Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

ANIMALIEN SAILKAPENA - Coggle Diagram

- - - - Belakiak
      - Uretako animaliak
        
        PORIFEROAK
        
        Gorputza zaku formakoa dute
        
        Poro ugari dituzte, horietatik ura sartzen da, eta oskulu izeneko irekidura handiago batetik ateratzen da.
        
        Barrunbearen pareta koanozito izeneko zelula ziliatuek estaltzen dute.
        
        Zeula barneko digestio egiten ditu
      - Sesilak, hau da, substratuari atxikita bizi dira
    - - ⬇
        
        Urtarrak
        
        Marmokak,anemonak, koralak eta hidrak
        
        Knidarioak edo zelenteratuak
        
        Gorputza zaku formakoa dute, biguna
        
        Digestio-barrunbea dute, irekidura bakarrarekin
        
        Barrunbearen irekidura tentakuluz inguratuta dago.
        
        Tentakuluetan knidoblastoak duade, likido erresumingarria sortzen duten zelula espezializatuak
        
        Harrapariak dira edo zooplantonaz elikatzen
        
        Cnidaria filumean klase hauek daude;
        
        ⬇
        
        Antozooak; Itsas anemonak eta koralak. Sesilak dira.
        
        Eszifozooak; marmokak
        
        Hidrozooak; polipoak, hidrak eta marmoak,barrunberik gabe .Txikiak
- - - - Zizare biribilak
      - Gorputz luzanga, zilindrikoa
      - Segmentatu gabea dute
      - Aldebiko simetria dute.
    - - ⬇
        
        Gorputz zilindrikoa
        
        Segmentutan zatituta,metamero dute izena.
        
        Ildoak eraztunak dira.
        
        Gorputz biguneko animaliak dira.
        
        Ketak gorputzaren bi aldeeran, kokatuta dauden luzakin kitinadunak dira. Keta motzek mugitzeko balio dute; eta kuzeak, igeri egiteko.
      - Keten presentzia eta kopurua kontuan hartuta, hiru anelido klase bereisten dira;
        
        ⬆
        
        Poliketoak; Keta ugariko itsas anelidoak dira.
        
        Oligoketoak; Keta gutxiko anelidoak. Oro har, lehorrekoak dira, ur gezetan bizi diren gutxi batzuk izan ezik
        
        Hirudineoak; Ketarik ez dutenak. Gorputz zapala dute eta bentsoak dituzte, inguruneari edo harrapakinei atxikitzeko. Urtrrak dira parasitoak nahiz eta harrapakariak.
      - 2.7 MOLLUSCA FILUMA
        
        Organo eta aparatu garatuagoak dituzte;
        
        ⬇
        
        Digestio aparatua: zulo bi ahoa eta uzkia) dituen hodia eta guruin erantsuak
        
        Arnas aparatuak eta zirkulazio aparatuak (gehienek zirkulazio-sistema irekia)
        
        beste puntu batzuk
        
        Habitat ugari kolonizatu dituzte
        
        Aniztasun handia dago
        
        Aldebiko simetria dute
        
        Segmetntatu gabeak dira
        
        Burua definitua dute
        
        Gorputz biguna dute
        
        · molusku klase nagusiak oinaren kokapen eta formari begira bereizten dira:
        
        3 more items...
        
        Nerbio-sistema garatuagoa
- - - - Kelizeratuek gorputza bi segmentutan banatuta dute: zefalotoraxa eta abdomena. Lau hanka pare, kelizero pare bat eta pedipalpo pare bat dituzte, baina antenarik ez dute, beste artropodoek ez bezala. Gehienak harrapakariak dira eta likido elikagarriak xurgatzen dituzte.
        
        Hiru klase nagusi daude: Merostomatuak (ferra karramarroak), Piknogonidoak (itsas armiarmak) eta Araknidoak (armiarma, eskorpioi, akain eta akaroekin).
    - - Miriapodoek burua eta enbor segmentatua dituzte, segmentu bakoitzean hanka pareak eta azken segmentuan apendizeak. Buruan antena pare bat, baraila pare bat eta maxila pare bat edo bi dituzte.
        
        Bi klase nagusi dira: Kilopodoak (ehunzangoak), gorputz zapala eta segmentu bakoitzean hanka pare bat dutelarik (adibide: Lithobius, Geophilus, Scolopendra), eta Diplopodoak(milazangoak), gorputz zilindriko eta segmentu bakoitzeko bi hanka pare motzekin (adibide: Julus, Spirobolus).
        
        KILOPODOAK
        
        DIPLOPODOAK
    - - Krustazeoak animalia urtarrak dira, gehienak itsasoan bizi dira, eta brankien bidez arnasten dute.Gorputza oskol batez estalita eta segmentatutako bi tagmatan banatuta dago: zefalotoraxa eta abdomena.
        
