Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

5.Forma zelulagabeak: birusak,biroideak eta prioiak - Coggle Diagram

- - - - Ezin dira organismo bizidutzat hartu
  - - - Genoma birikoa biltzen eta babesten duen estalkia
        
        Genoma birikoa
        
        DNA edo RNA osatu
        
        Forma:
        
        Lineala
        
        Zirkularra
        
        Katea:
        
        Bakarrekoa
        
        Bikoitzekoa
        
        Nukleokapsidea
        
        Kapsidea + Genoma
    - - Nukleokapsidea inguratzen duen estalkia
        
        Egitura:
        
        Lipido-geruza bikoitza
        
        infektatzen dituen zeluletatik dator
        
        Estalkia: proteinez osatuta
        
        Funtzioa:
        
        Infektatutako zelulak detektatu
        
        Mintzezko estalkia duten birusak: patogenoak
        
        Adibideak:
        
        Hiesa
        
        Gripea
        
        Hepatitisa
        
        Covid-19
  - - - Material genetikoaren arabera
        
        DNA edo RNA
      - Mintzezko estalkia duten ala ez
      - Infektatzen duten ostalariaren arabera
        
        Birus bakteriano edo bakteriofago
        
        Bakterioak infektatu
        
        Landare-birusak
        
        (tabakoaren mosaikoa)
        
        Animalia-birusak
        
        (gripearen birusa)
- - - - Ez dute
      - Jarduerak egiteko edo materia hazteko energia EZ
    - - Ez dute
      - Zelula ostalariekiko harremana ezustekoa(inesperado) da
    - - Zelula ostalarien barruan
        
        Haietatik:
        
        proteinak eta azido nukleikoak sintetizatzeko beharrezko energia eta materia lortu
  - - - zelula ostalariak infektatzen dituztenean, deuseztatzea (lisia) eragiten dute
        
        Birus bakteriofagoek
      - Prozesua:
        
        Bakteriofagoak zelula ostalarietara atxikitu
        
        Bakteriofagoak genoma sartu
        
        3.barruan dauden proteinak erabili molekula berriak eta proteina birikoak sortzeko
        
        Proteina eta genoma birikoak elkartu
        
        nukleokapside berriak sortu
        
        Ostalariaren lisia eragin
    - - Ziklo mota hau duten birusek zelula infektatzen dutenean, ez dute hura deuseztatzen, baizik eta birusaren genoma zelula ostalariaren genoman txertatuta geratzen da.
      - Prozesua:
        
        Birusaren genoma ostalariaren genoman atxikitu
        
        profago moduan
        
        zelula ostalaria zatitu
        
        estimulu bat gertatzen bada ziklo litikoa hasten du bestela zatitzen geratzen da.
- - - - Animalia-, landare-, eta bakterio-populazioak murriztu
      - Bitartekariak dira
        
        espezie bereko edo desberdinetako arteko truke genetikoan
      - Aldarritasuna sortzen lagundu(organismoetan)
    - - Txertoak ekoizteko
      - Akatsak dituzten zeluletan informazioa sartu
        
        Zelulak normal funtzionatzeko
- - - - Ezaugarriak:
        
        RNA molekula txikiak
        
        zirkularrak
        
        kate bakarrekoak
        
        estalki proteikorik gabeak
      - Landare-zelulak infektatu → hazkunde murrizketa, garapen anormala.
      - Aurkikuntza: Theodor Otto Diener, 1978.
        
        patataren tuberkulu fusiformearen gaixotasuna ikertzen ari zela
      - Erreplikazioa: Zelula ostalariaren makineriarekin (ez dute proteinak sortzeko informaziorik)
      - Goi mailako landareetan gaixotasunak eragin
    - - Ezaugarriak:
        
        Proteina eraldatuak
        
        material genetikorik EZ
      - Infekzio-mekanismoa:
        
        Proteina normalei forma eraldatua ematea
        
        neuronen mintzetan
      - Neuronak hil eta garunean hutsuneak eragin
      - Gaixotasunak
        
        Gizakietan
        
        Creutzfeldt-Jakob sindromea
        
        nerbio-sistema degeneratzailea
        
        Animalietan
        
        Behien entzefalopatia espongiformea
        
        koordinazio eta oreka arazoak.