Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
🦋 Thyroid Gland 🛡️ - Coggle Diagram
🦋
Thyroid Gland
🛡️
✨
Physiology & Anatomy
🗺️
اسمش از یونانی: Thyreos (سپر) 🛡️ + Eidos (شکل) 🖼️.
ساختار: دو لوب 💖 متصل با Isthmus (تنگه) 🔗.
مکان: جلوی نای 🌬️، بین غضروف کریکوئید و فرورفتگی سوپرااسترنال 🦴.
وزن: 12-20 گرم ⚖️ (پرعروق 🩸، قوام نرم ☁️).
خونرسانی شریانی
: 🩸➡️
شریان تیروئیدی فوقانی (Sup. Thyroid Artery) از External Carotid 🚚.
شریان تیروئیدی تحتانی (Inf. Thyroid Artery) از Thyrocervical Trunk 🚛.
Thyroid-Specific Genes 🧬
تیروگلوبولین (TG) 🧪.
تیروئید پروکسیداز (TPO) ⚛️.
ناقل همزمان سدیم-ید (NIS) 🚚↔️.
گیرنده TSH (TSH-R) 🎯.
موتاسیون در این ژنها: اختلال عملکرد تیروئید malfunction 😖، آژنزی (عدم تشکیل) 🚫، دیسهورموژنز (ساخت غیرطبیعی) 🧬❌.
(اغلب هایپوتیروئیدی مادرزادی ناشناختهست 🤷♀️).
Microscopic Structure 🔬
تعداد زیادی فولیکول کروی ⚪ اطراف کلوئید 🍮 (محل اصلی سنتز هورمونها 🏭).
کلوئید: حاوی تیروگلوبولین (پیشساز هورمونها) 🌟.
⚙️
اثرات فیزیولوژیک هورمونهای تیروئیدی (Physiologic Effects)
💪🔥
Basal Metabolism
: تولید انرژی در میتوکندری 🔋، مصرف اکسیژن 🌬️.
رشد و تکامل (Growth & Development)
: رشد مغز جنین 🧠👶، تکامل اسکلتی 🦴📈.
(کمبود ید: عقبماندگی ذهنی نوزادان 😔👶🧠).
قلب (Heart)
: اثرات اینوتروپیک (قدرت انقباض) ❤️🩹 و کرونوتروپیک (ضربان) 🫀.
هایپوتیروئید: برادیکاردی (ضربان کند) 🐢.
هایپرتیروئید: تاکیکاردی (ضربان تند) 🐎.
(علائم پرکاری تیروئید شبیه فئوکروموسیتوما 🕵️♀️ ➡️ تشخیص افتراقی مهم!).
دستگاه گوارش (GI System)
: موثر بر حرکات روده 🚽 (کمکاری تیروئید ➡️ یبوست 🧱).
استخوان (Bone)
: افزایش Turnover استخوان 🔄🦴.
گلوکز (Glucose)
: افزایش جذب گلوکز از روده 🍭.
کلسترول (Cholesterol)
: کاهش کلسترول سرم ⬇️.
کاتکولآمینها (Catecholamines)
: افزایش حساسیت نسوج به کاتکولآمینها ⬆️⚡️ ➡️ تشدید لیپولیز 🧈، گلیکوژنولیز 🍬، گلوکونئوژنز 🥖.
🔄
تنظیم ترشح هورمونهای تیروئیدی (Regulation)
🎯
محور HPT (هیپوتالاموس-هیپوفیز-تیروئید)
: 🧠➡️ pituitary ➡️ 🦋
هیپوتالاموس ➡️ TRH 💌.
TRH ➡️ هیپوفیز ➡️ TSH 🚀.
TSH ➡️ تیروئید ➡️ T3/T4 📤.
Thyroid Cell
غشای قاعدهای-جانبی (Basolateral Membrane): مجاور جریان خون 🩸، دارای TSH-R 🔑.
سطح رأسی (Apical Surface): مقابل لومن فولیکول ⚪.
TSH
: 📈
ترشح از سلولهای تیروتروپ هیپوفیز قدامی 🏭.
هورمون 31 کیلودالتونی 📏، دارای زیرواحدهای α و β (α در LH, FSH, hCG مشترک 🤝، β مختص TSH 🎯).
مهمترین نشانگر فعالیت تیروئید (Set-Point محور تیروئید)
🌟.
بازخورد منفی (Negative Feedback)
: T3/T4 با تحریک Thyroid Hormone Receptor (TR) ➡️ مهار تولید TRH و TSH 🛑.
پیک ترشح
: 15 دقیقه پس از TRH (یا اگزوژن) 🚀.
مهارکنندههای ترشح TSH
: دوپامین 🧪، گلوکوکورتیکوئیدها 💊، سوماتواستاتین 😴 (در دوزهای فارماکولوژیک 📈).
الگوی ترشح
: ضربانی 🥁، حداکثر ترشح در شب 🌙 (نوسانات کمتر از سایر هورمونهای هیپوفیزی، طول عمر پلاسمایی بالاتر ~50 دقیقه ⏱️).
بهترین زمان اندازهگیری TSH
: صبح ناشتا 🌅 (یکبار اندازهگیری کافیه ✅).
فاکتورهای رشد موضعی (Local Growth Factors)
: 🌱
IGF-1 🏋️♀️، Epidermal Growth Factor 🧴، TGF-β 🧬، اندوتلینها 💨، سایتوکینها 🌪️ (نقش کمکی بر سنتز، TSH مهمتر است 👑).
🏭
Synthesis
🛠️
پیشساز: تیروگلوبولین (TG) (گلیکوپروتئین یددار بزرگ) در کلوئیدها ⚪.
مراحل
: 🧪➡️
برداشت ید (Iodine Uptake)
: از خون 🩸 توسط NIS (ناقل همزمان سدیم-ید) در سطح قاعدهای-جانبی سلولهای فولیکولی 🚚.
NIS: عمدتاً در تیروئید (کاهش ید رژیم غذایی ➡️ ↑ بیان NIS ⬆️)، کمتر در غدد بزاقی 💦، پستانها (شیردهی) 🍼، جفت 🤰.
(موتاسیون در ژن NIS ➡️ هایپوتیروئیدی مادرزادی نادر 🧬👶).
آلیسازی (Organification) ید
: ید وارد سلولهای فولیکولی ➡️ اکسیداسیون توسط TPO ⚛️ و H2O2 💨 ➡️ اتصال ید فعال به ریشههای تیروزینی در TG (توسط TPO) ➡️ تولید دییدوتیروزین (DIT) و مونویدوتیروزین (MIT) 🔗.
جفت شدن (Coupling)
: DIT و MIT با پیوند اتری ⛓️ جفت میشوند ➡️ تولید T3 و T4 💫.
ترشح (Release)
: بازجذب TG به سلول فولیکولی ➡️ پروتئولیز در لیزوزومها 🧪 ➡️ آزادسازی T3 و T4 جدید 📤.
ید موجود در MIT و DIT جفت نشده: توسط آنزیم دهالوژناز (Dehalogenase) جدا شده و مجدد استفاده میشود ♻️.
