Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

HISTOLOGIA ETA ANIMALIEN SAILKAPENA - Coggle Diagram

- - - - Muskulu ehun ildaskatu eskeletikoa, borondatezkoa eta eskeletoa mugitzen duena;
      - Muskulu ehun ildaskatu kardiakoa, ez-borondatezkoa eta bihotzaren mugimenduaz arduratzen dena;
      - Muskulu ehun lisoa, ez-borondatezkoa eta barne-organoak eta odol hodiak mugitzen dituena.
  - - - Estaldura epitelioak zelula estu eta elkartuak ditu, xafla basal baten gainean kokatuak, eta odol hodirik ez dutenez, azpiko ehun konektibotik elikatzen dira. Gorputzaren kanpoaldea eta organo barnehutsen barrualdea estaltzen dute.
        
        Epitelio bakunak (geruza bakarrekoak): lauak (odol hodiak, albeoloak), kubikoak (obulutegia, giltzurrunak) eta prismatikoak (hestea).
        
        Epitelio geruzatuak (geruza anitzekoak): lauak (epidermisa), kubikoak (konjuntiba, ugatzeko hodiak) eta prismatikoak (faringea, uzkia).
    - - Substantzien jariatzean espezializatutako zelulak dituzte. Guruinen parte dira, eta horiek bi motatakoak izan daitezke:
        
        Guruin exokrinoak hodietan barrena kanpora isurtzen dira, edo kanpoaldearekin lotuta dauden barrunbeetara; esaterako, izerdi guruinak.
        
        Guruin endokrinoak odolean isurtzen direnak dira; adibidez, tiroidea eta hipofisia.
  - - - Ehun adipotsua ehun konektibo laxoaren espezializazio bat da, adipozito ugariz osatua. Bere funtzio nagusiak dira energia metatzea, isolamendu termikoa eskaintzea eta babes mekanikoa ematea. Dermisaren azpian eta hezur luzeen epifisietan kokatzen da.
    - - Ehun kartilaginosoa kondrozitoz osatua dago, eta matrize erdisolido batek inguratzen ditu, zuntz elastiko eta kolagenodunez betea. Ehun hau elastikoa eta malgua da, eta marrazoen eta arraien eskeletoa osatzen du; gainera, beste ornodunetan giltzaduretan, ornoarteko diskoetan, trakean, bronkioetan, sudurrean eta belarrietan ageri da.
    - - Ehun konektiboa gainerako ehunak elkartzeaz arduratzen da. Ehun honek gorputzean zehar zabalduta dago eta organoen artean espazioak betetzen ditu.
        Ehun konjuntiboaren matrizeak osagaitzat ditu hiru zuntz motak (elastikoak, kolagenozkoak eta erretikularrak) eta glukoproteina eta gelatina dituen oinarrizko substantziak.
    - - Hezur ehuna matrize mineralizatu batez osatua dago, eta bertan osteozitoak, osteoblastoak eta osteoklastoak daude. Hezurraren eginkizunak dira egitura ematea, organoak babestea, mugimendua ahalbidetzea, mineralak metatzea eta odol zelulak sortzea. Bi mota daude: hezur trinkoa eta hezur harroa.
  - - - Nerbio sistemaren osagai nagusia da. Nerbio bulkada transmititzea da eta bi mota daude: neuronak eta neoruglia.
        
        Neuronak, estimuluak seinale elektriko bihurtu eta nerbio-sistemara transmititu, erantzun egokia prestatu eta neuronen bidez muskulu edo guruinetara bideratu.
        
        Neuroglia, neuronei laguntzen dieten zelulak. Haien elikaduraz eta babesaz arduratzen dira.
- - - - Gasteropodoak: maskor espiraldua eduki dezakete, buru garatua eta zentzumen organoak dituzte
      - Zefalopodoak: kanpo maskorrik ez, buruan oin eraldatua eta garroak dituzte; denak itsastarrak
      - Bibalbioak: bi maskor dituzte, bururik gabeak, eta urtarr sedentarioak dira
  - - - Miriapodoen subfiluma
        
        Miriapodoek bi tagma dituzte: burua eta enbor segmentatua. Segmentu guztietan hanka pareak eta apendizeak dituzte. Buruan, antena pare bat, baraila pare bat eta maxila pare edo bi.
        
        Kilopodoak (ehunzangoak): Gorputz zapala dute, hanka pare bat segmentu bakoitzean, eta antena luzeak.
        