        Aurrealdean aurpegia dute eta atzealdean teltsona, biak segmentatu gabeak. Zefalotoraxean bi antena pare, aho-apendizeak eta bost hanka pare dituzte. 67.000 espezie ezagunetatik jangarriak dira batzuk (otarrainak, karramarroak, izkirak...), eta beste batzuek (krillak) eginkizun ekologiko handia dute.
    - - Hexapodoek sei hanka eta hiru tagma dituzte: burua, toraxa eta abdomena, eta apendizeak buruan eta toraxean kokatzen dira.
        
        Bi klase nagusi dituzte: entognatuak eta intsektuak, azken hauek ugarienak eta askotarikoenak izanik. Intsektuek hegoak izan ditzakete —bi pare, pare bakarra edo bat ere ez—. Adibide batzuk dira tximeletak, erleak, euliak, kakalardoak eta inurriak.
- - - - Asteroideoak
        
        Ekinoideoak
        
        Ofiuroideoak
        
        Holoturoideoak
        
        Krinoideoak
        
        Itsasoko lirioek, arantzarik gabeko lore itxurako gorputzarekin, bost beso adarkatu dituzte, eta horien alboko folioloak luma baten bizarra bezalaxe antolatzen dira. Sesilak dira eta elikagaiak harrapatzeko oin anbulakral garrodunak erabiltzen dituzte.
        
        1 more item...
        
        Itsas luzokerak gorputzaren formagatik izen hori hartzen dute, eta ez dituzte besorik ezta arantzarik ere. Oin anbulakral bentosadunak dituzte.
        
        Ofiurak izar itxurako gorputza dute, besoekin, baina oin anbulakralak bentosarik gabeak dira eta ez dituzte lokomoziorako erabiltzen.
        
        Itsas trikuak disko edo globo formako gorputza duten ekinodermatuak dira, plakez osatutako oskol gogorra, arantza mugikorrak eta oin anbulakral bentosadunak dituzte.
        
        Itsas izarrak ekinodermatuen ezaugarri tipikoak dituzte: erdiko diskoa eta beso puntadunak, ahoaren aldean oin anbulakralak eta bizi bentosikoa. Galdutako atalak birsortzen dituzte, eta beso isolatutik izar oso bat garatzea ugalketa asexualaren adibide da.
      - ⬇
- - - - Akranioak (protokordatuak)
        
        Ez dute buru definiturik eta bi subfilum dituzte: urokordatuak (larban notokorda duten sesilak) eta zefalokordatuak (helduetan notokorda duten anfioxoak).
      - Kraniatuak (ornodunak)
        
        Kraniatuak kordatuen talderik ugariena dira; bizkarrezurra, kranioa (mixineek izan ezik) eta entzefaloa dute, eta gorputza hiru ataletan banatuta dago. Bi superklase dituzte: agnatuak (barailarik gabeak) eta gnatostomatuak (barailadunak).
        
        Agnatuen superklasea:
        
        Barailarik eta apendizerik gabeko gorputz luzangako animalia itsastarrak dira, eta bi klase dituzte: mixineak (ornorik gabeak eta muzilago guruindunak) eta lanproiak (hortz adarkaradun aho zulakaria eta brankia poltsadunak).
        
        Kondriktieen klasea:
        
        Marrazoak, arraiak, ikaraioak eta itsas katuak eskeleto kartilaginosoa duten arrainak dira, ezkatak, isats heterozerkoa, apendize kopulatzaileak eta brankia independenteak dituztenak (itsas katuak izan ezik). Ez dute igeri maskuririk.
        
        Osteiktieak:
        
        Osteiktieak arrain hezurdunak dira, ezkatak, operkulua brankiak babesteko, isats homozerokoa eta igeri maskuria dituztenak. Aktinopterigioak eta Sarkopterigioak dira klase onartuak, eta itsasoko eta ur gezako arrain gehienak barne hartzen dituzte.
        
        1 more item...
        
        Anfibioen klasea
        
        2 more items...
- - - - Ehun konjuntiboa
        
        Ehun konjuntiboa gainerako ehunak elkartzen ditu. Matrizeak hiru zuntz motak eta oinarrizko substantzia glukoproteina eta gelatina ditu. Zelula hauek daude:
        
        ⟳
        
        Fibroblastoak: Zuntzak eta oinarrizko substantzia sortzen dituzten zelulak.
        
        Mastozitoak: Histamina eta heparina ekoizten dituzten zelulak.
        
        Makrofagoak: Fagozitatzeko gai diren zelulak.
        
        Adipozitoak: Gantzak pilatzen dituzten zelulak.
        
        Hiru ehun konjuntibo mota bereizten dira
        
        konjuntibo laxoak
        
        Ehun konjuntibo laxoak zelulen, zuntzen eta oinarrizko substantziaren proportzio berbera du, elastikotasun ona emanez. Odol hodiak estaltzen eta gorputzeko zelulekin lotzen ditu.
        
