Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Czy da się osiągnąć szczęście? - Coggle Diagram
Czy da się osiągnąć szczęście?
szczęście (dobrostan psychiczny, subjective well-being)
doświadczenie radości i zadowolenia w połączeniu z poczuciem, że własne życie jest dobre, sensowne i wartościowe
to subiektywny dobrostan
jeżeli ktoś deklaruje bycie szczęśliwym, powinniśmy mu wierzyć, nawet jeśli wydaje się to być nieprawdopodobne
Jakie są jego najważniejsze wyznaczniki?
osobowość
aktywność
warunki i zdarzenia
Jakie są jego składniki?
składnik afektywny (uczuciowy)
doświadczanie pozytywnego afektu
niedoświadczanie negatywnego afektu
składnik poznawczy
ocena
ogólnej satysfakcji z życia
satysfakcji z dziedzin życia
szczęścia
Na co ma wpływ?
relacje społeczne
zdrowie
osiągnięcia życiowe
Z czego miałoby składać się szczęście?
Ed Diener
ogólna satysfakcja z życia
częste doświadczanie pozytywnego afektu
rzadkie doświadczanie negatywnego afektu
zadowolenie z różnych dziedzin życia
rzeczywiste doświadczenie szczęścia miałoby mieć niewielki związek z obiektywną wartością zdarzeń występujących w życiu człowieka
reguły wartościowania jako prawidłowości, od których zależy ocena satysfakcji i szczęścia
reguła kontekstu
zależność subiektywnych ocen szczęścia od bieżącej sytuacji, w której są dokonywane
na kontekst składa się wiele czynników, ale na ocenę szczęścia najbardziej wpływają
zmiana podstaw oceny
tj. inf., na bazie których dokonywana jest ocena, bo uwzględnienie wszystkich inf. byłoby niemożliwe, dlatego brane są pod uwagę inf. dostępne umysłowo (por. uczucia jako podstawy sądów, gdy są one złożone lub ogólne)
kontekst decyduje także o włączeniu lub wyłączeniu danej inf. z podstawy sądu o szczęściu
zmiana standardu oceny
tj. kryterium, wg którego dokonywana jest ocena
przy ocenie szczęścia rozpatrujemy 3 r. standardów
własna przeszłość
"W porównaniu z dawnymi dobrymi/złymi czasami, teraz jest gorzej/lepiej/tak samo"
kryterium rzadko używane w spontaniczny sposób, a większość wspomnień to jedynie rekonstrukcje na bazie ogólnej wiedzy i teraźniejszości
własne oczekiwania (wartości i pragnienia, słowem ideały)
ulegają zmianom w miarę adaptowania się
aktualne stany innych ludzi (porównania społeczne)
porównania w górę
porównania w dół
porównania z równymi sobie
relatywna deprywacja (względne niezaspokojenie)
paradoksalne zjawisko większego niezadowolenia tych, którym jest obiektywnie lepiej od innych, którym jest gorzej dotyczące przede wszystkim gr., nie jednostek
efekty reguły kontekstu są zazwyczaj niewielkie i nie dotyczą najważniejszych inf. wchodzących w podstawę sądów o szczęściu (kontekst wyjaśnia jedynie 10% zmienności ocen szczęścia)
reguła adaptacji
Dlaczego po bardzo dobrym zdarzeniu ludzie nie są tak szczęśliwi, jak mogłoby się wydawać?/Dlaczego po tragicznym wydarzeniu ludzie nie są tak nieszczęśliwi, jak mogłoby się wydawać?
kontrast
nic nie umywa się do bardzo dobrego zdarzenia
wobec tragicznego zdarzenia wszystko jest już lepsze
adaptacja
dostosowanie się do zmian, w ramach którego ludzie przestają je zauważać, zmieniając swoje oczekiwania, czyli standardy oceny
kierat hedoniczny
cały system szczęścia jest nastawiony na wykrywanie nowych polepszających lub pogarszających sytuację zdarzeń, a po nich nasz subiektywny dobrostan wraca do zwykłego poziomu
Czy to oznacza, że nic nie jest w stanie trwale uczynić nas szczęśliwymi i nasze działania w celu poprawy dobrostanu są na nic?