اثر Wolff-Chaikoff
: در تیروئید سالم، افزایش ید ⬆️ ➡️ ↓ بیان ژن NIS ⬇️ ➡️ ↓ NIS در سطح سلول ➡️ مهار موقت آلیسازی ید 🛑 ➡️ جلوگیری موقت از پرکاری تیروئید 🚫. (پس از مدتی فرار از مهار 🏃♀️).
(در بیماران با بیماریهای خودایمنی تیروئید، این اثر مهاری پایدار میماند ➡️ هایپوتیروئیدی 🙁).
🚚
Transport & Metabolism
🚀
هورمونها: 99.98% T4 و 99.7% T3 به پروتئینهای ناقل متصل هستند 🔗 (برای حمل 🚚، ذخیره 📦، افزایش طول عمر ⏳، تأخیر در کلیرانس 🐌).
Carrier Proteins
:
TBG (Thyroxine-Binding Globulin)
: غلظت کم 🤏، اما تمایل بالا ⬆️ (80% T4 متصل 🔒). (هر عامل تغییردهنده TBG بر سطح هورمون توتال اثر میگذارد 📊).
Albumin
: غلظت زیاد 🌊، اما تمایل کم ⬇️ (10% T4، 30% T3 حمل میکند 🤏).
TTR (Transthyretin) / TBPA (Thyroxine-Binding Prealbumin)
: 10% T4 و مقدار جزئی T3 را حمل میکند 💼.
هورمونهای آزاد (Free Hormones)
: کمتر از 0.5% 🤏، فرم بیولوژیکی در دسترس سلولها 🔑.
(Free T3 به دلیل تمایل کمتر به اتصال به پروتئینها، بیشتر از Free T4 است ⬆️).
Binding Protein Abnormalities
: 🤯
کمبود TBG (X-linked)
: ↓ Total T4/T3 📉، اما Free T4/T3 طبیعی ✅ (یوتیروئید 🧘♀️، TSH نرمال ✅). (تشخیص مهم برای جلوگیری از درمان بیمورد 🚫💊).
هایپرتیروکسینمی یوتیروئید اکتسابی (Acquired Euthyroid Hyperthyroxinemia)
:
استروژن ♀️ (بارداری 🤰، OCP 💊، تاموکسیفن 🧪) ➡️ ↑ Sialylation ➡️ ↑ TBG ➡️ ↑ Total T4/T3 ⬆️📈، اما Free T4/T3 طبیعی ✅ و TSH نرمال ✅. (نیاز به افزایش دوز لووتیروکسین در بارداری ⬆️💊).
موتاسیون در ژنهای TTR، TBG، آلبومین 🧬 ➡️ ↑ تمایل به اتصال T3/T4 ➡️ ↑ Total T4/T3 ⬆️، اما Free T4/T3 طبیعی ✅ (مثل Familial Dysalbuminemic Hyperthyroxinemia - FDH).
برخی داروها 💊 (سالیسیلاتها) ➡️ جدا شدن هورمون از ناقل ➡️ ↑ موقت Free T4/T3 ➡️ سرکوب TSH ⬇️ (بدن یوتیروئید میشود).
سپسیس حاد 🤒: سایتوکینها 🌪️ ➡️ جدا شدن فرم متصل ➡️ ↑ فرم آزاد ➡️ سرکوب TSH ⬇️.
مقاومت به هورمونهای تیروئیدی (Resistance to Thyroid Hormone - RTH)
:
اتوزوم غالب 🧬، موتاسیون در ژن رسپتور بتای هورمون تیروئید 🧬❌.
↑ T4/T3 📈، اما TSH طبیعی ✅ یا افزایش یافته ⬆️.
علائم هیپوتیروئیدی معمولاً بروز نمیکند 🚫 (مقاومت نسبی، جبران با افزایش هورمون 📈).
ویژگیهای بالینی: گواتر 🎈، اختلال کمبود توجه 😵💫، کاهش خفیف IQ 📉🧠، تأخیر بلوغ اسکلتی ⏳🦴، تاکیکاردی 💖.
دیدینازها (Deiodinases)
: آنزیمهای مسئول تبدیل T4 به T3 و غیرفعالسازی 🔄.
دیدیناز I
: عمدتاً در تیروئید 🦋، کبد 🥩، کلیه 🏞️ (تمایل کمتر به T4 ⬇️).
دیدیناز II
: در هیپوفیز 🧠، مغز 🧠، چربی قهوهای 🌰، تیروئید 🦋 (تمایل بیشتر به T4 ⬆️).
تنظیم موضعی غلظت T3 🎯.
*Deiodinases II :arrow_down: ➡️ ↑ T4 ➡️ علت هایپوتیروئیدی 📉.
هایپوتیروئیدی ➡️ القای تولید دیدیناز II ➡️ ↑ تبدیل T4 به T3 در مغز و هیپوفیز 🧠📈.
عواملی که تبدیل T4 به T3 را مختل میکنند
: 🚫🔄
گرسنگی 🍽️❌، بیماریهای سیستمیک/ترومای حاد 🤒🤕.
مواد حاجب خوراکی 🧪.
داروها 💊 (پروپرانولول، آمیودارون، گلوکوکورتیکوئیدها، PTU، OCP) ➡️ مقابله با علائم پرکاری تیروئید ⚔️.
دیدیناز III
: غیرفعال کردن T4/T3 ➡️ تبدیل به T3 معکوس (rT3) (اثر هورمونی ندارد 🚫).
در افراد سالم بیان نمیشود 🤫، اما در جفت بیان میشود 🤰 (هایپوتیروئیدی خفیف در بارداری 📉).
در سندرم یوتیروئید بیمار (Sick Euthyroid Syndrome) در کبد 🥩 و عضلات 💪 فعال میشود.
در نوزادان با همانژیوم (Hemangioma) 👶🩸 ➡️ ↑ دیدیناز III ➡️ هایپوتیروئیدی نوزادی 👶📉.
🧪
ارزیابی آزمایشگاهی تیروئید (Laboratory Evaluation)
🔬
غربالگری اولیه
: اندازهگیری TSH 📊.
TSH بالا ⬆️ ➡️ اندازهگیری T4/T3 (برای اثبات هایپوتیروئیدی) 📉.
TSH پایین ⬇️ ➡️ اندازهگیری T4/T3 (برای اثبات هایپرتیروئیدی) 📈.
نکته
: افزایش حساسیت و اختصاصی بودن روشهای اندازهگیری TSH 🎯 ➡️ بهبود ارزیابی ✅.
سطح توتال هورمونها
: با افزایش TBG بالا ⬆️، با کاهش TBG کم میشود ⬇️.
علل افزایش TBG
: بارداری 🤰، OCP 💊، هورموندرمانی (استروژن) ♀️، تاموکسیفن 🧪، هپاتیت 🤢، سیروز 😖، نوزادی 👶.
علل کاهش TBG
: فنیتوئین 💊، کاربامازپین 💊، سالیسیلاتها 💊، NSAID 💊، سندرم نفروتیک 💧⚖️، آندروژنها ♂️، کاشکسی 💀.