        Diplopodoak (milazangoak): Gorputza zilindrikoa da, bi hanka pare motz segmentu bakoitzean, eta buruan antena motzak eta begi bakunak dituzte.
      - Krustazeoen subfiluma
        
        Krustazeoak urtarrak dira, gehienak itsastarrak, brankien bidez arnasten dute, eta gorputza oskol batez estalita dute. Bi tagmatan banatuta daude, eta segmentatuak. Zefalotoraxean bi antena pare, baraila, maxila, hagin pare eta bost hanka pare dituzte.
      - Kelizeratuen subfiluma
        
        Kelizeratuen gorputza bi tagmatan banatuta dago: zefalotoraxa eta abdomena. Lau hanka pare, kelizero pare bat eta pedipalpo pare bat dituzte. Antenarik ez dute, beste artropodo subfilumek dituzten egiturak ez bezala. Gehienak harrapakariak dira eta likido elikagarriak xurgatzen dituzte harrapakinengandik.
        
        Piknogonidoen klasea: Itsas armiarmen 1.000 espezie inguru.
        
        Araknidoen klasea: Armiarmak, eskorpioiak, akainak eta akaroak.
        
        Merostomatuen klasea: Karramarroak eta fosil bizidunak.
      - Hexapodoen subfiluma (intsektuak)
        
        Hexapodoek sei hanka dituzte eta gorputza hiru tagmatan (burua, toraxa eta abdomena) zatituta dago. Buruan eta toraxean apendizeak dituzte. Bi klase daude: entognatuak eta intsektuak, eta azken hori da garrantzitsuena.
        
        Intsektuak artropodo ugarienak eta askotarikoenak dira. Hegoak dituzte, normalean bi pare, baina pare bat edo bat ere ez izan dezakete. Adibideak: tximeletak, euliak, erleak, kakalardoak, eltxoak, liztorrak eta inurriak.
  - - - Oligoketoak: keta gutxi duten lurreko edo ur gezatako anelidoak. Kliteloa dute ugalketan.
      - Hirudineoak: izainak, ketarik gabeak, zapalak eta bentosak, parasito edo harrapariak.
      - Poliketoak: keta ugaridun itsas anelido koloretsuak.
  - - - Holoturoideoak
        
        Itsas luzokerak, gorputz luzea eta besorik gabeak. Oin anbulakral bentosadunak dituzte.
      - Ekinoideoak
        
        Itsas trikuak dira, disko edo globo formako gorputza dutenak. Oskola, arantza higikorrak eta oin anbulakral bentosadunak dituzte.
      - Krinoideoak
        
        Itsasoko lirioak, lore itxurako gorputza dutenak. Bost beso adarkatu dituzte oinarrian, alboko folioloekin elikagaiak harrapatzeko. Sesilak dira, oin anbulakral garrodunak dituzte.
      - Asteroideoak
        
        Itsas izarrak, erdiko disko bat eta beso puntadunak dituzte. Oin anbulakralak ahoaren aldean daude eta bentosak izaten dituzte. Galdutako atalak birsortzeko ahalmena dute, eta batzutan, beso isolatuetatik izar osoa birsortzen da ugalketa asexual bidez.
      - Ofiuroideoak
        
        Ofiurak dira, izar itxurako gorputz besodunak. Oin anbulakralak bentosarik gabeak dira, eta lokomoziorako ez dira erabiltzen.
  - - - Turbelarioak, bizi askea dutenak;
      - Trematodoak, Monogeneoak eta Zestodoak, guztiak parasitoak.
  - - - Eszifozooak: marmokak; forma askea dute eta igeri egiteko gaitasun mugatua.
      - Hidrozooak: polipoak eta marmokak (bi fasetatik bat falta daiteke); ur gezatan eta itsasoan bizi daitezke.
      - Antozooak: itsas anemonak eta koralak; polipo sesilak dira.
  - - - Akranioak (protokordatuak)
        
        Akranioak (protokordatuak) buru definiturik ez duten animalien taldea dira, eta bi subfilo dituzte:
        
        Urokordatuen (tunikatuak) subfiluma: Notokorda larba fasean bakarrik duten animalia itsastarrak dira. Gehienak sesilak dira eta tunika erresistente bat dute babesle gisa.
        