habituacja
automatyczne wygaszanie reakcji org. na powtarzający się bodziec tak, aby mógł on zareagować na bodźce rzeczywiście nowe
model URWA
uwzględnia 4 etapy odpowiedzi na nieoczekiwane zdarzenie
niespodziewane zdarzenia wywołują silniejsze
reakcje emocjonalne
niż spodziewane zdarzenia
staramy się
wyjaśnić
niespodziewane zdarzenie
obdarzamy
uwagą
niespodziewane zdarzenia
wyjaśnienie pozwala nam na
adaptację
w tym sensie osiągnięcie zrozumienia ma moc obniżania pozytywnego nastroju (pozytywnej reakcji emocjonalnej)
Dlaczego lubimy niespodzianki?
2 more items...
z tego samego powodu niepewności nie towarzyszy adaptacja i można powiedzieć, że jej odczuwanie jest gorsze niż doświadczenie nieszczęścia, do którego z kolei się adaptujemy
refleksje o przeszłych wydarzeniach nasilają poziom ich subiektywnego zrozumienia, co wygasza emocje - zarówno pozytywne, jak i negatywne
z traumą najlepiej miałyby radzić sobie osoby nadające jej sens, co pozwala na włączenie traumatycznego doświadczenia w psychiczną autobiografię i subiektywny porządek świata
badania panelowe (podłużne)
jako najbardziej wiarygodne świadectwo adaptacji, w ramach którego te same osoby są poddawane badaniom przed jakimś zdarzeniem i po nim
zdarzenia małżeńskie a ogólna satysfakcja z życia
zawarcie małżeństwa nieznacznie podnosi poziom szczęścia, ale po roku szybko się adaptujemy
po doświadczeniu wdowieństwa raczej już nie powrócimy do pkt. wyjściowego naszego szczęścia
szybciej mielibyśmy adaptować się do zdarzeń pozytywnych niż negatywnych
nie ma mowy o adaptacji do… (a na powtórne takie zdarzenia zareagujemy tak samo silnie)
wdowieństwa
utraty dziecka
hałasu
długich dojazdów do pracy
niesprawności fizycznej
pięknie różnimy się też w zakresie zdolności do adaptacji
dodatkowo osobom o silnej reakcji początkowej trudniej jest wrócić do pkt. wyjścia
zło jest silniejsze od dobra
ludzie znacznie silniej reagują na zdarzenia negatywne niż na pozytywne o obiektywnie podobnej wielkości i charakterze
np. ucieszymy się na 1000 zł podwyżki, ale smutek z odebrania nam 1000 zł przewyższy tę radość
Jak wyjaśnić jej istnienie?