(در این شرایط، اندازهگیری هورمونهای آزاد مفیدتر است ✅).
نکات اندازهگیری Free T3/T4
:
اندازهگیری Free T4 معمولاً برای اثبات تیروتوکسیکوز کافی است ✅.
در 25% بیماران، فقط Free T3 افزایش مییابد (T3 Toxcosis) ⬆️ ➡️ در TSH مهار شده و Free T4 نرمال، Free T3 هم اندازهگیری شود 🔍.
TSH بالا
: 📈
شایعترین علت
: هایپوتیروئیدی 📉.
سایر علل: تومور هیپوفیزی مترشح TSH (T4/T3 و TSH هر دو بالا) ⬆️⬆️، RTH 🧬، اشکالات اندازهگیری 🧪❓.
(نکته: در هایپوتیروئیدی ثانویه (اختلال هیپوتالاموس/هیپوفیز)، TSH میتواند پایین ⬇️، نرمال ✅ یا کمی افزایش یافته ⬆️ باشد ➡️ TSH در بیماران مشکوک به بیماری هیپوفیزی ملاک خوبی نیست 🚫).
TSH پایین
: 📉
شایعترین علت (مخصوصاً <0.1 mIU/L)
: تیروتوکسیکوز 📈.
سایر علل:
سهماهه اول بارداری 🤰 (به دلیل ترشح hCG 📈).
پس از درمان هایپرتیروئیدی 💊 (TSH برای چند ماه سرکوب باقی میماند ⏳ ➡️ Follow up با FT3/FT4 📊).
مصرف داروها 💊 (گلوکوکورتیکوئیدها corticosteroids، دوپامین 🧪، سالیسیلاتها 💊، سوماتواستاتین 😴).
الگوریتم تشخیصی هایپوتیروئیدی (Diagnostic Algorithm)
: 📉
شک بالینی (علائم) 🤒.
اندازهگیری TSH 📊.
اگر TSH بالا بود
: چک Free T4 📈.
Free T4 نرمال ✅ ➡️ هایپوتیروئیدی تحت بالینی (Subclinical Hypothyroidism) 🧐.
چک TPO Ab: اگر مثبت/علامتدار ➡️ درمان با لووتیروکسین 💊. اگر منفی/بدون علامت ➡️ فالوآپ سالیانه 🗓️.
Free T4 پایین 📉 ➡️ هایپوتیروئیدی اولیه (Primary Hypothyroidism) 💔.
TPO Ab مثبت ➕ ➡️ هایپوتیروئیدی اتوایمیون (Hashimoto) 🧬.
TPO Ab منفی ➖ ➡️ بررسی سایر علل (کمبود ید 🧂⬇️، ایاتروژنیک 👨⚕️💊).
اگر TSH طبیعی بود
: (شک به بیماری هیپوفیز 🧠).
Free T4 نرمال ✅ ➡️ نیاز به پیگیری نیست 🚫.
Free T4 پایین 📉 ➡️ هایپوتیروئیدی مرکزی (Central Hypothyroidism) 🧠💔 ➡️ بررسی هیپوفیز 🔍.
🤒
Hypothyroidism
🥶
اتیولوژی (علل)
:
شایعترین در جهان
: کمبود ید 🌎🧂.
شایعترین در مناطق بدون کمبود ید
: بیماریهای خودایمن (هاشیموتو) 🧬، علل درمانزاد (Iatrogenic - درمان هایپرتیروئیدی) 👨⚕️💊.
اولیه (Primary)
: مشکل در خود غده تیروئید 🦋💔.
هاشیموتو (Hashimoto's Thyroiditis) / تیروئیدیت گواتری 🎈.
تیروئیدیت آتروفیک (بافت آتروفیک) 📉.
ایاتروژنیک: یددرمانی (Radioactive Iodine) ☢️، جراحی تیروئید 🔪، رادیوتراپی خارجی گردن ☢️.
داروها 💊 (ید زیاد - آمیودارون 💊، لیتیم 💊).
هایپوتیروئیدی مادرزادی (Congenital Hypothyroidism) 👶🧬.
اختلالات انفیلتراتیو (آمیلوئیدوز 🧊، سارکوئیدوز 🌾، هموکروماتوز 🧪، اسکلرودرمی 🧱).
بروز بیش از حد دیدیناز III در همانژیوم نوزادی 👶🩸.
گذرا/موقت (Transient)
: ⏳
تیروئیدیت (مثال: تیروئیدیت خاموش 🤫، تیروئیدیت پس از بارداری 🤰).
قطع مصرف تیروکسین در اشخاص دارای تیروئید طبیعی 🚫💊.
ثانویه (Secondary)
: اختلال در هیپوفیز/هیپوتالاموس 🧠💔.
هایپوپیتویتاریسم (تومور ♋، جراحی 🔪، رادیوتراپی هیپوفیز ☢️، سندرم شیهان 🤰💔، تروما 🤕).
کمبود یا عدم فعالیت ایزوله TSH 📉.
بیماریهای هیپوتالاموس (تومور ♋، تروما 🤕، اختلالات ارتشاحی infiltration).
Congenital Hypothyroidism
: 👶
شیوع: 1 در 4000 نوزاد 📉.
اتیولوژی: دیسژنزی تیروئید (80-85%) 🧬❌، خطاهای مادرزادی سنتز هورمون (10-15%) 🏭❌، آنتیبادیهای ضد TSHR مادر (حدود 5%) 🤰🛡️.
تظاهرات بالینی: اکثراً نوزادان در تولد طبیعی هستند 👶✅. <10% با زردی طولانی 💛، اشکالات تغذیهای 🍼❌، هیپوتونی 🧸، بزرگی زبان 👅، تأخیر بلوغ استخوانی 🐢🦴، فتق نافی 🩹. (تأخیر درمان ➡️ عوارض نورولوژیک دائمی 🧠❌، کاهش IQ 📉).
تشخیص: غربالگری نوزادان (TSH و T4 از خون بند ناف 🩸 یا پاشنه پا 🦶).
درمان: جایگزینی T4 (لووتیروکسین) 10-15 µg/kg/day 💊. (با درمان بهموقع، IQ نوزاد طبیعی حفظ میشود 🧠✅).
Autoimmune Hypothyroidism
: 🧬🛡️
انواع: تیروئیدیت هاشیموتو (با گواتر 🎈)، تیروئیدیت آتروفیک (بافت آتروفیک) 📉.
مراحل:
تحت بالینی (Subclinical)
: TSH 5-10 mIU/L ⬆️، T4/T3 طبیعی ✅، علائم ناچیز 🤏.
بالینی (Clinical/Overt)
: TSH > 10 mIU/L ⬆️⬆️، Free T4 کاهش یافته 📉، علائم آشکار 😩.
اپیدمیولوژی: 4 مورد از هر 1000 زن ♀️، 1 مورد از هر 1000 مرد ♂️ (در زنان 4 برابر شایعتر ⬆️).
