Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Economisch perspectief module 1 - Coggle Diagram
Economisch perspectief module 1
Wat is een welvaartsstaat?
Een bestuurlijk systeem waarin de overheid het welzijn van haar burgers waarborgt via:
Wetgeving
Belastingen
Sociale voorzieningen (gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen,…)
Doelen
:
Basisvoorzieningen toegankelijk voor iedereen
Een zekere mate van inkomensgelijkheid (waardegeladen discussie)
Ideologische fundamenten
Resultaat van compromissen tussen:
Liberalisme
: individuele vrijheid, marktgericht, overheid beperkt
Sociaaldemocratie
: herverdeling, sociale voorzieningen, gelijkheid
Christendemocratie
: solidariteit, sociale cohesie, maatschappelijke verantwoordelijkheid
Centrale vraagstukken:
Collectieve goederen voor iedereen of enkel kwetsbare groepen?
Omgaan met marktfalen (bv. werkloosheid)?
Balans tussen vrije markt en staatsinterventie?
Bijstand vs. Sociale verzekeringen
Gefinancierd via bijdragen van werkenden:
1.Pensioenen
Werkloosheid
Arbeidsongevallen
Beroepsziekten
Gezinsbijslag
Gezondheidszorg
7 Jaarlijkse vakantie
Sociale bijstand (residueel vangnet):
Leefloon
Inkomensgarantie voor ouderen
Tegemoetkomingen aan personen met handicap
Herverdeling van inkomen
Mechanismen:
Progressieve belastingen (hogere inkomens betalen proportioneel meer)
Sociale uitkeringen (pensioenen, kinderbijslag,…)
Doel: inkomensongelijkheid verminderen
Uitdagingen voor de welvaartsstaat
1. Vergrijzing
→ meer pensioenkosten en zorguitgaven
2. Arbeidsmarkt & werkloosheid:
Flexibilisering (tijdelijke contracten, platformwerk)
Minder financiering van sociale zekerheid
3. Sociale ongelijkheid:
Kwetsbare groepen: laaggeschoolden, alleenstaanden, migratieachtergrond
4. Globalisering: concurrentiedruk vs. sociale bescherming
5. Migratie: rechten en toegang tot uitkeringen, integratie
Domeinen van de sociale zekerheid binnen de welvaartsstaat
Gezondheidszorg: toegang tot zorg voor iedereen
Onderwijs: financiële ondersteuning voor gelijke onderwijskansen
Arbeidsmarktbeleid: activering & vangnet voor werklozen
Welvaartsindicatoren
BBP (Bruto Binnenlands Product) Economische output – géén volledig beeld van welzijn
HDI (Human Development Index) Levensverwachting, scholing, inkomen
Gini-coëfficiënt Mate van inkomensongelijkheid (0 = gelijk, 1 = ongelijk)
Brede Welvaartsindicator (BWI) Sociale en ecologische dimensies van welvaart
SDG’s Duurzame ontwikkelingsdoelen (VN)
Winnaars en verliezers + Mattheüseffect
Kwetsbare groepen:
Laaggeschoolden
Alleenstaande ouders
Mensen met niet-EU migratieachtergrond
Mattheüseffect:
Sociale voordelen komen vaker bij midden- en hogere inkomens terecht
"Wie heeft, zal gegeven worden"
Het armoedevraagstuk (volgens Bea Cantillon)
Centrale vraag:
Verbeterde de welvaartsstaat effectief de situatie van de zwaksten?
Antwoord: Nee, want:
70% van werkarme gezinnen vindt onvoldoende steun via sociale zekerheid
Relatieve armoede stijgt: < 60% van het mediaan huishoudinkomen
Sociale zekerheid is ontoereikend geworden voor velen
Waarom liep het fout?
A. Economie veranderde:
Omslag van industriële naar diensten- en kenniseconomie
Minder laaggeschoolde jobs
Complexer werk, sociale vaardigheden belangrijker
Lage tewerkstelling bij laaggeschoolden
B. Gezinnen veranderden:
Meer eenoudergezinnen
Emancipatie vrouw → tweeverdieners
Homogeniteit binnen gezinsgroepen → polarisering
Werkarme gezinnen vinden elkaar, versterken ongelijkheid
Gevolg: het sociaal trilemma
Beleidsmakers moeten kiezen tussen:
Hoge tewerkstelling
Toereikende sociale bescherming
Lage uitgaven
Combinatie van alle drie is niet haalbaar zonder méér geld.
Oplossingen volgens Cantillon (7 termen voor een nieuw sociaal contract)
Integreer klimaatbeleid en armoedebestrijding
Meer én waardig werk voor iedereen
Toegankelijke en gulere sociale zekerheid
Verhoog de sociale bodem (minimumniveaus)
Vermogens- en klimaatbelastingen voor herverdeling
Verdeelsleutel voor de vergrijzingskost
Versterk de rol van de EU én lokale innovatie