        Zefalokordatuen subfiluma: Arrain itxurako animaliek osatzen dute, eta notokorda fase helduan mantentzen dute.
      - Kraniatuak (ornodunak)
        
        Kraniatuak (ornodunak) kordatuen subfilum handiena eta ugariena da. Kordatuen ezaugarri komunez gain, endoeskeleto kartilaginoso edo hezurreko bat eta kranioa dituzte. Nerbio kordoi dortsala aurretik zabaltzen da, entzefaloa sortuz. Gorputza hiru ataletan banatzen da: burua, enborra eta isatsa.
        
        Hegaztiak endotermoak eta homeotermoak dira, gorputz fusiformea eta lau atal dituzten animaliak. Hego bihurtutako aurreko adarrak dituzte hegan egiteko, azala lumaz eta ezkataz estalita, eta hezurdura arina dute. Hortzik gabeko mokoa dute eta arrautza amniotiko gogorrak jartzen dituzte.
        
        Paleognathae superordena: Arkosauruen moduko aho ganga duten hegazti modernoak dira; gehienek ez dute hegan egiten.
        
        Neognathae superordena: Aho ganga malguko hegazti moderno hegalariak dira.
        
        Narrastiak lehorreko ingurunera moldatutako animaliak dira, azal gogor eta ezkatatsuz estalita, lehortzetik babesteko. Oskol gogorreko arrautza amniotikoak jartzen dituzte eta azido uriko gisa kanporatzen dituzte hondakin nitrogenatuak.
        
        Krodilioak:Krokodiloak eta kaimanak. Kranio luzanga eta mardula zein barail sendoak dituzte.
        
        Saurioak: Muskerrak, sugandilak, dragoitxoak, baranoak, iguanak, gekoak eta kameleoiak. Azal aldakorreko gorputz mehea eta lau hanka dituzte.
        
        Ofidioak:Sugeak eta sugegorriak. Gorputz adarrik gabeko gorputz luzanga dute.
        
        Kelonioak:Dortokak. Oskol batez eta sabelaldeko peto batez osatutako hezur kutxa batean sartutako gorputza dute.
        
        Osteiktieak arrain hezurdunak dira, ezkatak eta operkuluak dituztenak brankien babeserako. Isats simetrikoa eta igeri maskuria ere badituzte. Gaur egun, Aktinopterigioak eta Sarkopterigioak dira onartutako klaseak, eta itsasoko eta ur gezako arrain gehienak barne hartzen dituzte.
        
        Ugaztunak ilez estalitako, endotermo eta homeotermo diren animaliak dira, eta esnea ekoizteko ugatzak dituzte. Enbriogenesiaren arabera, hiru talde bereizten dira: Monotrematuak, Martsupialioak eta Plazentalioak.
        
        Martsupialioak: Ugaztun martsupiodunak dira
        
        Plazentalioak: Ugaztun plazentadun bibiparoak dira.
        
        Monotramatuak:Ugaztun obiparoak dira, hala nola ekidna eta ornitorrinkoa.
        
        Agnatuen superklasea itsastarrak diren animalia gorputz luzangakoak dira, eta ez dute barailarik, ezta apendizerik ere. Bi klase ditu: mixineak, ornorik gabeak, zortzi garroko ahoa eta kanpoko brankia irekidurak dituztenak, eta lanproiak, garrorik gabeko aho zulakaria, hortz adarkarak eta brankia poltsak dituztenak.
        
        Anfibioen klaseak ingurune urtarretik lehorreko ingurunerako iragatea irudikatzen du, baina bi inguruneetan bizi behar dute. Urarekiko mendekotasuna dute azal leunagatik, arrautza gelatinakaragatik eta larba brankiadunengatik. Metamorfosia egiten dute.
        
        Anura (isatsik gabe): Igelak eta apoak, burua eta enborra fusionatuta dituztenak, isatsik gabe, eta gorputz adar pare desberdinak dituztenak.
        
        Urodela (isatsarekin): Arrabioak eta uhandreak, burua, enborra eta isatsa bereizten dituztenak, eta bi gorputz adar pare berdin dituztenak.
        
        Gymnophiona (apodoak): Zizare formako 170 espezie inguru, lurpean bizi direnak, eta gizakiek oso gutxitan ikusten dituztenak.
        
        Kondriktieen klasea eskeleto kartilaginosoa duten arrainak dira, hala nola marrazoak, arraiak, ikaraioak eta itsas katuak. Hauek ezaugarri hauek dituzte: ezkatak, isats heterozerkoa, apendize kopulatzaileak arretan eta brankia independenteak agerian. Ez dute igeri maskuririk.