Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
BORÇLAR SORUMLULUK / EDİM - Coggle Diagram
BORÇLAR SORUMLULUK / EDİM
BORÇ VE SORUMLULUK
geçerli borç ilşkisi yerine getirilmez ise kişiyi sorumluluk altına sokar .
TÜRLERİ
KAYNAĞINA GÖRE
(- den sorumluluğu)
* TBK da yer alan kaynaklar
1-hukuksal işlem
2-haksız fiil
3-sebepsiz zenginleşme
* Borç ilişkisinden kaynaklanan
1- vekaletsiz iş görem
2-nafaka yükümlülüğünden doğan
3-sözleşme görüşmesinde kusurlu davranış nedeni ile
(CULPA İN CONTRAHENDO)(kişi kuarl olarak işlemle soumlu ama özel ya da yakın ilişkiler sebebiyle (söz öncesi) bir birine zarar verilmesi durumunda sani geçerli söz. varmışça aykırılıktan sorumlu tutulduğu haller)
(CULPA POST PERFECTUM :sözleşme sona erdikten sonra bir müddet yaptığı sorumluluk mesela sır saklama)
KAPSAMINA GÖRE
(ile sorumluluğu)
şahıs varlığı
(hukukumuzda yok)
mal varlığı
sınırlı
belirli mallar veya belirli miktar ile sorumlu olması halidir
sınırsız (şahsi)
(yani borçlu haczedlebilen tüm mal varlığı ile sorumludur .)
belirli mallarla :check:
ör: devletin mirsçı sıfatı / irad senedinde borçlu rehinli taşınmaz ile sınırlı sorumludur
belirli miktarla:
ör: kefilin kefalet söz el yazısı ile belirttiği azami tutarla sorumluluğu
otel motel vb yerlerin konaklayanın eşyası zarar uğramasında günlük konaklama bedeli 3 katı aşamaz
BORÇ VE SORUMLULUK GENELDE BİRLİKTE OLMASI KURALKEN İSTİSNAEN BORÇ OLUP SORUMLULUĞUN BULUNMADIĞI HALLER OLUŞUR => EKSİK BORÇ
EKSİK BORÇ:
eksik borçta bir borç var ama varlığından şüphe yok sadece sorumluluk yaratmıyor . Borca aykırı davranıldığında tarafın dava açma ya da icra takibine gidebilme mekanizması yok !!
yapılan ifa geri alınamaz !! YANİ BORÇ İCRA EDİLEBİLİR FAKAT TALEP VE TAHSİL EDİLEMEZ
--kumar ve bahisten doğan borçlar
doğuştan : ifa edilebilir geri istenemez , dava ve talep edilemez fakat develt bazışarına izin veriri (milli piyango , at yarışı , iddia )
ahlaki ödevden doğan :
--hısımların yoksulluğa düşecek olmasındaki yardım nafakası istemek için dava açabilir fakat bu kişiler için ödeme yapma zorunluluğu yok !!
evlenme simsarlığından doğan borç :
:---öz yapmaya aracılık eden ücrete hak kazanabilir fakat evlenme simsarlığı durumunda ücrete hak kazandırmamakta
SONRADAN EKSİK BORÇ
zamanında borç tam ve vardı fakat sonradan eksik borç halini aldı /TALEP VE DAVA EDİLEMEZ / ÖDEME İSTENEMEZ GERİ
1-
zamanaşımı
: borç ilişkisinin zamanla alacklının dava ve icra başvuru yolundan vazgeçmiş sayılması /daha önce borç vardı ama artık yok / talep ve dava edilemez / ödeme yapılırsa geri sebepsiz zenginleşme ile istenemez / kesin ve sürekli defi /Yanlışlıkla ödense bile alınamaz
2-
Konkordato Anlaşmasından Arta Kalan Borçla
r : iflasın ağır borcundan kurtulmak için alacaklılarla borçların tıraşlanması belli bir oranın ödenmesi teklifidir . kalan oran ise eksik borcu oluşturur .
