Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
🥛 PRL 🤱 - Coggle Diagram
🥛
PRL
🤱
✨
مقدمه و ساختار پرولاکتین
🧬
سلولهای ماموتروپ: 20% کل سلولهای هیپوفیز قدامی را تشکیل میدهند.
پیشساز مشترک: سلولهای ماموتروپ و سوماتوتروپ اجداد مشترک دارند (سوماتوماموتروپ).
بنابراین: بسیاری از تومورهای ترشحکننده پرولاکتین، همزمان هورمون رشد را نیز ترشح میکنند.
کاربرد: برای بیماران آکرومگالی میتوان از آگونیستهای دوپامین استفاده کرد.
ساختار پرولاکتین: 198 آمینواسید، جزو پروتئینهای درشت.
شباهت ساختاری: شبیه هورمون رشد و HPL.
وظیفه اصلی: تولید و تداوم شیردهی (سیکل شیردهی بر عهده اکسیتوسین).
رسپتورها: علاوه بر برست (Breast)، بر روی گنادها، سلولهای لنفاوی و کبد نیز رسپتور دارد (غلبه رسپتورها بر روی بافت برست).
⬇️
تنظیم ترشح پرولاکتین (مهار دوپامین)
🧠
دوپامین
: عامل اصلی کنترل پرولاکتین (برخلاف سایر هورمونها که عامل تحریکی دارند).
ترشح از هیپوتالاموس، اثر مهاری بر ترشح پرولاکتین.
افزایش دوپامین ➡️ ↓ پرولاکتین.
کاهش دوپامین ➡️ ↑ پرولاکتین.
قطع ساقه هیپوفیز (Stalk Section)
:
مانع رسیدن دوپامین به سلولهای لاکتوتروپ میشود ➡️ ↑ پرولاکتین.
اهمیت: تومورهای غیرمولد پرولاکتین (ماکروآدنومها) با فشار بر ساقه هیپوفیز میتوانند پرولاکتین را افزایش دهند (معمولاً سطح پرولاکتین زیر 100 ng/ml).
TRH (Thyroid Releasing Hormone)
:
اثر تحریکی جزئی بر سلولهای لاکتوتروپ دارد.
بنابراین: در برخی بیماران هایپوتیروئیدی (که TRH بالا دارند)، افزایش پرولاکتین دیده میشود.
اثر پرولاکتین بر GnRH
:
پرولاکتین اثر مهاری بر GnRH (از هیپوتالاموس) دارد ➡️ ↓ FSH و LH ➡️ ↓ استروژن و پروژسترون.
نتیجه: مهار تخمکگذاری و آمنوره در ماههای اول شیردهی.
⬆️
علل افزایش پرولاکتین (Hyperprolactinemia)
📈
Physiologic Causes
: 🧘♀️
استروژن: اثر تحریکی بر ترشح پرولاکتین (سطح بالاتر در خانمها).
نرمال: خانمها 15-20 ng/ml، آقایان 10-15 ng/ml.
بارداری و شیردهی: ↑ پرولاکتین (همیشه تست بارداری انجام شود).
خواب: ↑ پرولاکتین (آزمایش پرولاکتین 2 ساعت بعد از خواب).
استرس و تروماهای قفسه سینه: ↑ پرولاکتین (معمولاً تا 50-60 ng/ml).
نکته: در علل فیزیولوژیک (به جز بارداری/شیردهی) پرولاکتین خیلی بالا نمیرود (مثلاً 20 به 40-50). اگر > 100 ng/ml بود، به دنبال علت غیرفیزیولوژیک باشید.
Systemic Diseases
: 😷
Hypothyroidism
:
TRH اثر تحریکی بر سلولهای لاکتوتروپ دارد.
کاهش متابولیسم پرولاکتین در هایپوتیروئیدی ➡️ ↑ پرولاکتین.
نارسایی کبد و کلیه: کاهش دفع پرولاکتین ➡️ ↑ پرولاکتین (تستهای کبدی و کلیوی انجام شود).
تشنج: ↑ پرولاکتین (برای افتراق از تشنج ساختگی).
دارویی - Pharmacologic Causes
💊
داروهای ضد افسردگی و آنتیسایکوتیکها (در رأس).
داروهای ضد فشار خون و آنتیاسیدها.
ریسپریدون (Risperidone)
: میتواند پرولاکتین را تا حد آدنوماهای هیپوفیزی (>100 ng/ml) بالا ببرد.
مکانیسم: تأثیر بر مسیر دوپامینی.
استروژنها و OCP (قرصهای ضد بارداری): شبیه بارداری، ↑ پرولاکتین.
TRH: اثر تحریکی بر ترشح پرولاکتین.
Hypothalamic-Pituitary Stalk Injury
: 🤕
هر تودهای که به ساقه هیپوفیز فشار آورد ➡️ برداشته شدن اثر مهاری دوپامین ➡️ ↑ پرولاکتین.
تروماها و اعمال جراحی هیپوفیز (قطع ساقه).
معمولاً سطح پرولاکتین به بالای 100 ng/ml نمیرسد (حدود 80-90).
علل تودهای فشارآورنده: کرانیوفارنژیوما (Craniopharyngioma) در رأس، بیماریهای گرانولوماتوز، کیست راتکه (Rathke Cyst).