perspektywa ewolucyjna
teoria perspektywy
ludzie nie reagują na obiektywną wartość stanów rzeczy, a na zyski i straty i ich zmiany w stosunku do tego, co mamy
awersja do ryzyka
subiektywna wartość strat jest większa niż subiektywna wartość zysków
reakcja na straty jest silniejsza i charakteryzuje się większą dynamiką niż reakcja na zyski
model użyteczności oczekiwanej
subiektywna wartość odpowiada oczekiwanej
zło i dobro nie są symetryczne
akty wymiany dóbr może zostać zinterpretowany jako
pozytywne dawanie
skutkuje pozytywną wzajemnością i oddawaniem tyle, ile się otrzymało
negatywne odbieranie
skutkuje negatywną wzajemnością i zabieraniem więcej niż ktoś zabrał nam w naszym mniemaniu
każdy niecny postępek wyrządza więcej szkody niż dobry uczynek przynosi korzyści
akt wrogości wynagrodzić może aż 5 aktów przyjaźni
od stałych partnerów oczekujemy przyjemnych zachowań bardziej niż od innych, a w miarę trwania związku partner relacji zyskuje większą zdolność do sprawiania nam przykrości niż przyjemności, do której z jego strony szybko się przyzwyczajamy
reguła dystansu
im dawniejsze zdarzenie, tym słabiej wpływa na poziom szczęścia, tym samym im odleglejsze przyszłe zdarzenie, tym mniej nas obchodzi (mniejsza jego subiektywna wartość)
regułę możemy zilustrować jako hiperbolę na wykresie, gdzie oś y oznacza wartość subiektywną, a oś x - czas
dla przeszłości spadek jest szybszy niż dla przyszłości
por. badanie nad odraczaniem gratyfikacji
https://www.youtube.com/watch?v=QX_oy9614HQ
dla osób uzależnionych natychmiastowa ulga w postaci zażycia substancji jest warta dużo więcej niż opóźniony w czasie ich własny dobrostan i ludzi wokoło wymagający wytrzeźwienia i wyjścia z nałogu
tą samą regułą dałoby się wyjaśnić zachowanie studentów uczących się najwięcej dzień przed egzaminem, kiedy jego wartość jest dla nich najwyższa
Dlaczego?
bo system impulsywny istnieje i działa
bliskość w czasie jest dobrym narzędziem priorytetyzacji celów
reguła asymetrii czasowej
zdarzenia przyszłe są cenniejsze od przeszłych nawet jeśli ich obiektywna wartość i odległość w czasie są identyczne
por. reguła dystansu: w miarę wzrostu dystansu czasowego przeszłe zdarzenia szybciej tracą na wartości niż przyszłe
Dlaczego?
przyszłe zdarzenia budzą więcej emocji (por. mobilizująca f. emocji)
gdy to przeszłość ma większą wartość od przyszłości, wkracza psychopatologia, bo na przeszłość nie możemy już wpływać, możemy jedynie poddawać ją refleksji
Co z tego wynika?
łatwiej o wybaczenie niż pozwolenie
mamy szansę zapłacić mniej za usługę, płacąc po jej wykonaniu, gdy jest mniej warta
mamy szansę zarobić więcej, żądając zapłaty z góry za oferowaną przez nas usługę, gdyż zdaje się być cenniejsza
Czy ludzie są szczęśliwi?
próba reprezentatywna
taka, do której każda osoba z danej populacji ma szansę wejść z jednakowym prawdopodobieństwem na drodze losowania
większość osób jest szczęśliwa i zadowolona ze swojego życia, choć obie te cechy przyjmują umiarkowane, a nie skrajne wartości
Od czego zależy zmienność poczucia szczęścia?
osobowość
50% zmienności szczęścia
Z czego to wynika?
dziedziczenie poczucia szczęścia
por. badania genetyki behawioralnej
bliźnięta jednojajowe podobne do siebie pod względem poziomu szczęścia, nawet wychowywane w innym środowisku
bliźnięta dwujajowe (przypominające zwykłe rodzeństwo) tylko nieco podobne do siebie pod względem poziomu szczęścia
jesteśmy podobni do siebie pod względem poziomu szczęścia na tyle, na ile wskazuje nasz st. pokrewieństwa
Jakie cechy osobowości sprzyjają deklarowaniu szczęścia?
niższy poziom neurotyzmu
wyższy poziom ekstrawersji
bycie sumiennym i ugodowym
Jakie cechy osobowości NIE sprzyjają deklarowaniu szczęścia?
wyższy poziom neurotyzmu
niższy poziom ekstrawersji
Jak osobowość wpływa na szczęście?
droga temperamentalna
gdy nasze cechy predysponują do pozytywnych lub negatywnych interpretacji zdarzeń, co z kolei prowadzi do przeżywania określonych stanów emocjonalnych sprzyjających szczęściu bądź nie
Jakie cechy miałyby predysponować do pozytywnych interpretacji, a co za tym idzie do pozytywnych stanów emocjonalnych?