YANİ KARŞILIKLI ANLAŞILIP ÖDEMESİ KABUL EDİLEN KISIMDA SORUN YOK BORÇ DEVAM AMA ÖDENMESİ KONUSUNDA ANLAŞILMAYAN KISIM ARTIK EKSİK BORÇ
GEÇİCİ EKSİK BORÇ
ergin evlat yaşarken üst soyuna yaptığı masrafı ölüm sonrası mirastan denkleştirme kapsamında talep edebilme hakkı
(birlikte yaşam sona ere /borçluya icra takibi yapılır / işletme el değiştirir ise /borçlu iflas ederse ->ergin yaşarken de talep edebili)
BORCUN KONUSU
EDİM
hukuken korunan bir yarar sağlamadır +maddi ya da manevi olabilir ,+imkansız olmamlıdır ,+genel ahlak ve kişiliğe aykırı olamaz , +belirli ve belirlenebilir bir davranış olmalı , +mutlaka ekonomik değer GEREKMEZ +alacaklının yararına olmalı +bir çeşit talep yetkisi
!! +alacaklı edimi dava yoluyla , +icra yoluyla istenebilmekte !!
EDİM ÇEŞİTLERİ
konusuna göre
OLUML - OLUMSUZ :check:
(vrme - yapma - yapmama)
verme
=> bir şeyi teslim vb davranış
yapma
=> bir davranışı yerine getirme ör:işçi çalışması
yapmama
=> kaçınmaya yöneliktir genelde davranıştan kaçınma ör: gürültü yapmama -rekabet yasağı
ŞAHSİ EDİM -MADDİ EDİM
şahsi edim
=> borçlunun fikir ya da bedeni bir emek verdiği edim bazı durumlarda şahsa sıkı sıkıya şahsi edim bulunuyorsa mutlaka saadece borçlu ifa etmeli
maddi edimler
=> borçlunun mal varlığından yerine getirsiği edimler , miras yoluyla devri mümkün , 3.kişler ifa edebilir
sürelerine gör
ANİ EDİM
borçlunu bir defada ifa ettiği vermek ve almak yükümlülüğü yerine getirilir ör: alım satım
SÜREKLİ EDİM
belli bir süre içinde devam eden bir süreç menfaat sürmeli ör: işçi işvern ilişkisi sürekli işçi edimini yerine getirir / kiracı ve kiraya veren
DÖNEMLİ EDİMLER
belli dönemlerde belii zaman araklılığında tekrarlanan davranışı gerektiri. ör: avukatın aydat ödemesi
bölünebilirliğine göre
BÖLÜNEBİLİR EDİM
borcun konusu kısımlara parçalara ayırabiliyorsak bölünebilir edim ÖR: 5 KİLO ÇAY
BÖLÜNEMEZ EDİM
Bir bütün olarak ifa edilmezsebi değişiklik meydana gelecek olan edim ÖR RESSAMIN RESİM YAPMASI
Sonuçlarına göre
FİİLİ EDİM
dış dünyada gözle görülebilir bir değişiklik yartması ör:inşaat , resim yapma vb
HUKUKİ EDİM
borcun yerine getririlmesi hukuksal yaşamda bir değişiklik yerine getiriyor ör: alacağın temliki , alacağın devri
HEM FİİLİ HEM HUKUKİ EDİM
ikisinide bünyede barındırı ör: satım söz bir hukuksal ve bir fiili edim olması malın teslimi içeriri
öneldiği kişi göre
FERDİ
kişiye yönelik ör: merveye piyano dersi
TOPLULUĞA
edimin topluluğa yönelmesi ör mor ve ötesi konseri
mahiyetine gör
PARA /CİNS/ SINIRLI CİNS
Parça
=> edimin bireysel özelliklerini somutlaştırarak tanımlaması ör: 06ata1881 plaka lacivert skoda 2025 model araba istiyorum
