Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CITOLOGIJA, Nucleus - Coggle Diagram

- - - - prevladavaju mnogokutni oblici
      - rijetko kuglastog, ovalnog, zvjezdastog, vretenastog, cilindričnog, nitastog oblika
      - unutar mnogokutnih oblika razlikujemo:
      - IZODIJAMETRIČNE stanice – sve dimenzije su im približno jednake
      - PROZENHIMSKE stanice – jedna dimenzija je više izražena
- - - - organeli
        
        funkcionalne jedinice unutar stanice
        
        npr. jezgra, mitohondriji, plastidi
        
        posebnim biomembranama odijeljeni od ostalog staničnog sadržaja
        
        nositelji životnih funkcija (“organi” stanice)
        
        lat. organellum – mali stroj, aparat
        
        jezgra (lat. nucleus)
        
        prokariotske stanice (protocite)
        
        nemaju diferenciranu jezgru
        
        prkariotski organizmi - sastoje se od prokariotske stanice (većinom jednostanični)
        
        eukariotske stanice (eucite)
        
        imaju većinom jednu jezgru
        
        eukartiotski organizmi - sastoje se od eukariotskih stanica (većinom višestanični)
        
        oblik - većinom okruglast ili ovalan
        
        veličina -najveći organel, promjera od 5 – 15 µm
        ovisi o veličini i funkciji stanice
        
        funkcija
        
        regulira i kontrolira sve funkcije u stanici
        
        sadrži genetske informacije
        
        pohranjivanje i udvostručivanje (replikacija) DNA
        
        sinteza (transkripcija) i posttranskripcijsko modificiranje (procesiranje) RNA
        
        struktura
        
        jezgrina opna (karioteka)
        
        sastoji se od dvije biomembrane
        
        vanjska membrana
        
        3 more items...
        
        unutarnja membrana
        
        jezgrin sok (nukleoplazna, karioplazma, kariolimfa)
        
        sadrži kromatin i jezgricu/jezgrice
        
        tekuće konzistencije
        
        u jezgrinom soku su otopljene brojne tvari (npr. nukleotidi i enzimi)
        
        funkcija
        
        -pohranjivanje i udvostručivanje (replikacija) DNA
        -sinteza (transkripcija) i posttranskripcijsko modificiranje (procesiranje) RNA
        
        kromatin
        
        kromatin sadrži genetske informacije
        
        kromatin predstavlja sve što se tijekom diobe jezgre nalazi u kromosomima
        
        struktura
        
        kompleks DNA i proteina
        
        jezgrica
        
        struktura
        
        DNA, RNA i proteini
        
        funkcija
        
        mjesto nastanka (biogeneza) ribosoma
        
        mitohondriji
        
        1.) ima dvije biomembrane
        
        vanjska
        
        ravna, glatka, povezana s membranama citoplazme
        
        unutarnja
        
        veće površine nego vanjska - naborana je
        
        pregrađuje” hondrioplazmu u vidu nabora, tzv. cristae
        sadrži enzime (ATP-sintaza)
        
        2.) hondrioplazma (matrix)
        
        ribosomi
        
        mitohondrijska DNA (mtDNA)
        
        zrnca (granule) - većinom ioni kalcija i magnezija
        
        funkcija
        
        proces staničnog disanja
        
        dobiva se kemijska energija u obliku ATP-a (adenozintrifosfata)
        
        postanak ATP-a i dijelovi procesa staničnog disanja obavljaju se na unutarnjoj membrani mitohondrija
        
        postanak
        
        djelomično autonomne organele
        
        razmnožavaju se vlastitom diobom
        
        sadrže mitohondrijsku DNA!
        
        plastidi
        
        plastidi imaju veliki strukturni i funkcionalni varijabilitet
        
        kloroplasti
        
        broj (po stanici) : od 1 do 100
        
        djelomično autonomne organele
        -razmnožavaju se vlastitom diobom
        -sadrže plastidnu DNA (ptDNA=ctDNA)!
        
