Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Atmosfera eta hidrosfera, image, image, image, image, image, image -…

- - - - Hezetasuna. Atmosferako ur-lurrun kantitatea. Hezetasun erlatiboa: tenperatura batean dagoen ur lurrun kantitatea. %100 denean, ihintz puntua (euria)
      - Tenperatura. Termometroaren bidez neurtzen da. Barne energia adierazten du. Altuerarekin txikitzen da.
        
        Inbertsio termikoa. Aire beroa gorantz doa eta ez dio aire hotzari pasatzen usten. Hodei eta haize gabeko eremuetan gertatzen da.
      - Presioa. Aireak lurrazalean egiten duen indarra. 1atm=1013mb=760mmHg.
        Barometroarekin neurtzen da. Altuerarekin txikitzen da. Isobarak: mapa meteorologikoetan presio berdineko guneak adierazten dituzte.
        
        Egonkortasun egoera. Antizikloiak (A). Presio altuko eremuak (1013 mb baino gehiago). Aire hotza jeistean berotzen da, ura lurrunduz eta oskarbi geratuz. Udan egun beroak, neguan eguzkia baina tenperatura leunak eta gau hotzak.
        
        Ezegonkortasun egoera. Borraska (B). Presio txikiko eremuetan (1013mb baino gutxiago). Aire beroa igotzean hozten da, ura kondentsatuz eta prezipitazioak eratuz.
        
        Haizea
        
        Presio desberdineko bi eremuen artean, presio handitik txikira doan aire mugimendu horizontala. Aire hezeak lehorrak baino dentsitate txikiagoa du, beraz, gorantz doa. Lurraren errotazioagatik eta Coriolis efektuagatik haizea desbideratzen da, eskuinerantz ipar emisferioan eta ezkerrerantz hego emisferioan.
        
        Eguzkiak gehiago jotzen duen lekuetan, airea berotzen da eta gora egiten du. Troposferan ibiliz, hoztu egiten da . Ondoren behera doa eta bere sorburura bueltatzen da, konbekzio korronte bat sortuz.
- - - - Faseak:
        
        Prezipitazioak: tantak elkartzean lainoak eratzen dira eta ur partikulek pisu nahikoa dutenean erortzen dira (euria, ihintza, kazkabarra, elurra...).
        
        Ebapotranspirazioa: Biziduenen ura lurruntzen denean
        
        Iragazketa: Grabitatearen ondorioz, ura barneratzen da, lur barneko urak eratuz.
        
        Isurketa: gainazaletik itsasorantz doazen urak. Ur basatiak, uharreak, ibaiak, aintzirak...
        
        Lurrunketa: Eguzki-energiaren eraginez ura likido egoeratik gasera pasatzen da.
        
        Kondentsazioa: Ur lurruna atmosfarab igortzean, hoztu eta likido bihurtzen da.
- - - - Tolesturak. harrien deformazio plastikoa, presioa eta tenperaturagatik. Ertz konberganteetan gertatzen da.
        
        Sinklinalak. Nukeoan estratu berriak.
        
        Antiklinala. Nukleoan estratu zaharrenak.
      - Failak eta diklasak. Harrietan dauden hausturak. Blokeak mufitzen badira failak, bestela diklasak. Distentzio indarra: Faila normala
        Konpresio indarra: Alderantzizko faila
        Ertz eraldatzaileetan: norabide faila
  - - - Fisikoa. Apurketa konposizio aldaketarik gabe.
        
        Termoklastia. Tenperatura aldaketengatik, harriak dilatatzea eta uzkurtzea, apurtu arte.
        
        Gelifrakzioa. Ura arrailduretan sartzean eta hoztean, presioa egiten du bolumena handitzen duelako.
      - Kimikoa. Harrien eraldaketa, konposizio kimikoa aldatzen da. Heztasuna behar da eta tenpèratura altuekin arinago gertatzen dira.
        
        Disoluzioa. Urak gatzez osatutako mineralak disolbatzen ditu.
        
        Oxidazioa. Oxigenoa burdina duten mineralekin konbainatzen da eta burdin oxidoa eratzen da, minerala hauskorra bihurtuz.
        
        Karbonatatzea. Ura+ CO2. Azido karbonikoak kareharria bikarbonato bihurtzen du eta hau disolbakorra da.
      - Biologikoa. Bizidunen sustraiak handitzean, arrokak apurtzen dituzte.
    - - Hautakorra. Haizea eta ura
      - Ez hautahorra. Glaziarra
    - - Trinkotzea. Sedimentuen arteko hutsuneak murriztu eta presioaren eraginez airea irtetzen da. Bolumena txikitzen da
      - Zementazioa. Urak daraman substantziak baldintza zehatz batzuetan jasaten duten prozesuak. Prezipitatzen eta solidotyzen dira, zementu izeneko substantzia eratuz. Harri zatien arteko hutsunetan sartzen da.
  - - - Harri ama. Haren konposizioa landaredia mugatuko du.
      - Klima. Tenperatura eta prezipitazioak harrien meteorizazioa eta landaredia mugatzen du
      - Bizidunak. Meteorizazioan laguntzen dute eta materia organikoa (humusa) gehitzen diote.
      - Denbora. Lurzoru heldua lortzeko hamarkadak behar dira. Klimarekin aldakorra da.
      - Topografia. Aldapak ez dira egokiak lurzorua eratzeko.
    - - 0 horizontea. Materia organikoz osatua, ez da beti existitzen
        
        A horizontea. Materia organikoa eta minerala du.
        
        B horizontea. A horizontetik datorren materiala du. Al, Fe eta buztinak ditu.
        
        C horizontea. Arroka amaren oso antzekoa. Ia materia organikorik ez.
        
        Arroka ama. Jatorrizko arroka
    - - Kanpo eragileen ondorioz, harri ama apurtzen doa.
        
        Harri amak meteorizazio prozesua jasaten du, fisikoa eta kimikoa eta C horizontea eratzen da.
        
        Oinarri honen gainean bizidunak kokatzen dira. Hasieran likenak eta bakterioak, gero animaliak eta landareak. Izaki horien hondakinak metatzean A horizontea eratzen da.
        
        Uraren eraginea, material batzuk filtratzen dira, bitarteko geruza bat sortuz, B horizontea.
- - - - Lurralde antolakuntza
      - Alertak, mugikorrean edo telebistan.
      - Hezkuntza
      - Salbamendu planak eta ebakuazioak