پاتولوژی هاشیموتو: ارتشاح لنفوسیتی شدید 🛡️، آتروفی فولیکولها 📉، متاپلازی اکسیفیل، فقدان کلوئید، فیبروز خفیف 🕸️. (تیروئیدیت آتروفیک مرحله انتهایی آن است 🔚).
نشانگرهای بالینی مفید: Anti-Tg Ab و
Anti-TPO Ab (کاربرد بیشتر)
🧪. (در 75% هاشیموتو، 80% گریوز، بالا هستند 📈).
(نکته: در 20% هایپوتیروئیدی اتوایمیون، آنتیبادیهای ضد TSHR (TBII) وجود دارند که بلوککننده هستند 🚫 و هایپوتیروئیدی گذرای مادرزادی ایجاد میکنند 👶📉).
ارتباط با سایر بیماریهای خودایمن: دیابت نوع 1 🍬، آدیسون 🍂، آنمی بدخیم 🩸، ویتیلیگو ⚪، آلوپسی آرهآتا 🧑🦲.
در کودکان: کندی رشد 🐢 و تأخیر بلوغ 🐌 (اگر <3 سال شروع شود، اختلال در هوش 🧠❌).
انسفالوپاتی هاشیموتو: سندرمی پاسخدهنده به استروئید 💊 (با خوابآلودگی 😴، گیجی 😵💫، میوکلونوس ⚡، تشنج 💥).
Symptoms & Signs
: 🤒
علائم (Symptoms)
: خستگی و ضعف (شایعترین) 😩، پوست خشک 🏜️، کاهش تعریق 💧⬇️، احساس سرما ❄️، ریزش مو (آلوپسی منتشر) 💇♀️، اشکال در تمرکز و ضعف حافظه 🧠❓، یبوست 🧱، افزایش وزن (خفیف، ادم میکسدمی) ⚖️⬆️، کاهش اشتها 🍽️⬇️، تنگی نفس 😮💨، صدای خشن/صحبت نامفهوم (تجمع مایع) 🗣️🔊، منوراژی (بعداً الیگومنوره/آمنوره) 🩸🔄، کاهش میل جنسی/قدرت باروری/افزایش سقط 💔👶، پارستزی (گزگز) ⚡، اختلال شنوایی (افیوژن گوش میانی) 👂👂.
یافتههای فیزیکی (Signs)
: پوست خشن/خشک/سرد ❄️🏜️، صورت/دست/پای پفکرده (میکسدم - Mixiedema) 🎈 (به علت افزایش گلیکوزآمینوگلیکانها در درم)، آلوپسی منتشر (یک سوم خارجی ابروها کمپشت) 🧑🦲👁️🗨️، برادیکاردی 🐢💖، ادم محیطی 🦶💧، تأخیر شل شدن رفلکسهای تاندونی 🐢🦵، سندرم تونل کارپال (فشار بر عصب مدین) 🤚⚡، افیوژن حفرههای سروزی (پلورال، پریکارد) 💧.
(تصویر: چهره پفآلود، چشمان پفآلود، پوست ضخیم 肿脸).
(گواتر در هاشیموتو: نامنظم، سفت، گاهی دردناک 🎈).
(پوست رنگپریده/زرد (تجمع کاروتن) 🟡، موهای خشک/شکننده 💇♀️).
(سندروم تونل کارپال و سایر سندرومهای فشارنده شایعاند 🤕).
(رفلکسهای تاندونی آهسته 🐢، سودومیوتونی (Pseudomyotonia) 💪).
(علائم نورولوژیک نادر: آتاکسی مخچهای 🚶♂️❌، دمانس 🧠👴، سایکوز 😵💫، کمای میکسدم 💀).
🔥
Thyrotoxicosis
🥵
تعریف: وجود بیش از حد هورمونهای تیروئیدی در بدن ⬆️.
علل (طبقهبندی)
:
Primary Hyperthyroidism
: خود غده تیروئید پرکار میشود 🦋🔥.
بیماری گریوز (Graves' Disease)
: شایعترین (60-80% موارد) 🏆. تیروئید بهصورت یکنواخت بزرگ و پرکار میشود 🎈.
گواتر مولتیندولر توکسیک (Toxic Multinodular Goiter - MNG) 🎈.
Toxic Adenoma: یک ندول با فعالیت بیش از حد ⚪🔥.
متاستازهای عملکردی کارسینوم تیروئید 🦠➡️.
جهش فعالکننده گیرنده TSH 🧬🚀.
جهش فعالکننده Gsα (سندرم مککون-آلبرایت - McCune-Albright Syndrome) 🧬.
گواتر تخمدانی (Struma Ovarii) (تراتوم حاوی بافت تیروئید) 🤰🥚.
داروها: مصرف بیش از حد ید (پدیده Jod-Basedow) 💊🧂.
Thyrotoxicosis Without Hyperthyroidism
: 🚫🔥
Subacute Thyroiditis 🤒.
Silent Thyroiditis 🤫.
سایر علل تخریب تیروئید 💔 (آمیودارون 💊، رادیوتراپی ☢️، انفارکتوس آدنوم 💔).
تیروتوکسیکوز ساختگی (Thyrotoxicosis Factitia) (مصرف بیش از حد لووتیروکسین) 💊⬆️.
Secondary Hyperthyroidism
: 🧠➡️🦋
آدنوم هیپوفیز مترشحه TSH (TSH-secreting Pituitary Adenoma) 🧠♋.
سندرم مقاومت به هورمون تیروئید (RTH) (گاهی علائم تیروتوکسیکوز) 🧬🛡️.
تومورهای ترشحکننده گنادوتروپین کوریونیک (مثال: تومورهای جفتی 🤰 ➡️ تیروتوکسیکوز حاملگی - Gestational Thyrotoxicosis) 🤰.
Graves' Disease
: 👁️
اپیدمیولوژی: 60-80% تیروتوکسیکوز 🏆. 10 برابر شایعتر در زنان ♀️ (سن 20-50 سال). شیوع در دوقلوهای تکتخمکی 20-30% 👯♀️.
پاتوژنز
: عوامل ژنتیکی (HLA-DR، CTLA-4) 🧬 و محیطی (استرس 😥، سیگار 🚬، افزایش ناگهانی ید 🧂⬆️، پس از زایمان 👶🍼، درمانهای خاص 💊).
عامل اصلی: آنتیبادی TSI (TSH Receptor Stimulating Immunoglobulin) 🛡️ (در تیروئید، مغز استخوان، غده لنفاوی ساخته میشود ➡️ ↑ جذب ید ⬆️).
سایر آنتیبادیها: Anti-TPO (در 80% بیماران) 🛡️.
(15% گریوزها در سیر طولانیمدت به هایپوتیروئیدی اتوایمیون میروند ⏳).
تظاهرات بالینی تیروتوکسیکوز
: 🤒
عمومی
: فعالیت بیش از حد hyperactivity، عصبانیت 😡، تحریکپذیری ⚡، خستگی زودرس 😩، بیخوابی 😴❌، اختلال تمرکز 🧠❓.
متابولیک
: کاهش وزن غیرقابل توجیه (علیرغم افزایش اشتها) ⬇️⚖️ 🍽️⬆️، گاهی افزایش وزن (5% بیماران) ⚖️⬆️.
