات Ergot) 🌾.
کیناگولید (Quinagolide) (غیر ارگوت) 🌿.
مکانیسم
: روی رسپتورهای دوپامین مینشینند و تولید پرولاکتین را کاهش میدهند (دوپامین عملکرد معکوس پرولاکتین دارد).
تفاوت در نیمهعمر
:
بروموکریپتین: ۷ ساعت ⏱️، روزانه مصرف.
کابرگولین: ۶۵ ساعت ⏳، هفتگی مصرف (برای بیمار خوشایندتر).
همه داروها خوراکی هستند 💊.
کابرگولین
: دوز از ۰.۲۵ mg دوبار در هفته (خوراکی یا واژینال) شروع میشود و تا حداکثر دوز افزایش مییابد. عوارض جانبی کمتری دارد ⬇️🤢.
بروموکریپتین
: روزانه همراه/بعد از غذا برای تحمل بهتر.
کاربردهای دیگر آگونیستهای دوپامین
💼:
قطع شیردهی فیزیولوژیک
: برای پیشگیری موقت از احتقان پستان (توصیه کم) 🤱➡️🛑.
آکرومگالی
: میتوانند ترشح هورمون رشد را کاهش دهند (نیاز به دوزهای خیلی بالاتر) 📏. به تنهایی یا در ترکیب با پرتو درمانی، جراحی هیپوفیز یا اکترئوتید.
Toxicity & Contraindication
🚫:
عوارض شایع
: تهوع, سردرد, افت فشار خون وضعیتی (ارتوستاتیک) 📉, احساس خستگی و سرگیجه 😴 dizzy.
واسپاسمهای محیطی (به علت دوز بالای آلکالوئیدهای ارگوت) 🥶.
نکته بارداری
: بروموکریپتین در دوران بارداری استفاده میشود و ارتباطی با نقایص مادرزادی کشف نشده است 🤰✅.
💧🌊
Posterior Pituitary Hormones
💖✨
این دو هورمون (وازوپرسین و اکسیتوسین) در نورونهای هیپوتالاموس ساخته شده، از طریق آکسونها به هیپوفیز خلفی منتقل و ذخیره میشوند و سپس به جریان خون آزاد میشوند 🧠➡️🩸.
Oxytocin
🤱💞:
نقش فیزیولوژیک
: در هنگام زایمان و خروج شیر 🍼.
فرم دارویی
: آمپول (IV برای القای زایمان، IM برای کنترل خونریزیهای پس از زایمان) 💉. نیمهعمر: ۵ دقیقه ⏱️.
فارماکودینامیک
⚙️:
افزایش انقباضات عضلات صاف رحم (uterine smooth muscle) 🤰➡️💪.
مسیر سیگنالینگ: G protein-coupled receptor 🧬.
تحریک آزادسازی پروستاگلاندینها و لوکوترینها (افزایش قدرت انقباضی رحم) 🧪.
انقباض سلولهای میواپیتلیال در آلوئولهای پستان (خروج شیر) 🥛.
در دوزهای خیلی بالا: اثرات آنتیدیورتیک ضعیف و تنگکنندگی عروق (اثر بر رسپتورهای وازوپرسین) 🩸.
فارماکولوژی بالینی
🏥:
القای زایمان
: در شرایط نیاز به زایمان سریع (مشکلات RH، دیابت بارداری، پرهاکلامپسی) 👶🚨.
تزریق IV از طریق پمپ انفوزیون، با مانیتورینگ دقیق مادر و جنین (بررسی هیپوکسی جنین از طریق ضربان قلب) 🩺.
کاهش خونریزیهای پس از زایمان
: (بعد از سزارین یا زایمان طبیعی) به دلیل اثر تنگکنندگی عروق و جمعکنندگی رحم 🩸🛑.
القاکننده سقط در سه ماهه دوم بارداری 🤰❌.
تست Oxytocin challenge test
: ارزیابی ضربان قلب جنین در پاسخ به اکسیتوسین 💓.
Toxicity & Contraindication
⚠️🚫
سمیت
: اگر انقباضات رحم زیاد شود: دیسترس جنینی, کنده شدن جفت, پارگی رحم 💥.