ekstrawersja
niski poziom lub brak neurotyzmu
droga instrumentalna
gdy wybieramy sytuacje i czynności, które prowadzą nas do przeżywania uczuć danego rodzaju
aktywność (czynności intencjonalne podejmowane przez człowieka)
40% zmienności szczęścia
teoria przepływu
bieżący stan emocjonalny jest uzależniony od stosunku wyzwań stawianych przez sytuację do poziomu naszych umiejętności
nuda
niewielkie wyzwanie
duże umiejętności
lęk
duże wyzwanie
niewielkie umiejętności
doświadczenie przepływu (stanu flow)
stan głębokiego zaabsorbowania zadaniem, poczucie skuteczności, wewnętrznej radości, bezwysiłkowej koncentracji i frajdy
duże wyzwanie
duże umiejętności
apatia
niewielkie wyzwanie
niewielkie umiejętności
maksymalizacja szczęścia poprzez działanie
zmiany aktywności służących temu samemu celowi, coby to nie było nudy
przeciwdziałanie adaptacji poprzez zmianę aktywności
Sonja Lyubomirsky
aktywności, które realnie i na dłużej podnoszą poziom szczęścia jest 12
praktyka wdzięczności
zauważanie elementów, za które możemy być wdzięczni
zwrócenie się do osoby, której jesteśmy wdzięczni
wdzięczności częściej doświadczamy w bliskich relacjach wspólnotowych, a nie tych opartych na wymianie
trening optymizmu
działanie optymizmu na zasadzie samospełniającej się przepowiedni
wierzymy w nas własny sukces, więc wkładamy w działania więcej wysiłku
Jak?
1 more item...
przeciwdziałanie zamartwianiu
ruminacja
zamartwianie się i przeżuwanie własnych klęsk o bezproduktywnych charakterze
kobiety miałyby mieć większą skłonność do ruminacji, więc też częściej popadać w depresję
por. CBT ukierunkowany na zwalczanie negatywnych myśli (negatywnej automatycznej interpretacji zdarzeń)
Czy narzekanie ma moc poprawy humoru?
narzekanie własne czy cudze obniża nastrój, na odwrót będzie z afirmacją
wyjątek stanowi narzekanie na temat normatywny do narzekania, np. politykę lub narzekanie, któremu towarzyszy własne zrozumienie (por. rola zrozumienia przy regule adaptacji)
Po co nam narzekanie?
jest to skrypt kulturowy służący nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji społecznych
praktyka życzliwości i pomagania
poziom szczęścia podwyższają różnorodne akty życzliwości (por. adaptacja)
wolontariusze są szczęśliwsi, ale nie opiekunowie obłożnie chorych
dbanie o jakość i ilość relacji społecznych
ludzie szczęśliwi łatwiej nawiązują relacje, a te relacje czynią ich szczęśliwymi
zaangażowanie w cele
czyli lepiej na całość niż na pół gwizdka
samo wkładanie wysiłku w realizację celów stanowi potwierdzenie ich sensowności
próby wybaczania
paradoksalnie zemsta nie zawsze jest słodka, bo pogarsza nastrój, ale nie przewidujemy tego, a tak naprawdę po jej dokonaniu myślimy jak to ktoś paskudnie nas potraktował (lepiej dać spokój z zemstą lub wybaczyć)
miałoby być coś takiego jak trening wybaczania
doświadczanie przepływu
najwyższy poziom szczęścia zapewnia realizacja tego, co pasuje zarówno do motywów, jak i wartości
radosne czerpanie z życia garściami
podnoszenie poziomu szczęścia przez wspominanie przeszłych pozytywnych wydarzeń
por. trening wdzięczności
testowanie się w zaradności
sposoby radzenia sobie ze stresem
zaradność zadaniowa
2 more items...
zaradność emocjonalna
2 more items...
kierownictwo duchowe i religijne
a to wszystko w celu osiągnięcia poczucia sensu
przyszłość badań nad kontaktem ze sztuką jako formą duchowości
troska o własne ciało
Jak?