نورولوژیک
: ترمور ظریف (Fine Tremor) ✋顫抖، هایپررفلکسی (Hyperreflexia) 🦵⚡، تحلیل عضلات 💪📉، میوپاتی پروگزیمال (Proximal Myopathy) 🦵弱. (گاهی فلج دورهای هایپوکالمیک 瘫痪).
قلبی-عروقی (شایعترین)
: تاکیکاردی سینوسی/فوقبطنی 💖⚡، تپش قلب (Palpitations) 💓.
↑ برونده قلبی (Cardiac Output) 📈 ➡️ نبض قوی 💪 pulse، گسترش فشار نبض (Wide Pulse Pressure) ➡️ سوفل سیستولی آئورتی (Aortic Systolic Murmur) ❤️🩹.
(میتواند آنژین/نارسایی قلبی را در مسنها/بیماران قلبی وخیم کند 💔👵).
فیبریلاسیون دهلیزی (AF) در بالای 50 سال شایعتر 🫀 (درمان تیروتوکسیکوز در نیمی از موارد AF را به سینوسی تبدیل میکند 🔄).
پوست و مو
: گرم و مرطوب 🥵💧، تعریق 💦، عدم تحمل گرما ☀️🥵. اریتم کف دست ✋🔴، اونیکولیزیس (جداشدگی ناخن) 💅💔، خارش 痒، کهیر 蕁麻疹، هایپرپیگمانتاسیون 皮肤变黑. موهای ظریف و نازک 💇♀️، آلوپسی منتشر (40% بیماران) 🧑🦲.
گوارشی
: کاهش زمان ترانزیت GI ⏳➡️، افزایش دفع مدفوع (اسهال، گاهی استئاتوره خفیف) 💩💨.
جنسی
: زنان: الیگومنوره/آمنوره 🩸❌. مردان: اختلال عملکرد جنسی 💔♂️، ندرتاً ژنیکوماستیا (Gynecomastia) 👨🍼.
روماتولوژیک
: استئوپنی (Osteopenia) و پوکی استخوان (Osteoporosis) 🦴 (به دلیل اثر مستقیم بر استخوان)، هایپرکلسمی خفیف (20% بیماران) ⬆️🧪، هایپرکلسیوری (شایعتر) 💧⬆️.
گواتر (Goiter)
: در گریوز بهصورت منتشر و یکنواخت بزرگ میشود 🎈 (2-3 برابر اندازه طبیعی)، قوام نرم. (میتواند تریل (Thrill) یا برویی (Bruit) داشته باشد 👂).
علائم چشمی (Graves' Ophthalmopathy)
: 👁️
پاتوفیزیولوژی: انفیلتراسیون عضلات خارج چشمی با T Cells فعال شده 🛡️➡️، ↑ گلیکوزآمینوگلیکانها ➡️ تورم عضلانی 💪💧، فیبروز برگشتناپذیر 🕸️.
تظاهرات اولیه: احساس شنریزه 🏜️👁️، ناراحتی 😖، افزایش اشک 💧.
پروپتوز (Proptosis - بیرونزدگی چشم) در 1/3 بیماران 👁️🗨️.
ادم اطراف چشم 💧👁️، قرمزی اسکلرا 🔴👁️، کموزیس (Chemosis - پرخونی چشم) 👁️🗨️.
دیپلوپی (Diplopia - دوبینی) در 5-10% 👁️🗨️👁️🗨️.
فشار عصب اپتیک (در Apex کره چشم) ➡️ ادم پاپیلا (Papilledema) 👁️🗨️، نقایص میدان بینایی 😵، از دست دادن دائمی بینایی (اورژانس) 🚨👁️🗨️❌.
سیستم درجهبندی NO SPECS: (No signs/symptoms, Only signs, Soft tissue involvement, Proptosis, Extraocular muscle involvement, Corneal involvement, Sight loss). (مرحله 3 به بعد برگشتناپذیر است 🚫).
میوپاتی تیروئیدی (Thyroid Myopathy)
: در <5% گریوز. تغییرات پوستی در ساق پا (پرهتیبیال میکزدم - Pretibial Myxedema) (پلاک سفت، صورتی تیره/ارغوانی، شبیه پوست پرتقال 🍊).
آکروپاچی تیروئیدی (Thyroid Acropachy)
: کلابینگ انگشتان 💅 (در <1% گریوز). همراهی قوی با افتالموپاتی و درموپاتی 🤝.
ارزیابی آزمایشگاهی تیروتوکسیکوز (Evaluation Diagram)
: 📊
شروع
: اندازهگیری TSH و Free T4 🧪.
اگر TSH پایین ⬇️ و Free T4 بالا ⬆️
: تیروتوکسیکوز اولیه 📈.
بررسی
تظاهرات گریوز
: اگر بله ✅ ➡️ گریوز 👁️.
اگر نه ❌ ➡️ گواتر مولتیندولر توکسیک 🎈🔥 یا آدنوم توکسیک ⚪🔥 ➡️ ندولار هایپرتیروئیدی توکسیک (تشخیص با جذب ید رادیواکتیو ☢️).
اگر جذب ید پایین ⬇️ ➡️ تیروئیدیت تخریبی 💔، ید اضافی 🧂⬆️، هورمون تیروئید اضافی 💊⬆️.
اگر جذب ید نرمال ↔️ ➡️ بررسی علل دیگر (مثال: تحریک توسط گنادوتروپین 🤰).
اگر TSH پایین ⬇️ و Free T4 نرمال ✅
: اندازهگیری Free T3 🧪.
Free T3 بالا ⬆️ ➡️ T3 توکسیکوز 📈.
Free T3 نرمال ✅ ➡️ هایپرتیروئیدی تحت بالینی 🧐 (فالوآپ 6-12 هفته 🗓️).
اگر TSH نرمال/افزایش یافته ⬆️ و Free T4 بالا ⬆️
: آدنوم هیپوفیزی مترشحه TSH 🧠♋ یا سندرم مقاومت به هورمون تیروئید 🧬🛡️.
درمان هایپرتیروئیدی ناشی از گریوز
: 💊☢️🔪
Antithyroid Drugs - Thionamides
: (مثال: PTU 💊، کربیمازول 💊، متیمازول 💊).
مکانیسم: مهار TPO ⚛️❌، کاهش آنتیبادیهای تیروئیدی 🛡️⬇️.
PTU
: نیمهعمر کوتاه ⏳ (90 دقیقه)، عوارض کبدی 🤢.
اندیکاسیونها: سهماهه اول بارداری 🤰🗓️، طوفان تیروئیدی ⚡، عدم تحمل متیمازول 💊❌.
متیمازول
: نیمهعمر طولانیتر ⏳ (6 ساعت).
پیگیری: 4-6 هفته پس از شروع درمان 🗓️. (دوز بر اساس Free T4 تنظیم شود 📊).
عوارض جانبی داروها
:
شایع: راش 疹، کهیر 蕁麻疹， تب 🤒، آرترالژی (درد مفصلی) 🦵 (15% بیماران).
