Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

โรคงูสวัด (Herpes zoster) เปรียบเทียบกับ โรคเริม (Herpes simplex),…

- - - - เป้าหมายทางการพยาบาล: ผู้ป่วยสามารถป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อไปยังตนเองหรือผู้อื่น
      - กิจกรรมการพยาบาล
        
        ให้คำแนะนำผู้ป่วยเกี่ยวกับการป้องกันการแพร่เชื้อ เช่น การล้างมือ การหลีกเลี่ยงการสัมผัสแผล
        
        1.1) แนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดในช่วงที่มีอาการกำเริบ (เช่น การจูบ หรือเพศสัมพันธ์)
        
        1.2) แนะนำให้ใช้ถุงยางอนามัยหรืออุปกรณ์ป้องกัน
        อื่น ๆ เมื่อมีความจำเป็น
    - - กิจกรรมการพยาบาล
        
        1.เปิดโอกาสให้ผู้ป่วยแสดงความคิดเห็นหรือซักถามข้อสงสัย
        
        2.สนับสนุนทางจิตใจและสร้างความมั่นใจในการจัดการกับโรค
        
        3.ให้ข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคเริม การรักษา และการป้องกัน
      - เป้าหมายทางการพยาบาล:
        ผู้ป่วยไม่เกิดความวิตกกังวล
- - - - เชื้อชนิดเดียวกับที่เป็นสาเหตุของโรคอีสุกอีใส (Chickenpox)
        
        เมื่อหายจากอีสุกอีใสแล้ว เชื้อจะหลบซ่อนในปมประสาทของร่างกาย
    - - ร่างกายอ่อนแอ เช่น ภาวะเครียด หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
      - ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
  - - - HSV-1: มักทำให้เกิดเริมที่ปากหรือใบหน้า
      - HSV-2: มักทำให้เกิดเริมที่อวัยวะเพศ
      - เมื่อหายจากโรค เชื้อเริมจะเข้าไปหลบซ่อนที่ปมประสาทในบริเวณ
        ใต้ผิวหนังหรือเยื่อบุและแฝงตัวอยู่อย่างสงบ
        
        แต่เมื่อมีปัจจัยกระตุ้น เชื้อริมที่แฝงตัวอยู่นั้นจะเกิดการแบ่งตัวเจริญเติบโต
        เกิดการติดเชื้อซ้ำ
- - - - อาจเป็นงูสวัดชนิดแพร่กระจาย คล้ายอีสุกอีใส
        
        อาการมักรุนแรง เป็นนาน อาจกระจายสู่สมองและอวัยวะภายใน อื่น ๆ เป็นอันตรายร้ายแรงถึงตายได้
  - - - เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
      - สมองอักเสบ
      - ปวดตามเส้นประสาทเรื้อรัง
    - - กระจกตาอักเสบ ซึ่งอาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็น
- - - - รักษาตามอาการ
      - ให้ยาแก้ปวด เช่น พาราเซทตามอล
      - ยาทาแก้ผดผื่นคัน หรือครีมพญายอขององค์การเภสัชกรรม กรณีมีอาการปวดแสบปวดร้อน
      - ให้ยาปฏิชีวนะ เช่น คล็อกซาซิลลิน อีริโทรไมซิน กรณีมีตุ่มกลายเป็นหนองจากการติดเชื้อ
    - - พบในคนอายุมากกว่า 60 ปี
      - พบในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
      - มีอาการขึ้นบริเวณหน้า
      - แพร่กระจายออกนอกแนวประสาท
      - ส่งโรงพยาบาลทันที
    - - ให้พาราเซทตามอล
      - ให้อะมิทริปไทลีน (Amitriptyline) ขนาดเริ่มต้น 10 มก./วัน
- - - - ให้ผู้ที่มีอายุ มากกว่า 60 ปีทุกคนฉีดวัคซีนป้องกันโรคงูสวัด 1 โดสเป็นประจำ
      - ผู้ที่รายงานว่าเคยเป็นโรคงูสวัดมาก่อนและผู้ที่มีภาวะทางการแพทย์เรื้อรัง (เช่น ไตวายเรื้อรัง เบาหวาน โรคไขข้ออักเสบรูมาตอยด์ และโรคปอดเรื้อรัง)
      - วัคซีนนี้ไม่ได้รับอนุญาตสำหรับบุคคลที่มีอายุ < 60 ปี
      - ผู้ที่มีประวัติเป็นโรคงูสวัด บุคคลที่คาดว่าจะมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องสามารถฉีดวัคซีนได้
- - - - ใช้ตรวจ Varicella-Zoster virus จากน้ำในตุ่มน้ำใส
    - - ขูดฐานตุ่มน้ำพื่อตรวจหา multinucleated giant cells แต่ไม่สามารถแยก VZV จาก HSV
    - - ทำได้จากตุ่มน้ำในระยะเริ่มต้น แต่เวลานานและความไวต่ำกว่าการทำ PCR
  - - - ใช้ตรวจ Herpes Simplex Virus (HSV) จากตุ่มน้ำหรือบริเวณ
        รอยโรคมีความไวและความจำเพาะสูง
    - - ตรวจพบ multinucleated giant cells แต่ไม่สามารถแยก HSV-1, HSV-2 หรือ VZV ได้
    - - ใช้เพาะเชื้อ HSV จากตุ่มน้ำในระยะเริ่มต้น แต่ใช้เวลานาน
    - - ตรวจหาแอนติเจนของ HSV-1 และ HSV-2 โดยตรงจากตัวอย่างรอยโรค
- - - - ปวดหัว
      - มีไข้
      - ปวดแสบปวดร้อนบริเวณผิวหนัง
      - อาจมีอาการชาและเจ็บเมื่อสัมผัส
    - - ผื่นแดงบริเวณที่ปวด
      - ตุ่มน้ำใสเรียงตัวเป็นเส้นตามแนวเส้นประสาท
      - บริเวณที่พบบ่อย:อก เอว (ข้างใดข้างหนึ่ง)
    - - ตุ่มน้ำแตกและตกสะเก็ด
        
        ไม่มีแผลเป็น
      - ใช้เวลา 2-6 สัปดาห์กว่าจะหาย
  - - - อาการนำ: ปวดแสบปวดร้อนหรือปวดเสียวก่อน 2-48 ชั่วโมง
      - ตุ่มน้ำใส (2-3 มม.)
        
