Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
HISTOLOGIA ETA ANIMALIEN SAILKAPENA - Coggle Diagram
HISTOLOGIA ETA ANIMALIEN SAILKAPENA
ANIMALIA EHUNAK
4 ehun mota daude:
Ehun konektiboak
Ehun hau gorputzeko atal gehienetan aurkitzen da eta hainbat zuntz ditu.
Bere funtzioa ehunak elkartzea da organoak osatzeko, gorputza eusteko, substantziak gordetzeko, beste ehunak elikatzeko eta babesteko. Adibidez;
ehun konjuntiboa
,
ehun adiposoa
,
ehun kartilagoa
eta
ehun hezurra
.
Ehun konjuntiboa
3 zuntzek osatutako matrizea
du; elastikoa, kolagenozkoa eta erretikularra.
Zelula mota batzuk
daude: fibroblastoak, fibrozitoak, mastozitoak, makrofagoak eta adipozitoak.
Bere
funtzioa organo gehienetako gainerako ehunak
eta
odola lotzea
da,
hodiak
eta
bronkioak inguratuz
.
Ehun adiposoa
Konjuntibaren osagai berdinak
ditu,
baina adipozito gehiago
.
Bere
funtzioa energia gordetzea
,
isolatzaile termiko gisa jardutea
eta
kolpe mekanikoen xurgatzaile gisa jardutea
da,
dermisaren azpian
eta
hezur luzeen epifisien barruan
.
Ehun kartilagoa
Kondrozito zelulez osatuta
dago.
Perikondrio
izeneko ehun batek
elikatzen
du, eta
horrek hazten laguntzen
dio.
Ehuna malgua
eta
elastikoa
da, eta
horrek errazten
du
artikulazioetan
,
trakean
,
laringean
,
bronkioetan
,
belarrietan
eta
sudurrean
duen errendimendua.
Ehun hezurra
Matrizea fosforo eta
kaltzioarekin mineralizatuta
dago eta dauka; osteozito, osteoblasto eta osteoplastoekin osatutako barrunbeak.
Bere
funtzioa hezurra eratzea
,
Ca
eta
P metatzea
eta bere
metabolismoa erregulatzea
da, odol-zelulak hezur-muinean edo hezurretan leku espezifikoetan eratzea, haien formaren arabera.
Muskulu ehuna
Muskulu zuntz zelulez osatuta
dago. Zelula hauek
miofibrilak
dituzte, eta hauek
aktina
eta
miosina mugituz uzkurtzen
dira.
Gorputzetako mugimenduaz arduratzen
da, adibidez
bihotzean
.
3 motatan
sailkatzen dira:
1.
Ildaskatu eskeletikoa
2.
Ildaskatu kardiakoa
3.
Lisoa
Ildaskatu eskeletikoa
Borondatezko uzkurdura
eragiten du.
Eskeletoa mugitzeaz
arduratzen da, adibidez
eskua mugitzeaz
.
Ildaskatu kardiakoa
Ez borondatezko uzkurdura
eragiten du, nerbio sistema autonomoak arduratzen delako
Bihotz taupaden mugimenduak
sortzen dituzte.
Lisoa
Ez borondatezko uzkurdura motela
eragiten du, adibidez
organo digestiboen mugimendua
. Miozuntzexkak ez daude ordenatuak hortaz ez dira ildaskak ikusten.
Ehun epitelialak
Hornigaien epitelioak
gorputzaren
gainazalak
,
barrunbeak
eta
hodiak estaltzen
ditu, eta horrela
funtzio ugari betetzen
dituzte, hala nola
difusioa
,
xurgapena
,
jariapena
eta
babesa
.
Oso
trinkoak
dira osatzen dituzten
zelulak
.
2 mota
daude:
1.
Estaldura epitelioak
2.
Epitelio glandularrak
Estaldura epitelioak
Epitelio
sinpleak
,
estratifikatuak
,
trantsizionalak
eta
pseudoestratifikatuak
daude.
Epitelio glandularrak
Guruin
endokrinoak
,
exokrinoak
eta
mistoak
daude.
Nerbio-ehuna
Gorputzaren barrutik
edo
kanpotik estimuluak jasotzen
dituzte,
erantzun
bat
prestatzeko
aztertzen dituzte, eta
erantzun hori
gorputzeko
atal ezberdinetara bidaltzen
dute, dena
koordinatuta egon dadin
.
Nerbio-sistemaren egitura guztiak osatzen dituzte.
Zelula espezializatu eta bereiziez osatuta daude.
2 zelula mota
daude:
1.
Neuronak
2.
Neuroglia
Neuronak
Nerbio-bulkadak sortu
eta
transmititzen
dituzte.
Informazioa aztertzen
dute,
erantzun
egokia
prestatzen
dute eta
neuronen bidez giharretara
edo
guruinetara bidaltzen
dute.
