Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

ATMOSFERA ETA HIDROSFERA - Coggle Diagram

- - - - CH4
      - CO2
      - Argona
      - Helio, Neona, Kriptona, Hidrogenoa...
  - - - Beroaren banaketa eta berotegi efektuaren bidez erregulatzen da atmosfera
    - - Atmosferak eguzki erradazioaren iragazkia da: X izpiak, gamma izpiak eta ultramoreak
  - - - Atmosferak duen ur lurrun kantitatea da.
        
        Hezetasun erlatiboa: tenperatura batean dagoen ur lurrun kantitatea (100% badago euria egingo du)
    - - Gorputz batek duen energia adierazten du. Egoera berezi bat dago. Inbertsio Termikoa
        
        Aire beroa gora doaz eta hotza behean geratzen da. Lurra hozten den einean gaineko beroak harrapatuta dauka kutsadura.
    - - Aireak lurrazal gainean egiten duen indarra da. Barometro bidez neurtzen da. Isobarak mapa meteorologikoan presioa adierazten du. Milibaretan neurtzen da. (mb)
        
        BORRASKA
        
        Presio txikiko eremuak. 1013 mb baino gutxiago. Aire beroa igotzean hozten da eta prezipitazioak sortzen ditu. Ezegonkortasun egoera da.
        
        ANTIZIKLOIA
        
        Presio altuko eremuak. 1013 mb baino gehiago. Aire hotza jeisten da berotzen da, egonkortasun egoera eraginez.
    - - Airea antizkiloiatik borraskara mugitzen da. Presio desberdineko bi tokiren artean presio altuenetik baxuenekora sortzen den aire mugimenduak dira. Errotazioagatik haizea desbidertazen da.
  - - - Lurrazaletik tropopausaraino (16km) hedatzen da. Hemen fenonmeno meteorologikoak gertatzen dira.
    - - Tropopausatik (16km) 55km hedatzen da estratopausaraino. Ozono geruza hemen dago.
    - - Estratopausatik 80km-ra hedatzen da. Hemen, meteoritoak izar iheskorrak bihurtzen dira.
    - - Mesopausatik 500km-ra hedatzen da. Hemen, erradiazioa xurgatzen da eta aurora borealak daude.
    - - Termopausatik 10.000km baino gehiagora hedatzen da.
- - - - Glaziar 2,03 %
      - Lurpeko ura 0,559%
      - Ibai edo aintzira 0,001%
      - Atmosferakoa 0,0001%
      - Biosferakoa 0,00004%
  - - - Azaleko temperatura klima eta latitudearen araberakoa da. Sakonago hotzago dago.
    - - Gazitasuna handiagoa bada, dentsitatea handiagoa izango da.
    - - Gasen disolbagarritasuna tenperaturarekiko alderantziz proportzionala da eta presiorekiko zuzen proportzionala
    - - Eremu fotikoa argia heltezen den puntua da (organismo fotosintetikoak bizi ahal duten lekua) eta eremu afotikoa heltzen ez duen lekua.
  - - - PREZIPITAZIOAK
        
        Tantak elkartzean lainoak eratzen dira. Tantak pisua hartzen dutenean jeitzi egiten dute (euria, elurra, ihintz...)
      - EBAPOTRANSPIRAZIOA
        
        Bizidunok egiten dugun ur lurruna da. (Izerida, listua...)
      - IRAGAZKETA
        
        Grabitatearengatik ura barneratzen da eta lurpeko urak sortzen dira.
      - ISURKETA
        
        Gainazaletik itsasora doan ura da. (Ibaiak, aintzirak...)
      - LURRUNKETA
        
        Eguzki energiagatik ura gas bihurtzen da.
      - KONDENTSAZIOA
        
        Ur lurruna atmosferan igotzean hozten da eta likido egoerara pasatzen da.
- - - - Mendi hegaletako materiala desplazatzen da. Euri eta gero gertatzen da normalean.
    - - Mugimendu bertikalak dira. Akuifero ustiapengatik sortzen dam naterial disolbagarriak direlako.
  - - - Ur emari noizbenka (euri jauziak daudenean) mendi hegaletan jasotzen den urak sortzen dute.
    - - Lurikarrak gizakiaren erruz edo euri eta ur jausiak sortu dezake apurketa. Horregatik, azpiko eremuak estaltzen dira.
    - - Euri gogorren ondorioz edo elurra urtzean, ur gorakadak daude.
    - - Eurijausiak eta marea biziak daudenean sortzen da.
  - - - Egiturazkoak ez direnak: Lurralde antolakuntza da, non eraiki behar da esaten dute.
        
        Alertak: Telebistan, mugikorrean...
        
        Hezkuntza: Zer egin behar dugun irakasten digute.
        
        Salbamendu planak: Ebakuazioak
      - Egitruazkoak: Eraikinak eta teknologia arriskuan eragina duten faktoreak txikitzen dituzte.
- - - - 1-METEORIZAZIOA
        
        Harrien apurketa edo konposizio aldaketak dira.
        