        อยู่รวมกันเป็นกลุ่มบนพื้นแดง
        
        กลายเป็นสีเหลืองขุ่น → แตก → สะเก็ด
        
        หายเองใน 1-2 สัปดาห์
    - - มักเกิดจากเชื้อ HSV-1
        
        ระยะฟักตัว: 2-3 วัน
      - อาการในเด็ก
        
        ไม่ดูดนม ไม่กินอาหาร
        
        ตุ่มน้ำในช่องปาก → แตกเป็นแผลตื้นสีเทาบนพื้นแดง
        
        เหงือกบวมแดง อาจมีเลือดซึมและกลิ่นปาก
        
        ต่อมน้ำเหลืองใต้คางโตและเจ็บ
        
        หายเองใน 10-14 วัน
        
        มีไข้
      - อาการในผู้ใหญ่
        
        ตุ่มน้ำหรือแผลที่ลิ้น กระพุ้งแก้ม และเหงือก
        
        ไข้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อย
        
        หายเองใน 7-10 วัน
        
        เจ็บคอ → หนองที่ผนังคอหอย → แผลที่ทอนซิล
    - - ตุ่มน้ำเล็ก ๆ ที่ริมฝีปาก → แตกเป็นแผล → ตกสะเก็ด (2-4 วัน)
      - อาการนำ: ปวดแสบหรือคันก่อนตุ่มขึ้น
    - - มักเกิดจากเชื้อ HSV-2
        
        ระยะฟักตัว: 2-10 วัน
      - อาการ
        
        ไข้ ปวดหัว อ่อนเพลีย
        
        ผื่นตุ่มน้ำ แดง คล้ายรอยถลอก
        
        ตำแหน่ง
        
        ชาย: หนังหุ้มปลายองคชาต ถุงอัณฑะ ต้นขา รอบทวารหนัก
        
        • หญิง: ช่องคลอด ปากช่องคลอด ปากมดลูก รอบทวารหนัก
        
        อาการแสบ คัน เจ็บ
        
        อาจมีปัสสาวะแสบขัด หนองไหลจากช่องคลอด/ท่อปัสสาวะ
        
        ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตและเจ็บ
        
        หายเองใน 2-3 สัปดาห์
- - - - เซลล์ที่ติดเชื้อมีการเปลี่ยนแปลง (Cytopathic Effect)
      - เซลล์ขนาดใหญ่
        
        มีหลายนิวเคลียส (Multinucleated Giant Cells)
      - แฝงตัวในปมประสาทรับความรู้สึก (Sensory Nerve Ganglion)
    - - หลังการติดเชื้อครั้งแรก
        
        เชื้อเข้าสู่ระยะแอบแฝง
        
        อยู่ในปมประสาท (Dorsal Root Ganglion)
        
        เชื้อแบ่งตัวเมื่อ
        ถูกกระตุ้น
    - - ช่องทางการแพร่กระจาย
        
        สัมผัสโดยตรงกับรอยถลอกของผิวหนังหรือเยื่อบุ
      - ระยะฟักตัว 2 วัน - 2 สัปดาห์
      - การแพร่เชื้อจากมารดาสู่ทารก
  - - - เชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายผ่านทางระบบทางเดินหายใจ
        
        เริ่มติดเชื้อที่ กล่องเสียงและลำคอ (pharynx) ก่อนแพร่เข้าสู่ต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง
      - หลังจากการแบ่งตัวของเชื้อ เชื้อจะเข้าสู่กระแสเลือด (viremia)
        
        กระจายไปยังอวัยวะต่าง ๆ โดยเฉพาะผิวหนัง
      - มีผื่นและตุ่มน้ำใสที่ชั้น corium และ dermis พบเซลล์ขนาดใหญ่หลายนิวเคลียส (multinucleated giant cells) และ intranuclear inclusions ในบริเวณรอยโรค
      - การติดเชื้อลามไปเส้นเลือดขนาดเล็ก
        
        อาจทำให้เกิด necrosis และ epidermal hemorrhage
        
        ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของ โรคอีสุกอีใส
    - - เชื้อไวรัส VZV (Varicella-Zoster Virus) จะคงอยู่ในรูปแบบแฝงบริเวณ dorsal root ganglia หรือ cranial และ enteric sensory ganglia โดยไม่มีอาการ
      - การ Reactivation
        
        เมื่อเกิดการกระตุ้น (reactivation) เช่น ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ ไวรัสจะกลับมาแบ่งตัวอีกครั้งและแพร่กระจายผ่านเส้นประสาท
        
        ก่อให้เกิดการอักเสบและทำลายเส้นประสาท ทำให้มีอาการปวดตามแนวเส้นประสาท (neuropathic pain)
        
        ไวรัสเคลื่อนเข้าสู่ผิวหนังปลายเส้นประสาท เกิด ผื่นตุ่มน้ำ ตามแนว dermatome ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของ งูสวัด