misli eşya : sayılabilen yerine koyılabilen gayri misli : sayılamayan bölünemeyen bU YÜZDEN PARÇA BORCU GAYRİMİSLİ . Kural olarak borçlar borçlu ikametinde ama parça borcu MALIN PARÇALARI BULUNDUĞU YER . ÖR KARAYEL İSİMLİ AT ÖLÜRSE SÖZ SONRA BORÇLU BORCUNDAN KURTULUR KUSURSUZ İMKANSIZLIKDA SONA ERER(bu durumda at teslim edilemediğinden ücrat sebepsiz zenginleşme hük. göre iade edilir. )
Cins =
> misli eşyey ilşikin borç sayılabilir ölçülebilir ikame edilebilir. ör:5 kilo zeytin - arda gülerin fotoğraf sergisinden herhangi 3 fotoğraf da cinstir fakat sayılabilen yani GAYRİMİSLİ de olabilir cins borç edim seçimi borçluda ortalama nitelikleri dürüstlük kuralı karşılamalı NEVİ TELEF OLMAZ KUSURSUZ EDİM ORTADAN KALKSA BİLE BORÇTAN KURTULAMAZ ÖR: ZEYTİN DÖKÜLDÜYSE BAŞKA ZEYTİN VERİR. BORÇLUNUN YERLEŞİM YERİNDE İFA
sınırlı cins borcu (stok borcu)=>
çeşit borcu ama çeşitte bir sınırlama var yani edimin belirli bir stok ya da yerden ifa edilme ör: karca beyden herhangi bri cins atı belli bir stoktan
SEÇİMLİK BORÇLAR
birden fazla edimi yer alıp içinde seçilir. ör ya 3 bilezik ya da 200.00TL verecek ikisinden biri edim belirlenebilir olmalı borçlu tercih hakkını kullandıktan sonra konu belirli olur borcun genel anlamda seçim hakkı borçluya aittir . borçlu seçim hakkı kullanmasıyla değiştirici yenilik doğuran bir hak haline gelir. yeni bir hukki durum yaratır. İFA KUSURSUZ İMKANSIZLAŞIRSA BORCUN KONUSU OLMAKTAN ÇIKAR KONU DİĞER SEÇENEKLE SINIRLI KALIR . Borçlu seçim hakkı kullanmazsa dava açılır SEÇİMLİK DAVA olarak ve mahkeme seçim hakkını alacaklıya verebilir . Kaim değer : ifası imkansızlaşan değer yerine geçen ikame değer
PARA VE FAİZ BORÇLARI
Para borcu
=> ALACAKLININ YERLEŞİM YERİNDE ÖDENİR dar anlamda borcun konusudur kendine özgü bir cins borcu parçalara ayrılamaz dürüstlük kuralı dikkat ülke parasıyla ödenir genelde ama başka para birimi kararlaştırılmışsaaynen ödeme durumunda yabancı para eğer aynen ödeme yoksaödeme günü raiç değerde ülke parasıyla ödeme veya yabancı para ile ödeme yapılır. BURADA KANUNİ SEÇİMLİK BİR YETKİ VAR eğer borçlu zamanında ödemez ise ödeme günü rayiç bedel üzerinden ödenmesi istenebilir alacaklıya verilen bir imkan
PEKİ PARA YERİNE ALTIN GİBİ BİR ŞEY İLE ÖDEME YAPABİLİR MİYİZ ? Evet bu tarz kayıtlar için bir engel yok BİRDEN ÇOK PARA BORCU VAR VE ÖDEME HANGİSİ İÇİN OLDUĞU BELLİ DEĞİLSE ALACAKLININ MAKBUZDA GÖSTERDİĞİ İÇİN ÖDEME SAYILIR
Faiz Borçları
=> alacak hakkından doğan yan borçtur alacağın bir semeresidri. gecikmeye ilişkin bir gelirdir ana paradan ayrı bir tutar EĞER ASIL ALACAK ZAMANINDA ÖDENDİYSE FAİZ BORCU DOĞMAZ BİRBİRİNE BAĞIMLI AMA ZAMANONDA ÖDENMEMESİYLE AYRICA KENDİ VARLIĞINI SÜRDÜRÜR BUNDAN DOLAYI AYRI AYRI DAVA EDİLEBİLİR para borcunun doğal bir sonucu Alacaklı talebiyle öngörümüşse AKDİ FAİZ yasadan doğmuş ise YASAL FAİZDİR.