نادر/مهم: هپاتیت 🤢 (PTU، در کودکان ممنوع 🚫👶)، کلستاز 🤢 (متیمازول)، سندرم شبه لوپوس 🐺， آگرانولوسیتوز (مهمترین، <1%، کاهش نوتروفیلها) 🩸📉. (اگر عوارض مهم رخ داد ➡️ قطع دارو، عدم تجویز مجدد 🛑).
Beta-Blockers
: 💊 (مثال: پروپرانولول 💊، آتنولول 💊).
برای کنترل علائم آدرنرژیک (تاکیکاردی 💖، تپش قلب 💓، استرس 😥).
مفید در فلج دورهای تیروتوکسیکوز 🦵. (پروپرانولول دوز بالا ➡️ کاهش تبدیل T4 به T3 📉).
Radioiodine Therapy - RAI
: ☢️
تخریب پیشرونده سلولهای تیروئید 💔.
درمان اولیه یا در موارد عود پس از دارو 🔄.
قبل از درمان: 1 ماه آنتیتیروئید 💊 (برای کاهش ذخایر هورمون). (3-5 روز قبل از RAI، متیمازول/کربیمازول قطع شود 🛑؛ PTU 2-4 هفته قبل 🛑).
پس از درمان: 6 هفته دوری از کودکان/زنان باردار 🚫👶🤰.
زمان اثر: 2-3 ماه ⏳.
خطر هایپوتیروئیدی: در سال اول 10-20% 📉، سپس 5% در سال 📉. (باید به بیمار اطلاع داده شود 🗣️).
کنترااندیکاسیون مطلق: بارداری 🤰 و شیردهی 🍼. (6 ماه پس از درمان بارداری بیخطر است ✅).
در افتالموپاتی شدید: با احتیاط ⚠️ (گاهی کورتون همزمان تجویز میشود 💊).
Thyroidectomy
: 🔪
برداشتن قسمتی یا کل تیروئید.
در موارد عود پس از دارو، گواتر بزرگ (در جوانان)، یا ترجیح بیمار.
قبل از جراحی
: کنترل دقیق تیروتوکسیکوز با آنتیتیروئید و سپس پتاسیم یدید (SSKI) 💊🧂.
عوارض
: خونریزی 🩸، هایپوپاراتیروئیدی 📉🧪، ادم حنجره 🗣️💧، آسیب عصب راجعه حنجره 🗣️💔 و خشونت صدا 🗣️.
درمان در بارداری
: 🤰
رژیم تیتراسیون 📈 (نه Block-Replace) برای جلوگیری از هایپوتیروئیدی/گواتر جنین 👶.
سهماهه اول: PTU (خطر نقایص جنینی کمتر از متیمازول) ✅.
سهماهه دوم/سوم: متیمازول 💊.
(کمترین دوز مؤثر استفاده شود، TSH مادر در محدوده طبیعی بارداری باشد).
(TSI از جفت عبور میکند ➡️ تیروتوکسیکوز جنینی/نوزادی) 👶📈.
بحران تیروتوکسیک / طوفان تیروئیدی (Thyroid Storm)
: ⚡
تعریف: تشدید هایپرتیروئیدی، تهدیدکننده حیات (مورتالیتی 30% حتی با درمان) 💀.
علائم
: تب 🥵 (برخلاف کمای میکسدم)، دلیریوم 😵💫، تشنج 💥، کاهش سطح هوشیاری/کما 🧠⬇️، استفراغ 🤮، اسهال 💩， زردی 🤢.
عوامل تسریعکننده
: ناخوشیهای حاد 🤒 (سکته 🧠💔， عفونت 🦠， تروما 🤕， DKA 🍬). جراحی 🔪. RAI در بیماران درماننشده/نسبتاً درمانشده ☢️.
درمان
:
PTU دوز بالا
: 500-1000 mg loading، سپس 250 mg هر 4 ساعت (انتخاب اول، مهار تبدیل T4 به T3) 💊. (اگر PTU در دسترس نیست ➡️ متیمازول 💊).
ید پایدار (Stable Iodine)
: 1 ساعت پس از اولین دوز PTU (مهار سنتز هورمون از طریق اثر Wolff-Chaikoff) 🧂.
بتا بلاکرها
: پروپرانولول (برای کاهش تاکیکاردی، علائم آدرنرژیک، و مهار تبدیل T4 به T3) 💊.
کورتون
: دگزامتازون/هیدروکورتیزون IV (کمکی) 💊.
سایر درمانهای کمکی
: آنتیبیوتیک 💊， خنک کردن بیمار 🧊， اکسیژن 🌬️， مایعات IV 💧， پرهیز از سداتیوها 🚫💊.
🔥
Thyroiditis
🤒
تعریف: التهاب غده تیروئید Inflammation 💥.
طبقهبندی (بر اساس شروع و مدت)
:
Acute Thyroiditis
: ⚡
علت: عفونتهای باکتریال 🦠 (شایعترین: استافیلوکوک 🦠， استرپتوکوک 🦠， انتروباکتر 🦠)， قارچی 🍄， رادیوتراپی ☢️， آمیودارون 💊.
شیوع: نادر 📉. در کودکان/جوانان: سینوس پیریفورم باقیمانده 👶. در مسنها: گواتر طولانیمدت 👴.
تظاهرات
: درد تیروئید 😖 (اغلب به گوش/گلو منتشر میشود) 👂🗣️， گواتر بزرگ/دردناک (غیرقرینه) 🎈， تب 🤒， دیسفاژی (اشکال در بلع) 嚥下困難， اریتم روی تیروئید 🔴， علائم سیستمیک 🤢， لنفادنوپاتی 肿胀.
تشخیص: ESR و WBC بالا 📈， عملکرد تیروئید نرمال ✅， FNA (سلولهای PMN) 🔬.
درمان: آنتیبیوتیک 💊 (اصلی)， گاهی جراحی (برای تخلیه آبسه) 🔪.
Subacute Thyroiditis
: (تیروئیدیت دوکرون - De Quervain， گرانولوماتوز， ویروسی).
علت: ویروسها 🦠 (اوریون， کوکساکی， آنفولانزا， آدنوویروس， اکوویروس， کووید) از طریق اثر بر سیستم ایمنی 🛡️.
شیوع: 30-50 سالگی 👵， زنان 3 برابر مردان ♀️⬆️.
مراحل (سیر سهفازی)
:
فاز تیروتوکسیک (چند هفته)
: التهاب 💥 ➡️ تخریب بافت تیروئید 💔 ➡️ آزادسازی T3/T4 و Tg 📈 ➡️ تب 🤒， لرز 🥶， گلودرد 😖， استخواندرد 🦴， کاهش وزن 📉. T3/T4 ↑📈， TSH ↓📉.
جذب ید رادیواکتیو پایین ☢️⬇️
. ESR بالا 📈.
فاز هایپوتیروئیدی (چند هفته تا ماه)
: ذخایر تخلیه 📦 emptied ➡️ ↓ T4 📉， ↑ TSH 📈. جذب ید به حالت نرمال بازمیگردد یا افزایش مییابد ☢️↔️⬆️.