        funkcija: fotosinteza
        
        struktura
        
        dvije biomembrane
        
        tilakoidi - pojedinačne, unutrašnje membrane
        
        grana (jed. granum) - skupine tilakoida
        
        pigmenti većinom klorofili, ali i karotenoidi (karoten i ksantofil)
        
        stroma - plazmatska osnovna tvar, oko tilakoida, odnosno grana
        
        ribosomi
        
        DNA
        
        škrobovi
        
        plastoglobuli (masne kapljice)
        
        proplastidi
        
        nalaze se u tvornim staničjima
        
        bez pigmenata (fotosintetski neaktivni)
        
        dioba proplastida uglavnom slijedi diobu stanice
        
        leukoplasti
        
        tipični za trajna staničja
        
        bez pigmenata (fotosintetski neaktivni)
        
        funkcija: spremišna
        
        sadrže spremišne (rezervne) tvari:
        
        proteine (proteinoplasti)
        
        ulja (elajoplasti) – sl. C
        
        škrobove (amiloplasti) - sl. B
        
        npr. sjemenke, gomolji krumpira
        
        kromoplasti
        
        plastidi žute, narančaste i crvene boje
        
        fotosintetski neaktivni
        
        sadrže pigmente iz skupine karotenoida: uglavnom karoten i ksantofil
        
        funkcija: privlače životinje i tako doprinose oprašivanju
        
        većinom se nalaze u stanicama cvjetova (laticama) i plodova
        
        etioplasti
        
        plastidi koji se razvijaju u nedostatku svijetla
        
        bez grana
        
        bljedožućkaste boje, jer sadrže karotenoide
        
        npr. kod proklijalog krumpira skladištenog u tami
        
        gerontoplasti
        
        plastidi koji se pojavljuju u listovima koji u jesen žute i otpadaju
        
        ne razmnožavaju se
        
        nastaju iz kloroplasta razgradnjom klorofila
        
        npr. ginko
        
        ribosomi
        
        kompleksi makromolekula proteina i RNA
        
        najsitniji organeli (oko 30 nm)
        
        često skupljeni u polisome (poliribosome)
        
        struktura - dvije podjedinice (velika i mala)
        
        funkcija -biosinteza proteina
        
        smještaj unutar stanice:
        
        pričvršćeni
        
        za membrane endoplazmatske mreže (ER)
        
        slobodni
        
        u citoplazmi, stromi i hondrioplazmi
        
        citoplazma
        
        viskozna do želatinozna osnovna masa koja ispunjava stanicu
        
        funkcija - mjesto brojnih metaboličnih reakcija
        
        struktura
        
        a) citosol
        
        viskozna do želatinozna masa
        sadrži ribosome, elemente citoskeleta, plastide, mitohondrije, jezgru i sl.
        
        kemijski sastav
        
        1 more item...
        
        b) citoskelet
        
        unutrašnja okosnica („kostur”) citoplazme
        mreža proteina unutar stanice
        
        struktura: sastoji se od dva proteina u formi: mirkotubula i mikrofilamenata
        
        funkcija
        
        1 more item...
        
        biomembrane
        
        struktura
        
        dvostruki sloj lipida i proteini (preiferni i integralni)
        
        funkcija
        
        selektivno propusne
        
        plazmalema (stanična membrana)
        
        biomembrana, ali deblja i gušća od drugih biomembrana
        (zbog velikog udjela glikoproteina)
        
        obavija protoplast
        
        selektivno propusna
        
        funkcija
        
        regulira što ulazi u stanicu i što izlazi iz nje
        
        endoplazmatski retikulum
        
        proteže kao razgranati membranski sistem kroz citoplazmu
        
        struktura
        
        hrapavi ER - vanjske membrane sadrže poliribosome
        
        funkcija - sinteza proteina
        
        glatki ER – ne sadrži poliribosome
        
        sinteza lipida, flavonoida, terpenoida
        
        diktiosomi (Golgijev aparat)
        
        mala skupina cisterni (4  10)
        cisterna – unutarnji prostor ER-a
        
        svi diktiosomi jedne stanice (do preko tisuću) čine tvorevinu koja se zove Golgijev aparat
        
        funkcija - stvaranje izlučevina (sekreta)
        
        vezikule
        
        „mjehurići”
        vrlo mali i okrugli
        
        funkcija - izmjena tvari, membranski transport
        
        coated vesicles
        posebna forma vezikula,  0,1 µm, s gustim proteinskim omotačem
        
        peroksisomi
        
        mali mjehurić (/ 1 µm), odnosno vezikula
        koji sadrži enzime (također i enzime potrebne za metabolizam vodikovog peroksida (H2O2) – otuda ime peroksisom!)
        
