Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Тырнатәрізділер (Gruiformes) - Coggle Diagram
Тырнатәрізділер (Gruiformes)
Жалпы сипаттама
Тырнатәрізділер (Gruiformes) – сулы-батпақты және құрғақ жерлерде тіршілік ететін құстар тобы. Олардың көпшілігі ұзын аяқтарымен, мойындарымен және жақсы дамыған қанаттарымен ерекшеленеді. Бұл қатарға тырналар, сирақтар, сулары, қызғыштар және пастушкалар сияқты құстар жатады.
Дене ұзындығы
30-175 см
аралығында.
Тұмсығы
жіңішке және ұзын
, ал кейбір түрлерінде қысқа әрі жалпақ болады.
Қауырсын жамылғысы әдетте
сұр, ақ, қара немесе қоңыр түсті
.
Таралуы және мекен ету ортасы
Тырнатәрізділер бүкіл әлемге таралған, бірақ олардың негізгі түрлері Еуропа, Азия, Африка және Солтүстік Америкада кездеседі.
Олар көбінесе
батпақтарда, өзен-көл жағалауларында
, кейбірі
далалы және орманды жерлерде
тіршілік етеді.
Кейбір түрлері
миграциялық
, яғни маусымдық көшіп-қонуды жүзеге асырады.
Қоректенуі:
Тырнатәрізділер
жәндіктер, ұлулар, бақалар, балықтар, өсімдік тамырлары және тұқымдармен
қоректенеді. Олардың тұмсығы
батпақтан жем табуға бейімделген
.
Көбеюі және ұя салуы:
Ұясын
су маңындағы қамыс арасына немесе жерге
салады.
Көпшілігі
жұп болып өмір сүреді
және балапандарын бірге қорғайды.
Балапандары ширақ
, яғни жұмыртқадан шыққан бойда өз бетінше қозғала алады.
Тырнатәрізділер туралы қызықты мәліметтер
✅
1. Тырналар – әлемдегі ең биік ұшатын құстардың бірі
Кейбір тырна түрлері
8000 м биіктікке дейін көтеріле алады
!
Гималай тауларын асып өтетін
Гривистый тырналар
(Anthropoides virgo) –
ең биікке ұшатын құстардың бірі
.
✅
2. Тырналар өмір бойы жұбын сақтайды
Олар
моногамды
, яғни өмір бойы бір жұппен қалады.
Жұптасу кезеңінде
тамаша би билейді
, бұл олардың ерекше қасиеттерінің бірі.
✅
3. Қызғыш құстар ұяларын қорғау үшін айла қолданады
Егер жыртқыш ұяға жақындаса, қызғыштар оны адастыру үшін
қанатын сындырып алғандай
болып жүреді.
Жыртқыш оларды оңай олжа деп ойлап, артынан ергенде, ұядан алыстатып кетеді.
✅
4. Африкада тырналар қасиетті құс саналады
Кения, Оңтүстік Африка және Суданда тырналарды
қасиетті құстар
деп есептейді.
Олар
бейбітшілік пен ұзақ өмірдің символы
ретінде құрметтеледі.
✅
5. Ең ұзақ өмір сүретін тырна – Америкалық тәжтұмсық тырна
Бұл құс
80 жылға дейін өмір сүре алады
!
✅
6. Тырналар 50-100 құстан тұратын үлкен топпен қоныс аударады
Көшу кезінде олар
"V" әрпі тәрізді формада
ұшады, бұл
аэродинамикалық тиімділікті арттырады
.
Қорытынды
Тырнатәрізділер – табиғаттағы ерекше құстардың бірі. Олар
биікке ұшу қабілеті, жұптасу биі, ұзақ өмір сүруі
және
ақылды мінез-құлқымен
ерекшеленеді. Көптеген түрлері
экологиялық тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады
, сондықтан оларды қорғау –
табиғатты сақтаудың бір бөлігі
.
Пайдаланған әдебиеттер
1.Гаврилов Э.И., Гаврилова Н.С.
Атауы: Птицы Казахстана. Том 1.
Жылы: 2005
Баспа: Алматы: Институт зоологии МОН РК
Бет: 228–233 (Сұр тырна туралы толық сипаттама)
Тақырыбы: Қазақстандағы тырналар популяциясы мен таралу аймақтары.
2.Қызыл кітап.
Атауы: Қызыл кітап. Жануарлар.
Жылы: 2010
Баспа: Алматы: «Ғылым» баспасы
Бет: 189–191
Мәлімет: Тырна түрлерінің сирек кездесетіндері туралы (мысалы, ақбас тырна – Grus leucogeranus).
3.Джаманов С.Т.
Атауы: Орнитофауна Центрального Казахстана и её эколого-географические особенности
Жылы: 2013
Баспа: Қарағанды университетінің баспасы
Бет: 144–150
Мазмұны: Тырналардың көші-қоны және ұя салу ерекшеліктері туралы.
4.Ивантер Э.В.
Атауы: Экология животных.
Жылы: 2004
Баспа: Москва: Академия
Бет: 209–211
Мазмұны: Тырналардың мінез-құлқы мен экологиялық бейімделуі жайлы.
5.Берішев С.М., Скатова Т.Е.
Атауы:Қазақстанның экожүйелері мен биоалуантүрлілігі
Жылы: 2016
Баспа: Астана: ЕҰУ баспасы
Бет: 95–98
Тақырып: Су-батпақты алқаптардағы тырналар популяциясының рөлі.