تومورهای مولد پرولاکتین (Prolactinoma)
: 🎯
منشأ: سلولهای لاکتوتروپ هیپوفیز.
سطح پرولاکتین: معمولاً بالای 100 ng/ml.
اندازه تومور: ماکروآدنوم (>1cm)، میکروآدنوم (<1cm).
تفاوت جنسیتی در اندازه تومور
:
خانمها: معمولاً میکروآدنوم (زودتر علامتدار میشوند - آمنوره).
آقایان و خانمهای یائسه: معمولاً ماکروآدنوم (دیرتر علامتدار میشوند - علائم فشاری).
تومورهای آکرومگالی
: گاهی همزمان با GH، پرولاکتین نیز ترشح میکنند (به علت سلولهای سوماتوماموتروپ).
🩺
تشخیص هایپرپرولاکتینمی
🧪
رویکرد تشخیصی
:
شرح حال مصرف دارو (ضد افسردگی، آنتیسایکوتیک).
بررسی بیماریهای زمینهای (بارداری، شیردهی، هایپوتیروئیدی، نارسایی کبد/کلیه).
رد علل فیزیولوژیک.
اگر پرولاکتین همچنان بالا بود ➡️
MRI هیپوفیز
.
MRI مثبت ➡️ پرولاکتینوما.
MRI منفی ➡️
Idiopathic Hyperprolactinemia
(علت نامشخص).
علت: میکروآدنومهای <2mm که در MRI دیده نمیشوند.
پیگیری: ممکن است خودبهخود رفع شوند یا در MRI بعدی دیده شوند (فالوآپ MRI هر 6 ماه تا 1 سال).
نکات آزمایشگاهی
:
اندازهگیری پرولاکتین
: به صورت Pooled (2-3 بار با فواصل 20-30 دقیقه) به دلیل ترشح پالسی.
False Positive
:
Macroprolactinemia
:
ترشح پرولاکتین با وزن مولکولی بالا که فعال بیولوژیکی نیست و دفع نمیشود.
بیمار بدون علامت است، اما پرولاکتین بالا.
نیاز به درمان خاصی ندارد.
False Negative
:
در سطوح بسیار بالای پرولاکتین (>1000 ng/ml).
برای تشخیص مقدار حقیقی، پرولاکتین باید به صورت رقیق شده اندازهگیری شود.
👩⚕️
تظاهرات بالینی هایپرپرولاکتینمی
🗣️
در خانمها
:
آمنوره (Amenorrhea).
گالاکتوره (Galactorrhea): در 80% موارد (ممکن است دوطرفه/خودبهخودی یا با تحریک باشد).
نازایی (Infertility).
کاهش میل جنسی.
هیرسوتیسم (Hirsutism): به دلیل کاهش استروژن (تغییر نسبت استروژن به تستوسترون) و اثر مستقیم پرولاکتین.
کاهش تراکم استخوان (استئوپنی/استئوپروز) و افزایش ریسک شکستگی (در هایپراستروژنیسم طولانیمدت).
در آقایان
:
کاهش میل جنسی.
نازایی (کاهش تستوسترون ➡️ کاهش غلظت اسپرم).
اختلال بینایی (تاری دید، همیآنوپسی بایتمپورال): معمولاً به دلیل ماکروآدنوم (میکروآدنومها معمولاً به کیاسما فشار نمیآورند).
گالاکتوره (کمتر شایع، 20-30%).
کاهش صفات ثانویه جنسی (کاهش رشد موهای صورت).
کاهش دانسیته استخوانی (در طولانیمدت).
💊
درمان هایپرپرولاکتینمی
🩹
بیماران بدون علامت
: نیازی به درمان ندارند (حتی آدنومهای کوچک ممکن است خودبهخود درمان شوند).
درمان بیماری زمینهای
:
هایپوتیروئیدی ➡️ درمان هایپوتیروئیدی.
نارسایی کلیه ➡️ پیوند کلیه.
توده فشارآورنده به Stalk ➡️ برداشتن توده.
پرولاکتینوما (Prolactinoma) علامتدار
:
درمان اولیه
:
دارویی
(برخلاف آکرومگالی که جراحی است)، حتی در ماکروآدنومها.
داروها
:
آگونیستهای دوپامین
(Dopamine Agonists) (مثال: کابِرگولین (Cabergoline)، بروموکریپتین (Bromocriptine)).
مکانیسم: دوپامین اثر مهاری بر ترشح پرولاکتین دارد.
نتایج: نرمال شدن پرولاکتین، بهبود آمنوره/گالاکتوره در 80-90% بیماران.
در صورت عدم بهبود با دارو
: جراحی (Transsphenoidal Surgery) یا رادیوتراپی.
⬇️
Hypoprolactinemia
📉
عوارض: اختلال تولید شیر پس از بارداری.
شیوع: نادر است و معمولاً همراه با کمبود سایر هورمونهای هیپوفیزی دیده میشود.
علل: سندرم شیهان (Sheehan's Syndrome)، تومورهای تخریبکننده هیپوفیز.
نکته: در تکامل Breast تأثیری ندارد.