        1 more item...
        
        konjuntibo trinkoak
        
        Ehun konjuntibo trinkoak zelula gutxi eta kolagenozko zuntz ugari ditu, trakzioarekiko erresistentea baina elastikotasun txikiagoa du. Zuntzak paraleloan egon daitezke (trinko erregularra) edo norabide guztietan (trinko irregularra).
        
        1 more item...
        
        konjuntibo elastikoak
        
        Ehun konjuntibo elastikoak zuntz elastiko ugari ditu eta etengabe zabaldu behar duten organoetan, como odol hodietan edo bronkioetan, ageri da.
        
        1 more item...
        
        Ehun adiposoa
        
        Ehun konjuntibo adiposoa adipozito ugari duen espezializazio bat da. Energia gordetzea, isolatzea eta motelgailu mekaniko gisa funtzionatzen du. Dermisaren azpian eta hezur luzeen epifisietan ageri da, gantz panikulua eta hezur muin horia sortuz.
        
        Ehun kartilaginosoa
        
        Ehun kartilaginosoa kondrozitoek osatzen dute, matrize erdisolido batean. Elastikoa eta malgua da, funtzio garrantzitsuak betetzeko egokia. Marrazoak eta arraiak eskeletoa osatzen du, eta ornodunetan giltzaduretan, ornoarteko diskoetan, trakean, bronkioetan, sudurrean eta belarrietan ageri da.
        
        Hezur ehuna
        
        Hezur ehuna osteozitoek osatua da, eta funtzioak hezurrak eratzea, organoak babestea, muskuluen mugimenduak ahalbidetzea eta kaltzioa pilatzea dira. Bi mota daude: hezur trinkoa eta hezur harroa.
        
        Odol ehuna
        
        Plasma likidoa duen ehun honek eritrozitoak, leukozitoak eta tronbozitoak ditu osagai zelular gisa.
        
        2 more items...
        
        Ehun linfatikoa
        
        1 more item...
    - - Muskulu ehunak mugimendua eragiten du aktina eta miosinaren bidez. Hiru mota daude: ildaskatu eskeletikoa (borondatezkoa), kardiakoa (ez-borondatezkoa, bihotzean) eta lisoa (ez-borondatezkoa, organoetan).
      - 1.3 EHUN EPITELIALAK
        
        Ehun epiteliala zelula trinkoz osatua dago eta etengabe berritzen da. Bi motatan banatzen da: estaldura epitelioa (azalak eta barne-azalak babesten ditu) eta epitelio glandularra (sekrezioak sortzen ditu).
        
        bi talde handitan sailkatzen dira: estaldura epitelioak eta epitelio glandularrak.
        
        Estaldura epitelioak
        
        Estaldura epitelioak zelula trinkoz osatuta daude, behean xafla basal batekin, eta ez dute odol hodirik; azpiko ehun konektibotik elikatzen dira. Gorputzaren kanpoaldea eta organo barnehutsen barrualdea estaltzen dute. Egituraren arabera sailkatzen dira mota desberdinetan.
        
        Epitelio bakunak
        
        1 more item...
        
        Epitelio geruzatuak
        
        1 more item...
        
        Trantsiziozko epitelioak
        
        1 more item...
        
        Epitelio pseudogeruzatuak
        
        1 more item...
        
        Epitelio glandularrak
        
        Guruinak endokrinoak (odolera isurtzen dutenak), exokrinoak (kanpoko espazioetara edo barrunbeetara isurtzen dutenak) eta mistoak (bi funtzioak dituztenak) dira, adibidez, pankrea.
      - 1.4 NERBIO EHUNA
        
        Nerbio sistema bi zelula motaz osatuta dago: neuronak (informazioa transmititzen dutenak) eta neuroglia (neuronen laguntza eta babes funtzioa dutenak). Bere eginkizuna informazioa jasotzea, prozesatzea, erantzun bat prestatzea eta organo efektoreetara bidaltzea da.
        
        Neuronak
        
        Neuronak estimuluak seinale elektriko bihurtzen dituzten zelula espezializatuak dira. Hiru motatakoak dira: sentsorialak, motorra eta asoziazioak.
        
        bi ata daude
        
        Zelula gorputza.
        
        1 more item...
        
        Neurona luzakinak
        
        1 more item...
        
        Neuroglia
        
        Neuroglia zelulek neuronen elikadura eta babesa zaintzen dute. Astrozitoek elikadura, mikrogliek hondakinak ezabatzen dituzte, eta oligodendrogliek eta Schwannen zelulek axoiak mielinaz inguratzen dituzte. Mielinikoak (zuriak) axoi bakar baten inguruan mielina zorro bat dutenak dira, eta amielinikoak (grisak), berriz, mielina zorro batek axoi bat baino gehiago inguratzen ditu. Nerbio zuntzek nerbioak osatzen dituzte.