Ana paradan mahrum kalınarak vade farkı şeklinde talep edilen fazi sadece konusu para olan sözleşmede TBK da bir üst sınır belirlenmiştir borcun doğduğu tarihteki YASAL FAİZİN % 50 GEÇMEYECEK şekilde (eğer belirli değilse kanuni faize kanat edilir ) EĞER ANA PARA FAİZİ ÖDEMEYEN BORÇLU İCRAYA GEÇİLMESİNDEN İTİBAREN TEMERRÜT FAİZİ ÖDEMEKLE YÜKÜMLÜ OLUR ANA PARA FAZİZİ (KAPİTAL) Borcun zamanında ödenmemsi nedeniyle temrrüt durumunda işletilen tutar gecikme sadece para borcu verilmesinde değil haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden de kaynaklanır BURADA DA ÜST SINIR YILLIK BELİRLENEN FAİZ ORANIN 1 KATI %100 NÜ AŞMAZ (kararlaştırılmamışsa yıllık faiz oranı ) temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi işletilemez ( TTK DA BAZI ESNEKLİKLER GETİRMİŞ TİCARİ İKİ TARAFA İŞ NİTELİĞİNDE ÖDÜNÇ SÖZ. VE +CARİ HESAP SÖZLEŞMESİ +KAMBİYO SSENETİNDE MÜRACAAT HAKKI KULLANILMIŞSA TEMERRÜTE DE TEMERRÜT İŞLETEBİLİR ) temrrüt GEÇMİŞ GÜNLER FAİZİ
GÖTÜRÜLECEK ARANACAK BORÇ
Götürülecek => borçlunun yerleşim yerine götürülen borçlar ÖR PARA BORCU
aranacak borç => borçlyu ara ki bulasın borccun doğum anında borçlunun yerleşim yeri ör: - CİNS BORCU (PARÇA PARÇANIN BULUNDUĞU YER )
Hukusali işleme gör
HUKUKSAL İŞLEMDEN DOĞAN BORÇLAR
HUKKUKA UYGUN FİİL
görüş açıklamaları
kanaat ve bilginin dışa vurumu ör:ihbarlar
İrade açıklamaları
hukuksal ilem benzeri filler =>
hukusal işleme benzediğinde ehliyet / temsil /varma anı /yorum gibi kıyas olarak uygulanır eylemler hukuksal sonuç doğurur İRADENİN ÖENMİ YOK ör: temerrüt ihtarı yani temerrütü ihtar ettiğinde hukuksal olarak etkilerinden yararlanabiliyorsun TAM OLRAK İRADE AÇIKLAMASI DEĞİL AMA YAPILMIŞ EYLEMİN HUKUK DÜNYASINDA SONUÇLAR BAĞLAMASI
maddi filler=>
dış dünyada irade beyanın meydana getirdiği değişikliklere denir. HUKUKSAL SONUÇ İRADE AÇIKLAMASI DEĞİL AÇIKLANAN İRADENİN DIŞ DÜNYADA BİR DEĞİŞİKLİK GETİRMESİYLE DOĞAR !!