medytacja
ćwiczenia fizyczne
1 more item...
warunki życia (okoliczności, w jakich przyszło nam żyć)
10% zmienności szczęścia
Czy pieniądze szczęścia nie dają?
w krajach biednych nawet niewielki wzrost zamożności przyniesie zauważalny wzrost dobrostanu (dzięki zaspokojeniu podstawowych potrzeb), a w krajach bogatych wzrost zamożności przejdzie bez echa dla dobrostanu (jednie styl życia może nieznacznie ulec zmianie)
bogactwo przynosi niewiele szczęścia, a bieda przynosi wiele nieszczęścia
może i pieniądze szczęścia nie dają, ale...
chronią przed konsekwencjami nieszczęść, dlatego osoby, które doświadczyły nieszczęścia, ale mają środki, żeby je sobie zrekompensować, nie smutnieją
paradoks Easterlina
w obrębie tego samego zamożnego społeczeństwa poziom szczęścia nie zmienia się w czasie mimo wzrostu zamożności
skutki kłopotów finansowych
nasilenie depresji
osłabienie poczucia kontroli
pogorszenie stanu zdrowia
pieniądze miałyby nie dawać szczęścia, ale szczęście miałoby prowadzić do pieniędzy
liczba i jakość relacji społecznych jako wyznacznik szczęścia
liczba przyjaciół jako najsilniejszy predyktor szczęścia i satysfakcji z życia
to naprawdę niezbędny warunek szczęścia
por. rola wsparcia społecznego z motywów społecznych
podsumowanie
anatomia ekstrawertyka
pozytywna emocjonalność
wewnętrzny mech. wzmacniający pozytywne emocje
dostrzeganie większej ilości plusów
lepsza pamięć tego, co pozytywne
nasilanie pozytywnego nastroju, gdy już w niego wpadnie
anatomia neurotyka
negatywna emocjonalność
wewnętrzny mech. nasilania negatywnych emocji
dostrzeganie większej ilości minusów
lepsza pamięć tego, co negatywne
domniemane automatyczne nasilanie negatywnego nastroju, gdy już w niego wpadnie
Czy ludzie potrafią przewidywać swoje szczęście?
paradoks spełnionych marzeń
...gdy spełnione marzenia skutkują rozczarowaniem
Czy nie potrafimy trafnie przewidywać własnych stanów emocjonalnych w odniesieniu do ich intensywności i czasu trwania?
Jak to wyjaśnić?
złudzenie jedyności
bezwiedne przekonanie, że rozważane zdarzenie - pozytywne lub negatywne - będzie w przyszłości liczyć się bardziej niż cokolwiek innego
niedocenianie szybkości, a jaką wyjaśniamy zdarzenia pojawiające się w naszym życiu
błędne założenie, że zrozumienie źródła szczęścia podwyższy jego poziom, a tym czasem zrozumienie to pierwszy stopień do adaptacji
Pamiętasz system podtrzymywania samooceny?
w przypadku szczęścia mamy podobny
myślimy też, że działanie na próbę przyniesie więcej satysfakcji, niż pewna ostateczna decyzja
tymczasem jest na odwrót, po podjęciu decyzji dobrze myślimy o wybranej opcji i gorzej o odrzuconej (system obronny uzasadniający trafność własnych decyzji)
istotne dla nas sprawy skuteczniej mobilizują system obronny
konsekwencje szczęścia
Dlaczego może i niektórzy nazywają szczęśliwców głupimi, ale mogą mieć oni to w poważaniu?
są zdrowsi
Dlaczego?
prowadzenie zdrowszego trybu życia
wydzielają mniej kortyzolu i lepiej regulują jego stężenie
mają mniejszą szansę rozwinięcia zaburzeń sercowo-naczyniowych, a mamy z nimi teraz problem (depresja i gniew też są czynnikami ryzyka)
ale...