        funkcija
        
        izmjena tvari (djeluje kao detoksifikator)
        
        oleosomi
        
        zapravo se doimaju kao kapljice ulja
        
        funkcija - spremišna (lipidi, proteini i dr.)
        služi skladištenje lipida koji se sintetiziraju u sklopu endoplazmatskog retikuluma
        
        vakuole
        
        stanične šupljine ispunjene staničnim sokom
        
        vakuole su obavijene biomembranom --> tonoplastom
        
        sa starošću stanice broj vakuola se smanjuje, a povećavaju njihovi volumeni
        u odrasloj, staroj stanici – često jedna centralna vakuola
        
        vakuole sadrže stanični sok (vodena otopina organskih i anorganskih tvari)
        
        u sastavu staničnog soka mogu se nalaziti:
        rezervne (spremišne) tvari, boje, otpadni produkti, otrovi i dr.
        
        sastav staničnog soka ovisi o biljnoj vrsti, starosti biljke i sl.
        stanični sok je većinom kisele reakcije
        (citoplazma je alkalna --> turgor
        
        funkcija
        
        održavanje turgora
        
        spremište vode
        
        sadrži rezervne, otpadne i otrovne tvari
        
        zaštitna i obrambena uloga i dr.
  - - - štiti protoplast
      - važna uloga u izmjeni tvari
      - daje protoplastu potrebnu čvrstoću (oblik)
      - djeluje kao spremnik tlaka (turgori protoplasta i stanične stijenke su u mehaničko-osmotskoj ravnoteži)
    - - različiti polisaharidi i proteini
      - razlikuju se:
        
        a) matriks
        
        osnovna amorfna masa stanične stijenke
        
        sastoji se od : pektina, hemiceluloze i proteina
        
        b) fibrili
        
        molekule celuloze grade elementarne fibrile (promjera do 5 nm)
        
        elementarni fibrili čine mikrofibrile (promjera 10-30 nm)
        
        mikrofibrili grade makrofibrile (promjera do 500 nm ili 0,5 µm)
    - - I.) središnja lamela
        
        sastoji se većinom od pektina (uz mali udio proteina)
        
        nastaje tijekom diobe stanice fuzijom mjehurića (vezikula) Golgijevog aparata
        
        ne sadrži fibrile (može se lako razgraditi)
      - II.) primarna stanična stijenka
        
        sastoji se od: celuloze, hemiceluloze, pektina i proteina
        
        sadrži fibrile (koji su nepravilne teksture) i matriks
        
        nastaje po završetku diobe stanice taloženjem različitih produkata protoplasta
        
        vezana za rast stanica - ima veliki plasticitet
      - III.) sekundarna stanična stijenka
        
        sastoji se od: celuloze i hemiceluloze
        
        sadrži fibrile (koji su pravilne teksture) i matriks
        
        sekundarna stanična stijenka može doživjeti tijekom života stanice određene promjene, odnosno može poprimiti nova kemijska i fizikalna svojstva
        
        najčešće promjene sekundarne stanične stijenke:
        (od 64. do 67. slajda)
        
        lignifikacija ili odrvenjavanje
        
        suberinizacija ili oplutavanje
        
        kutinizacija
        
        mineralizacija
    - - plazmodezme omogućuju plazmatsku vezu između protoplasta susjednih stanica
        plazmodezme povezuju protoplaste susjednih stanica u jednu cjelinu → simplast
- - - - 2n (2x) --> 2n (2x)
- - - - rekombinacija (miješanje genetskog materijala) zbiva se između i unutar kromosoma