hukuksal işlemler =>
beliri bir hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamaları. BU işlemlerde arananlar
İRADE AÇIKLAMASI(BEYAN)
tek başına düşünce yeterli değildir beyan de gerekir
Doğrudan İrade beyanı : beyanların direk yansıtılması
dolaylı irade : doğrudan olmadan hazırlar arasında olmayan beyan türü arda aracı veya araç bulunmakta
varması gerekli irade beyanı : muhattabın hakimiyet alanına ulaşması gereken irade beyanlarına muhattaba ulaşmasıyla sonuç doğar
varması gerekli olmayan irade beyanı : hakimiyet alanına ulaşması gerekli olmayan beyan ör : vasiyet - vakıf kurma beyanı
Açık irade beyanı : irade açık ve şüphe yaratmıyor
kapalı irade : KURAL olarak red İSTİNA kabul olarak algılandığı + kabul sayılacağı karralaştırılmış +susmayı kabul saymayı geretirebilir dürüstlük kuralı + yapılan iş,n mahiyeti +kanunda sayılan haller ( av vekalet teklifi , ttk21 tel , telgrafla irade açıklaması alan kişi 8 günde itiarz etmemiş ise teyit mektubu kabul edilmiş sayılır, vasiyet görevlisinin 15 gün içinde sesiz kalması )
İRADE BEYANI YORUMU :check:
irade teorisi => sahibnin asıl iradesi ne iç dünyada ne irade ediliyor
beyan teorisi => dış düny araştırılması lafsından hareket ediyor
güven teorisi=> muhattap bundan ne anlayabilir orta zekalı biri ne anlar , somut olayın şartlarına da bakılır TBK çerçevesinde bu teori esas alınır
İRADE
Fili irade :check: işlemin sonucunun doğacağı iradesi
Beyan iradesi : hukuksal işlem yapma iradesini muhattaba açıklama konusunda iradedir. (şaka beyanında işlem iradesi yoktur )
HUKUKİ SONUÇ
his açıklamaları
duygunun açığa vurulmasıyla hukuki sonuç doğması ör: AF zina sebebiyle boşanma davasında af halinde davanın ortadan kalkması sonucu oluşturur
HUKUKİ İŞLEM ÇEŞİTLERİ
ÇEŞİTLERİ
TARAF SAYISI BAKIMINDAN
tek taraflı : işlemi yapan tek kişi ör: fesih , dönme , vasiyet , vakıf kurma ,geri alma , iptal , rucu ,azil
iki veya çok taraflı : birden fazla kişinin irade beyanıyla hukki sonuç doğuruyorsa
+SÖZLEŞME(en az iki kişinin bir birine uyugun irade beyanın örtüşmesi )(tek tarafa borç yükleniyorsa ->
tek tarafa borç yükleyen sözleşme ÖR: bağışlama , kefil
karşılıklı borç yüklemiş ise ->
iki tarafa borç yükleyen sözleşme
ÖR: satım kira eser
)
+KARAR(bir topluluğun ortak aynı yönde beyan tek bir merkezde buluşma)
MAL VARLIĞI ETKİLERİ
tahhüt : işlem yapanın pasif mal varlığını artırrı BORCU artırırmaddi ya da manevi bir yükümlülük altına giriliyor YANİ BİRDEN FAZLA KİŞİYE AYNI MAL TAHHÜTTE BULUNULABİLİR SIRALAMA SINIR YOK KİŞİYA AİT OLMASINA BİLE GEREK YOK
tasarruf : Mal varlığı aktif yani hak ile ilgili kısmını azaltır hakkı değiştiren ,sınırlıyan , ortadan kaldıran , diğer tarafa geçiren işlemlerdir. HER TÜRLÜ ELVERİŞLİ HAK üstünda , TEK bir kere yapılabilir . KANUNLA SINIRLANABİLİR
SEBEB BAĞLI OLUP OLMAMASI
sebeb bağlı : hukuki olarak yapılan her işlemin bir sebeb bağlı olması
sebebe bağlı olmayan : amaç hukuki işlemin altında yatan sebepten ayrıştırılıp bir borç yaratma ör: tacir arası mal alışverişini parayla ödiyebilir senette verebilir senet elden ele gezerken senedin neden verildiğinin hiç bir nedeni yok (sebepten mücerret)