Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Psychologisch perspectief H10 Ouderdom (+65 jaar) - Coggle Diagram
Psychologisch perspectief H10 Ouderdom (+65 jaar)
Het verouderingsproces & lichamelijke ontwikkeling
Fasen in de ouderdom
1.Jonge ouderen (65–75j):
Fit, actief, zelfstandig
2.Oude ouderen (75–85j)
:
Gezondheidsproblemen & hulpbehoefte
3. Oudste ouderen (85+):
Grote kwetsbaarheid, vaak dementie, afhankelijkheid
Demografie
Dubbele vergrijzing:
Meer mensen worden ouder én leven langer
Vergrijzing door babyboomers & langere levensduur
Aangeleerde hulpeloosheid → functieverlies
Verouderingstypes
Primaire veroudering
: normaal biologisch proces
Secundaire veroudering
: door ziekte/omgeving
Distale veroudering
: oude oorzaak, pas later effect
Proximale veroudering
: recent letsel, snel merkbaar
Lichamelijke veranderingen
Uiterlijk
:
Grijs haar, rimpels, pigmentvlekken, kleinere lengte
Neus/oor groter, tanden wijken, gewichtsverlies
Zintuigen
:
75%: bril nodig
60%: staar
17%: slechthorendheid (ook tinnitus)
Vermindering smaak, reuk, evenwic
Motoriek
:
Minder spierkracht & coördinatie
Artrose, broze botten → ↑ valrisico
Slapere actiesnelheid
Inwendig:
Hart- en longfunctie ↓
Cholesterol ↑, afweersysteem ↓
Spijsvertering trager → risico op ondervoeding
Incontinentie
Bij mannen: prostaatproblemen
Hersenen:
Hersenvolume daalt met ±15%
Kleine bloedingen (TIA), ischemie
Grote schade → blijvende gevolgen (CVA)
Psychologische reacties (Montepare)
Publiek lichaamsbewustzijn
Privé lichaamsbewustzijn
Lichaamscompetentie
→ Copingstrategieën nodig:
Probleemgericht (actie)
Emotiegericht (aanvaarding, steun)
Cognitieve ontwikkeling
Reactiesnelheid vertraagt
KTG & werkgeheugen dalen
Moeilijker recente info onthouden
Semantisch geheugen blijft stabiel
Prospectief geheugen (iets herinneren in de toekomst) ↓
Impliciet geheugen blijft goed
Visies op cognitieve veroudering
1. Deficitmodel:
Ouderdom = verlies
Pessimistisch & afhankelijkheid
2.Rust-roestmodel:
Actief blijven → minder achteruitgang
3. Competentiemodel:
Focus op balans mogelijkheden ↔ beperkingen
Autonomie & zelfredzaamheid = centraal
Baltes' S-O-C model
Selectie
: kiezen waar je energie in steekt
Optimalisatie
: investeren in sterktes
Compensatie
: verlies opvangen (hulpmiddelen, hulp)
Beschermende factoren (Schaie)
Goede gezondheid
Actieve levensstijl
Flexibele persoonlijkheid
Hoger opleidingsniveau
Stimulerende sociale omgeving
Seksualiteit
Frequentie daalt,
maar kan nog bevredigend zijn
Mannen
: erectie trager, minder sperma, minder testosteron
Vrouwen
: vaginawand dunner, minder elastisch
In woonzorgcentra
: weinig privacy, ≠ bedpartner
Sociale & persoonlijkheidsontwikkeling
Sociale netwerken
Kleiner, maar kwalitatiever
Verlieservaringen → verhoogde emotionele eenzaamheid
Sociaal vs emotioneel eenzaam:
Weinig contacten vs. gebrek aan diepgang
Pensioen & rollen
Positief
: vrijheid, rust
Negatief
: verlies structuur, status, contacten
Partnerrelaties
Hechter
Problemen bij afhankelijkheid (bv. ziekte)
Grootouderschap
Zingeving via intergenerationele transmissie
Rol soms gelijk aan ouderrol (vervangende opvoeding)
Toenemende afhankelijkheid
Meer zorg nodig → WZC:
Voordelen
: verzorging, sociaal
Nadelen
: infantilisering, marginalisering, hospitalisatieangst
Gelukkig ouder worden
Westerhof & Dittman-Kohli: paradox ouder worden
Stereotype = verlies → anderen
Zelf: meer relativering, wijsheid, tevredenheid
Factoren
:
Gezondheid
Financiële zekerheid
Onafhankelijkheid
Controle
Visies
:
Disengagement theory:
terugtrekken, rust & reflectie
Activity theory:
actief blijven, vervangende activiteiten zoeken
Erikson: Ego-integriteit ↔ Wanhoop (65+)
Integriteit
: zingeving, tevreden terugblik, dood aanvaarden
Wanhoop
: spijt, depressie, angst voor dood
Tornstam – Gerotranscendentie
Verhoogde spiritualiteit & filosofische blik
Minder materialistisch
Meer verbonden met het grotere geheel
Levenseinde (Kübler-Ross)
Ontkenning
Woede
Marchanderen
Depressie
Aanvaarding