3 neurona mota
daude:
1.
Neurona sentsorialak
: estimuluak jasotzen dituztenak.
2.
Neurona motorrak
: organoei aginduak bidaltzen dizkietenak.
3.
Asozazio neuronak
: neurona sentsorialen eta motorren arteko loturak ezartzen dituztenak.
Neuroglia
Neuronak eusten
dituzten
zelulak dira
,
elikadura
eta
babesa emanez
.
Astrozitoak
(neuronei mantenugaiak ematen dizkiete).
Mikroglia
(hondakin garbiak).
Oligodendroglia
.
ANIMALIEN SAILKAPENA
Eukariotoak
dira,
zelulanitzak
dira,
ehunak
dituzte,
heterotrofoak
dira eta
ugalketa sexuala
dira izarrak baizik, asexualak dira.5.
Poriferoen filuma
Belakiak
eta
sesilak
(anemonak, koralak, muskuilu urdinak, etab.)
substratuari lotuta
bizi direnak dira, hala nola
arrokei
edo
itsas hondoari
.
Belakiak:
Belaki
bigunak
dira, zaku itxurakoak,
poro ugari
dituztenak, eta
horietatik ura sartu
eta
irteten
da
oskulu
izeneko
irekidura
handiago batetik, eta horregatik porifero deitzen zaie,
poroz beteta
daudelako. Eta haien
barruko pareta koanozito izeneko zelulez
beteta dago.
Knidarioen filuma (zelenteratuak)
Uretako animaliak dira;
marmokak
,
anemonak
,
koralak
eta
hidrak
.
Hidrak:
Zooplanktonaz elikatzen
diren harrapariak dira, eta
buru
bat
mozten
badiezu, buru
gehiago
hazten
zaizkie. Bere
gorputza biguna
eta
zaku formakoa
da.
Irekidura bakarra
dute eta
tentakuluz inguratuta
daude, eta tentakulu
horietan knidoblastoak
daude,
likido erresumingarria
sortzen
duten
zelulak
.
Platihelminte filuma
Gorputz zapala
dituzte,
aldebiko simetria
dute eta gehienak
parasitoak
dira.
Tenia:
6-7 metroko luzera
izan dezakeen tenia bakartia da, eta
hesteetan sartzen
da eta
barruko haragi gordinik
jaten
du.
Nematoda filuma
Gorputz luzanga zilindrikoarekin
duten
zizare biribilak
dira.
Segmentatu gabea
eta
aldebiko simetria
dute. Adibidez,
nematoda
.
Annelida filuma
Metamero
izeneko
animaliak
dira,
gorputz zilindriko
bigunak eta
segmentutan banatuta
daudenak.
Lerroak eraztunak
dira eta
garroak
gorputzaren bi aldeetan
daude kokatuta. [(Banda laburrak mugimendurako baliagarriak dira; eta luzeak igeri egiteko.) (hanka txikiak mugimendurako)]
Zakatzen kopuruaren arabera,
hiru anelido klase
bereizten dira:
1. Poliketoak
: zakatz asko dituzten itsas anelidoak dira.
2. Oligoketoak
: pintza gutxi dituzten anelidoak dira.
3. Hirudineoak
: isatsik ez dutenak dira.
Hirudineoak
(hiru hankako animaliak dira, kasu honetan izaina)
Harra
(Platielminte eta Nematoda taldean ere bai)
Moluskuen filuma
Ahoa
,
uzkia
eta
guruin
osagarriak dituzte.
Beste animaliek baino
nerbio-sistema garatuagoa
dute.
Habitat ugari kolonizatu
dituzten animaliak dira,
simetria bilaterala
dute eta
ez
daude
segmentatuta
.
Buru definitua
eta
gorputz biguna
dute.
Animalia hauen
gorputzak hiru atal ditu
;
burua
,
oskola
eta
oinak
.
Moluskuen
klaseak oinaren
kokapenaren eta
formaren arabera bereizten
dira:
Gasteropodoak
Bibalbioak
Zefalopodoak
Gasteropodoak
Gehienek maskor bakarra
dute,
urtarrak
edo
lehortarrak
izan daitezke, eta, oro har,
belarjaleak
dira.
Oina luzanga
da eta
sabelean
dago
kokatuta
, adibidez;
barraskiloak
.
Bibalbioak
Bi geruzako maskorrak
dituzte,
guztiak urtarrak
dira eta
bizitzeko forma
ohikoenak
hauek dira
;
sedimentuetan lurperatuta
edo
substratu batean finkatuta
. Adibidez;
txirlak
,
muskuiluak
...
Zefalopodoak
Itsas ornogabeak dira guztiak, hau da, itsasoan bizi diren baina moluskutzat hartzen diren animaliak, adibidez;
olagarroak
,
txibia
...