        METEORIZAZIO KIMIKOA
        
        Hezetasuna behar da, konposizioa aldatzen eta erreakzioak sortzen.
        
        Disoluzioak: Ura gatzez osatuta dauden mineralak disolbatuta ditu.
        
        Karbonatatzea: H2O + CO2 = Azido Karboniko, honek, kareharria, CaCO3, bikarbonatoa, Ca(CO3H)2, bihurtzen du. (Estalaktita, koba.... sortuz.)
        
        Oxidazioa: Oxigenoa eta burdina konbinatuz, burdin oxidoa sortzen da.
        
        METEORIZAZIO FISIKOA
        
        Konposizioa aldatu gabe.
        
        Termoklastia: tenperatura aldaketa gogorrak (basamortuan) harriak apurtzen ditu.
        
        Gerifrakzioa: Ura harrian arraildatuta sartzean, izozten da eta arroka apurtzen da.
        
        METEORIZAZIO BIOLOGIKOA
        
        Izaki bizidunen bidez.
        
        Izaki bizidun haztean arroketan presioa egiten dute, zulatzen edo apurtuz (Sustraiak)
      - 2-HIGADURA
        
        Lurrazalaren materialeen desgastea da, eragile geologikoeen bidez. Klima eta harri mota arabera erliebe ezberdin sortzen dira.
      - 3-GARRAIOA
        
        Eragile geologikoak leku batetik bestera mugitzen dute. Motak:
        
        Disolbatuta (gatzak dira)
        
        Solido egoeran
        
        Hautakor (haizea edo ura)
        
        Ez hautakor (glaziarrak)
      - 4-SEDIMENTAZIOA
        
        Sedimentuak leku batean pilatzen dira. Eragile geologikoak galtzen dute edo ura lurruntzen da.
        
        Ingurune sedimentarioak pilatzen den lekuak dira.
      - 5-DIAGENESIA
        
        Sedimentuak harri sedimentarioak bihurtzeko prozesua da. Bi prozesuak daude:
        
        TRINKOTZEA
        
        Sedimentuen arteko hutsuneak murriztea da.
        
        ZEMENTAZIOA
        
        Urak daraman subtanziak baldintza batzuetan prezpitatzen dira, zementua osatuz (substantzia)
      - 6-LURZORUA
        
        Kanpo geruza da, biziaren euskarria.
        Organikoa (Hondakinak osatzen dute) eta inorganikoa (harri, gatz, ura...)
        
        FAKTOREAK
        
        KLIMA
        
        Tenperatura altuak eta prezipitazioak meteorizazioa era landaredia mugatuko du.
        
        BIZIDUNAK
        
        Meteorizazion laguntzen dute eta material organiko gehitzen dute humus sortzeko.
        
        DENBORA
        
        Lurzoru hedatzeko hamarkada behar da nahiz eta tenperatura aldakorrak egon.
        
        HARRI AMA
        
        Harren konposizioa bertan haziko dena mugituko du.
        
        TOPOGRAFIA
        
        Aldapetan ez da lurzorua eratzen.
        
        PROZESUAK
        
        1- Tenperatura aldaketak, ura eta aire arroka ama desegiten dute, material organikoak ere laguntzen dute.
        
        2- Lurzoru gaztea eratzen da: Hainbat geruza dituena eta landaredi ugaria.
        
        3- Lurzorua heldua eratzen da miloika urte eta gero, sakona da eta material organiko asko ditu
  - - - DEFORMAZIOAK
        
        Indar mota eta harriek jasatzen duten aldaketen arabera gauza ezberdin gertatu dezake.
        
        TOLESDURAK
        
        Harrien deformazio dira, temperatura eta dentsitatea ondorioz, ertz konbergenteetan.
        
        ANTIKLINALAK
        
        Nukleoan material zaharrak daude.
        
        1 more item...
        
        SINKLINALAK
        
        Nukleoan material berriak daude.
        
        1 more item...
        
        FAILAK ETA DIAKLASAK
        
        Harrietan agertzen diren hausturak dira diaklasak. Hauek mugitzean, failak sortzen dute.
        
        Distenzio indarrez bitartez failak normalak eratzen dira (dibergente).
        
        Konpresio indarren bitartez alderantzizko failak eratzen dira (Konbergente).
        
        Zizalla indarren bidez norabide failak eratzen dira.
      - MAGMATISMOA
        
        Harri bolkaniko sortzeko prozesua da, magma hoztean. Lurrazalan gertatzen badira azkar hozten da eta harri bolkanikoak sortzen dira. Lurrazal azpìan motelago, kristalak eratuz (harri plutoniko).
      - METAMORFISMOA
        
        Presio eta tenperatura handien eraginez harriak eraldatzen dira eta beste harriak sortzen dira, edozein ertz motatan.