در دوزهای خیلی بالا: احتباس مایعات (به علت اثر آنتیدیورتیک), مسمومیت با آب, هایپوناترمی, نارسایی قلبی, تشنج و مرگ 💧🤯.
تزریق بولوس (یکباره) ❌: باعث هایپوتنشن (افت فشار خون) میشود ⬇️BP.
منع مصرف
: دیسترس جنینی, نوزاد نارس, تظاهرات غیرطبیعی جنین, عدم تناسب سر و لگن, خطر پارگی رحم به علت قرارگیری نادرست جنین 🤰🚫.
آنتاگونیستهای اکسیتوسین
🛡️:
آتوسیبان (Atosiban): مهار رسپتورهای اکسیتوسین، جلوگیری از انقباضات رحم در زایمان زودرس (Preterm labor) ⏳.
هنوز پرکاربرد نیست و FDA Approved نمیباشد.
سایر توکولیتیکها (داروهای مهارکننده زایمان زودرس): CCB (مسدودکنندههای کانال کلسیم) و بتا۲ آگونیستها (مثل ریتودرین) 💊.
Vasopressin / ADH (هورمون آنتیدیورتیک)
💦🩸
آزاد میشود وقتی فشار خون کاهش مییابد 📉. جلوی خروج ادرار را میگیرد و تنگی عروق ایجاد میکند (افزایش فشار خون) ⬆️BP.
کمبود این هورمون در افراد مبتلا به دیابت بیمزه (Diabetes insipidus) رخ میدهد 🚽💧.
دسموپرسین استات (Desmopressin acetate - DDAVP)
💧:
آنالوگ طولانیاثر وازوپرسین ⏳.
فرمهای دارویی: تزریقی (IV, IM, SC), استنشاقی (Nasal), خوراکی زیرزبانی 💊👃💉.
وازوپرسین طبیعی فقط تزریقی است (آنزیمهای گوارشی آن را غیرفعال میکنند).
اسپری دسموپرسین: درمان شبادراری در کودکان (اثرات آنتیدیورتیک قوی) 🌙🛌.
نیمهعمر وازوپرسین: ۱۵ دقیقه ⏱️. دسموپرسین: ۱.۵-۲.۵ ساعت ⏳.
فراهمی زیستی فرم نازال: ۳-۴٪. فرم خوراکی: کمتر از ۱٪ 📊.
مسیر سیگنالینگ: GPCR 🧬.
انواع رسپتور
🔗:
رسپتور V1
: روی سلولهای عضلات صاف عروق، واسطهگری انقباض عروق ⬆️BP.
رسپتور V2
: روی سلولهای توبولهای کلیوی، بازجذب آب از مجاری جمعکننده، کاهش تولید ادرار (اثر آنتیدیورتیک) ⬇️💧.
رسپتورهای V2 خارج کلیوی (Extrarenal V2-like)
: افزایش تولید فاکتورهای انعقادی (فاکتور ۸ و فاکتور ون ویلبراند) 🩸🩹.
فارماکولوژی بالینی
🏥:
۱. در دیابت بیمزه هیپوفیزی 💧.
۲. کاهش تولید ادرار شبانه (درمان شبادراری در کودکان) 🌙👶.
۳. کنترل خونریزیهای واریس مری یا دیورتیکولهای کولون (اثر تنگکنندگی عروق) 🩸🛑.
۴. در افراد با مشکل انعقادی (مثل هموفیلی A با کمبود فاکتور ۸) (تحریک تولید فاکتورهای انعقادی) 🩹.
Toxicity & Contraindication
⚠️🚫
سردرد, تهوع, دردهای شکمی (کرامپی), بیقراری, واکنشهای آلرژیک, هایپوناترمی, تشنج 🤯.
منع مصرف
: در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونری (به دلیل خاصیت منقبضکنندگی) 💔.
آنتاگونیستهای وازوپرسین
🛡️:
کونیواپتان (Conivaptan) و تولواپتان (Tolvaptan).
برای بیماران مبتلا به هایپرناترمی یا نارسایی حاد قلبی (همراه با افزایش وازوپرسین) ⬆️💧.
هنوز در حال تحقیق و کاربرد درمانی محدود 🧪.