Artropodoen filuma
Gorputza hiru zatitan banatuta
dago;
burua
,
toraxa
eta
abdomena
.
Hanka
eta
apendize artikulatuak
dituzte.
4 mota
daude:
1. Kelizeroak
(araknidoak)
2. Miriapodoak
3. Krustazeoak
4. Intsektuak
Kelizeroak
Antenarik ez
duten animaliak dira, baina
lau hanka pare
eta
kelizero pare bat
dituzte.
Ez
dute
metamorfosirik
jasaten eta
gorputza bi zatitan banatuta
dago;
zefalotoraxa
eta
abdomena
.
Gehienak harrapariak
dira, adibidez;
armiarmak
,
kakalardoak
...
Miriapodoak
Lehorreko
animaliak dira,
antenak
dituzte eta
gorputz segmentuak bi zatitan antolatuta
daude;
burua
eta
enborra
. Baina
hanka pare bat
edo
bi pare
ere badituzte
enborreko segmentuetan
. Adibidez;
ehunzangoa
.
Krustazeoak
Antenak dituzten
uretako animaliak
dira.
Zefalotoraxa
eta
abdomen segmentatuak
dituzte eta
segmentu bakoitzean bi apendize
ere izan ditzakete.
Talderik ezagunena
dekapodoak
dira. Adibidez;
karramarroak
,
otarrainak
,
ganbak
...
Intsektuak
Animalia hauek
gorputza hiru ataletan banatuta
dute:
burua
,
toraxa
eta
abdomena
.
Hiru hanka pare,
antena pare bat
eta
begi konplexuak
ere badituzte. Adibidez;
eltxoak
,
labezomorroak
...
Ekinodermatu filuma
Animalia hauek
5 segmentuko simetria pentarradiala
,
bizkarrezurdun
barne eskeletoa eta presio aldaketekin uzkurtu eta zabaltzen diren
hodi-oinak
dituzte. Adibidez;
itsas izarrak
,
itsas trikuak
...
Kordatuen filuma
Animalia hauek
simetria axiala
eta
bizkarreko nerbio-korda tubular
bat dute.
Kraniatuak (ornodunak) subphyluma
Animalia hauek
kartilagoz
edo
hezurrez
egindako
endoeskeletoa
eta
kranioa
dituzte.
Bere
gorputza hiru zatitan banatuta
dago;
burua
,
enborra
eta
isatsa
. Adibidez;
arrainak
,
anfibioak
,
narrastiak
,
hegaztiak
eta
ugaztunak
.
Protokordatua subphylum
Ez
dute
buru definiturik
.
5 klase
mota daude:
Kondriktioen
klasea
Anfibioen
klasea
Narrastien
klasea
Hegaztien
klasea
Ugaztunen
klasea
Kondriktioen klasea
Kartilagozko eskeletoa
,
ezkatak
eta
zakatzak
dituzten arrainak dira. Adibidez;
marrazoak
,
arraiak
,
manta arraiak
...
Anfibioen klasea
Heze egon
eta
metamorfosia egin
behar dute.
Birikak txikiak
+
azala
dituzte eta
odol hotzekoak
dira.
3 ordena
daude:
1. Gymnophiona
ordena
2. Anura
ordena
3. Urodela
ordena
Gymnophiona ordena
1 more item...
Anura ordena
1 more item...
Urodela ordena
1 more item...
Narrastien klasea
Larruazal
eta
biriketako odol hotzeko
izaki
lehortarrak
dira,
azal ezkatatsua
eta
birikak
dutenak.
Arrautzak oskolarekin erruten
dituzte.
4 mota
daude:
1.
Saurioak
2.
Ofidioak
3.
Krokodilioak
4.
Kelonioak
Saurioak
1 more item...
Ofidioak
1 more item...
Krokodilioak
1 more item...
Kelonioak
1 more item...
Hegaztien klasea
Animalia hauek
gorputzak
honela
banatuta
dituzte;
burua
,
lepoa
,
enborra
eta
isatsa
.
Gorputzeko tenperatura konstante
mantentzen dute, hegan egiteko
hegoak
dituzte eta
azala lumaz estalita
dute.
Mokoa
dute
baina hortzik ez
eta
bitelo
asko eta
oskola
gogorra duten
arrautzak erruten
dituzte. Adibidez;
usoak
,
loroak
,
enarak
...
Ugaztunen klasea
Animalia hauek
ilez estalita
daude,
esnea ekoizten
dute
kumeak elikatzeko
eta
gorputz tenperatura konstante
mantentzen dute.
3 mota
daude;
1.
Monotrematuak
2.
Martsupialioak
3.
Plazentalioak
Monotrematuak
1 more item...
Martsupialioak
1 more item...
Plazentalioak
1 more item...