فاز بهبودی (چند ماه)
: TSH/T3/T4 نرمال ✅ ➡️ عملکرد تیروئید طبیعی 🦋✅. (15% افراد به هایپوتیروئیدی دائمی میروند 📉).
تظاهرات
: گواتر بزرگ/دردناک 🎈😖， گاهی تب 🤒， علائم تیروتوکسیکوز/هایپوتیروئیدی (بسته به فاز) 📈📉， بی حالی 😩， علائم عفونت تنفسی فوقانی 😷.
تشخیص: ESR بالا 📈， جذب ید رادیواکتیو پایین ☢️⬇️， WBC بالا 📈， آنتیبادیهای تیروئید منفی 🛡️❌. (FNA در شک 🔬).
درمان: آسپرین/NSAID 💊 (خط اول)， گلوکوکورتیکوئیدها (پردنیزولون 💊) اگر NSAID مؤثر نبود 💊. (در مرحله تیروتوکسیک， آنتیتیروئیدها بیاثرند 🚫， فقط بتا بلاکرها 💊).
خاموش (Silent Thyroiditis) / بدون درد
: 🤫
شیوع: 5% زنان 3-6 ماه پس از بارداری (Postpartum Thyroiditis) 🤰.
سیر بالینی
: شبیه تیروئیدیت تحت حاد， اما گواتر بدون درد 🎈🚫😖， ESR معمولاً نرمال ✅， TPO Ab مثبت 🛡️✅.
درمان: پروپرانولول 💊 (برای علائم تیروتوکسیکوز) 📈， لووتیروکسین 💊 برای مرحله هایپوتیروئیدی (6-9 ماه قطع شود). (بهبود یک قانون است ✅).
Chronic Thyroiditis
: ⏳
اتوایمیون (Autoimmune)
: تیروئیدیت هاشیموتو 🧬， تیروئیدیت کانونی 🎯， تیروئیدیت آتروفیک 📉.
تیروئیدیت ریدل (Riedel's Thyroiditis)
: نادر 📉， در زنان میانسال 👵. گواتر بدون درد 🎈🚫😖， سفت 🧱， چسبیده 🕸️. (علائم فشاری بر مری 🍴， نای 🌬️， وریدها 血管， عصب راجعه حنجره 🗣️). عملکرد تیروئید معمولاً طبیعی ✅.
تشخیص: نیاز به Open Biopsy (FNA کافی نیست) 🔪🔬.
درمان: جراحی (برای رفع فشار) 🔪.
تیروئیدیت انگلی (Parasitic Thyroiditis) 🐛， تروماتیک (Traumatic Thyroiditis) 🤕.
🤕
Sick Euthyroid Syndrome - SES
😷
تعریف: ناخوشی حاد و شدید 🤒 ➡️ اختلال در سطح هورمونهای تیروئیدی/TSH (بدون بیماری زمینهای تیروئید) 🚫🦋.
علت اصلی: ترشح سایتوکینها (مانند IL-6) 🌪️.
انواع
:
سندرم T3 پایین (Low T3 Syndrome)
: شایعترین 📉. ↓ Free T3 و Total T3 📉. Free T4 و TSH نرمال ✅. (میزان کاهش T3 با شدت بیماری مرتبط است 📉⬆️).
سندرم T4 پایین (Low T4 Syndrome)
: در بیماران بسیار بدحال 💀. ↓ T3 و T4 📉📉. (پیشآگهی ضعیف ☠️). TSH میتواند متغیر باشد 📊.
نکته
: از انجام تستهای عملکردی تیروئید در بیماران با ناخوشی حاد اجتناب شود 🚫 (باعث اشتباه تشخیصی ❌).
🧡
گواتر و بیماری ندولر تیروئید (Goiter & Nodular Disease)
🎈
گواتر (Goiter)
: بزرگی غده تیروئید ⬆️.
علل: نقایص بیوسنتز 🧬❌， کمبود ید 🧂⬇️， بیماریهای خودایمن 🛡️， بیماریهای ندولار ⚪.
شیوع: در 7-3% بالغین (در معاینه فیزیکی) 🧑⚕️. (سونوگرافی ارجح ✅).
گواتر منتشر غیرسمی/ساده/کلوئیدی (Diffuse Non-toxic Goiter)
:
بزرگی منتشر و غیرتوکسیک تیروئید (بدون علائم هایپرتیروئیدی) 🚫🔥.
ندول ندارد 🚫⚪， پر از کلوئید است 🍮.
شیوع: شایعتر در زنان ♀️.
در مناطق با کمبود ید: افزایش حجم تیروئید بهصورت جبرانی 🎈.
TSH: معمولاً طبیعی ✅ (یا کمی بالاتر از نرمال).
تظاهرات بالینی
: اکثراً بدون علامت ✅， بزرگی یکنواخت و قرینه 🎈， غیرحساس 🚫， نرم ☁️， بدون ندول 🚫⚪.
(ندرتاً: خونریزی داخل ندول 🩸， التهاب کیست 💥 ➡️ درد/تورم 😖).
(نادر: فشار بر تراشه/مری 🌬️🍴， انسداد ورودی قفسه سینه 🚪 blocked ➡️ علامت پمبرتون (Pemberton Sign) - احتقان وریدی در صورت با بالا بردن بازو ⬆️😠).
تشخیص
: تستهای عملکرد تیروئید 🧪. Anti-TPO (برای اتوایمیون). ید ادرار (<50 µg/dL ➡️ کمبود ید). (اسکن تیروئید برای گواتر منتشر توصیه نمیشود 🚫).
درمان
:
جایگزینی ید/هورمونهای تیروئیدی (لووتیروکسین با دوز پایین 25-50 µg) 💊.
جراحی: در صورت فشار بر نای 🌬️， انسداد مجاری 🚫， علامت پمبرتون مثبت ➕， یا زیبایی 💅.
Multinodular Goiter - MNG
Non-toxic MNG
ندولها فانکشنال نیستند 🚫🔥. TSH معمولاً بالا نمیرود ✅.
شیوع: شایعتر در زنان ♀️， با افزایش سن 📈. در مناطق با کمبود ید شایعتر 🧂.
تظاهرات
: اکثراً بدون علامت ✅， یوتیروئید 🧘♀️.
علائم فشاری (در صورت بزرگی): اشکال در بلع 🍴， دیسترس تنفسی 😮💨， احتقان وریدی 血管， علامت پمبرتون مثبت ➕.
(درد ناگهانی 😖 ➡️ خونریزی داخل ندول 🩸 یا بدخیمی 😈).
خشونت صدا 🗣️ ➡️ احتمال بدخیمی 😈.
تشخیص: TSH 🧪. سونوگرافی (اندازه ندول >1cm 📏， قوام 🧱， شواهد بدخیمی - میکروکلسیفیکاسیون ⚪， هایپواکوژن 🌚， حاشیه نامنظم 〰️， عروق زیاد 🩸 ➡️ نیاز به بیوپسی 🔬).
درمان: محافظهکارانه (فالوآپ 🗓️). T4 برای کاهش اندازه گواتر (ندرتاً مؤثر 📉). RAI (در موارد خاص ☢️). جراحی (اگر افزایش سایز ⬆️， زیبایی 💅， یا علائم فشاری 😖).
Toxic MNG
ندولها فانکشنال هستند 🔥. فعالیت خودکار ⚙️.
تظاهرات
: هایپرتیروئیدی تحت بالینی 🧐📈 یا تیروتوکسیکوز غیرحاد 📈.
علائم: فیبریلاسیون دهلیزی 🫀， تپش قلب 💓， تاکیکاردی ⚡， لرزش (ترمور) 顫抖， کاهش وزن 📉， تحریکپذیری 😡. (شایعتر در مسنها 👴).
آزمایشگاه: TSH پایین 📉， Free T4 طبیعی/کمی افزایش یافته ✅⬆️， T3 معمولاً بیشتر افزایش یافته است ⬆️📈.
اسکن تیروئید: جذب ناهمگون ید رادیواکتیو (هتروژن) ☢️↔️， برداشت ید 24 ساعته افزایش یافته 📈.
درمان: شبیه گریوز 💊☢️🔪. آنتیتیروئید 💊 + بتا بلاکر 💊. RAI (برای تخریب بخشهای اتونوم) ☢️. جراحی (قطعی) 🔪.
ندول منفرد با عملکرد تشدید یافته (Hyperfunctioning Solitary Nodule)
: ⚪🔥
آدنوم سمی (Toxic Adenoma).
شدت تیروتوکسیکوز: معمولاً ضعیف 📉.
تشخیص: TSH < ⬇️， Free T4 ↑⬆️， ندول تیروئیدی قابل لمس 🤚. (اسکن تیروئید: افزایش جذب در تنها یک ندول + کاهش جذب در سایر نقاط تیروئید) ☢️🔥.
درمان: RAI (انتخاب اول) ☢️🏆， جراحی (رزکشن) 🔪， تزریق اتانول داخل ندول 💉， رادیوفرکوئنسی 📻.
♋
Thyroid Neoplasms
🔬
خوشخیم (Benign)
: شایع ✅. آدنوم فولیکولار (Macrofollicular/Colloid， Normofollicular/Simple， Microfollicular/Fetal， Trabecular， Hurthle Cell) ⚪.
(Microfollicular， Trabecular， Hurthle Cell احتمال بدخیمی بیشتر ⬆️😈).
(کیستها: 1/3 ندولها. اگر بعد از آسپیراسیون 3 بار عود کرد ➡️ تزریق اتانول 💉).
Malignant / Thyroid Cancer
😈
شایعترین بدخیمی سیستم اندوکرین 🏆.
بروز: 12 در هر 100,000 نفر/سال 📈. ↑ با سن (>65 سال) 👴. شایعتر در زنان ♀️ (اما در مردان پیشآگهی بدتر ♂️📉).
ریسک فاکتورها
:
سن: <20 یا >65 سال 👶👴.
توده جدید/بزرگشده در گردن ⬆️.
جنس مذکر ♂️.
سابقه تابش (Irradiation) سر/گردن/کل بدن ☢️.
تماس با پرتوهای یونیزان ☢️.
افزایش ناگهانی اندازه ندول (>4cm) ⬆️.
خشونت صدا 🗣️.
لنفادنوپاتی گردنی طرفی 🎗️.
سابقه خانوادگی سرطان تیروئید (MEN2， سایر سندرمهای ژنتیکی) 🧬.
ندول سفت و چسبیده به ساختمان اطراف 🧱.
رویکرد به ندول تیروئید
: 🔍
معاینه فیزیکی و TSH 🧑⚕️🧪.
اگر TSH بالا/طبیعی بود
: سونوگرافی تشخیصی Ultrasound 📸.
FNA (Fine Needle Aspiration) بر اساس ویژگیهای سونوگرافی و اندازه (قطر >1cm) 🔬.
Results (Bethesda system): Nondiagnostic (1-5% بدخیمی)❓， Benign (2-4%) ✅， AUS/FLUS (Atypia/Follicular Lesion of Undetermined Significance - 15-20%) 🧐， Follicular Neoplasm (20-30%) 🧪， Suspicious for Malignancy (60-75%) ⚠️， Malignant (97-100%) 😈.
(ندولهای Hot (عملکردی) ریسک بدخیمی ندارند 🚫😈. Warm 10-20% ⚠️， Cold >70% ریسک بدخیمی 🚨 ➡️ FNA 🔬).
اگر TSH پایین بود
: اسکن رادیونوکلاید ☢️.
ندول عملکرد داشت (گرم) 🔥 ➡️ درمان هایپرتیروئیدی 💊.
ندول عملکرد نداشت (سرد) ❄️ ➡️ مطابق الگوریتم FNA 🔬.
انواع سرطانهای تیروئید
:
Papillary Thyroid Cancer - PTC
🏆
شایعترین فرم (70-90% بدخیمیهای تمایز یافته) 🥇.
ویژگیهای بافتی: Papillostructure， هستکهای بزرگ داخل سلولی， Psammoma Bodies ⚪， هستههای شکافدار (Orphan-Annie Eye) 👁️🗨️.
انتشار: لنفاوی (ترجیحاً) 🎗️， خونی (استخوان 🦴， ریه 🫁).
پیشآگهی: خوب ✅ (80% در مراحل 1-2 تشخیص داده میشوند).
Follicular Thyroid Cancer - FTC
شیوع: در نقاط با کمبود ید بیشتر 🧂.
تشخیص با FNA: دشوار (به تهاجم بستگی دارد) ⚠️.
متاستاز: خونی (استخوان 🦴， ریه 🫁， CNS 🧠).
پیشآگهی: بدتر از PTC 📉 (اغلب در مرحله 4 مراجعه میکنند 🔚).
Anaplastic Thyroid Cancer - ATC
بسیار تهاجمی 😈 و تمایز نیافته 🧪❌. پیشآگهی ضعیف ☠️ (اکثر بیماران 6 ماه پس از تشخیص فوت میکنند 💀).
Thyroid Lymphoma
معمولاً در زمینه هاشیموتو 🧬.
توده تیروئیدی با رشد سریع 🚀.
درمان: پرتوتابی خارجی ☢️ (جراحی به عنوان مرحله اول توصیه نمیشود 🚫🔪).
Medullary Thyroid Carcinoma - MTC
تکگیر یا خانوادگی (5-10% سرطانها) 🧬.
همراهی با MEN2A/2B 🤝.
نشانگر:
کلسیتونین (Calcitonin)
سرم 🧪 (بالا بودن نشانگر عود/باقیمانده بیماری 📈).
منشأ: سلولهای پارافولیکولار ⚪.
درمان: جراحی 🔪 (RAI مؤثر نیست 🚫☢️).
درمان سرطان تیروئید تمایز یافته (Well-Differentiated)
:
جراحی 🔪.
لووتیروکسین: برای مهار TSH 💊.
ید رادیواکتیو (RAI): اگر شک به باقی ماندن تومور/عود باشد ☢️.
(فالوآپ با تیروگلوبولین) 📊.