szczęście chroni przed zachorowaniem, ale nie leczy
A może tutaj bardziej chodzi o nieprzeżywanie negatywnych emocji?
z kolei na sukces życiowy miałoby w większej mierze wpływać przeżywanie emocji pozytywnych niż nieprzeżywanie emocji negatywnych
bardziej produktywni
zależność szczęścia i zarobków, aktywności społecznej i poziomu wykształcenia ma charakter krzywoliniowy (por. krzywa przy 1. prawie Yerkesa-Dodsona)
Czy można przedawkować szczęście? Można!
przeceniamy swoje umiejętności i podejmujemy ryzykowne decyzje
poprzestajemy na mniejszym skoro i tak już jesteśmy zadowoleni
lepsi dla innych
szczęście słabo koreluje z różnymi pozytywnymi wynikami życiowymi, ale za to z wieloma, np. z twórczością i rozwiązywaniem problemów
?
Czy zadowolenie z różnych dziedzin życia prowadzi do ogólnego szczęścia, czy na odwrót?
model oddolny
szczęście ma charakter indukcyjny (SO)
ludzkie szczęście zmienia się pod wpływem warunków zewnętrznych i aktywności człowieka
poziom szczęścia (ogólny i cząstkowy) małżonków z biegiem lat upodabnia się do siebie, co wynika z upodobnienia się ich dziedzin cząstkowych
model odgórny
szczęście ma charakter dedukcyjny (OS)
osobowość jako najważniejszy wyznacznik szczęścia
ale...
szczęście poddaje się działaniu warunków zewnętrznych
można mieć dziedziny życia, z których jesteśmy niezadowoleni i takie, w których rządzimy i tak się z biegiem lat naszego życia dzieje
obserwujemy związek satysfakcji ogólnej z cząstkową tylko w ważnych dziedzinach
W jaki sposób afekt pozytywny wiąże się z negatywnym i jakie znaczenia mają one dla szczęścia?
emocje pozytywne są ze sobą skorelowane
emocje negatywne są ze sobą skorelowane
emocje pozytywne i negatywne nie są ze sobą ujemnie skorelowane, stanowiąc niezależne składniki dobrostanu
Dlaczego?
emocje są tu i teraz w danej sytuacji
szczęście miałoby w większym stopniu zależeć od przeżywania pozytywnych emocji niż braku negatywnych, ale w kulturze indywidualistycznej jednak nacisk jest położony na brak negatywnych
na samo szczęście miałaby mieć wpływ częstość doświadczania emocji pozytywnych, nie ich intensywność i czas trwania
W jaki sposób powiązane są ze sobą afektywne (uczucia) i poznawcze (oceny) aspekty szczęścia?
w kulturze indywidualistycznej korelacja między uczuciami a ocenami jako składnikami szczęścia jest wyższa niż w kulturze kolektywistycznej, tzn. opieramy ocenę satysfakcji z życia na własnych uczuciach
poznawczy składnik dobrostanu
zależy od...
satysfakcji z dziedzin cząstkowych
obiektywnych faktów
afektywny składnik dobrostanu
zależy od...
cech osobowości
neurotyzmu
ekstrawersji
Dlaczego szczęście jest jak cebula?
Janusz Czapiński
"No bo trzeba jakoś połączyć model oddolny i odgórny!"
szczęście jest trójwymiarowe
satysfakcja z różnych dziedzin cząstkowych
oceny i uczucia względem bieżących warunków życiowych, szczególnie ich zmiany
wpływa na ogólny dobrostan, dlatego jest on zmienny
to na nią najsilniej wpływają warunki życiowe
ogólny dobrostan subiektywny (ogólny poziom szczęścia i satysfakcji)
zaczyna się zmniejszać po ok. 20 r. ż.
wola życia (zasób adaptacyjny, bo prawie wszyscy mamy ją w dużym natężeniu)
dlatego większość osób jest szczęśliwa
jest utrzymywana na stałym poziomie
por. wzrost posttraumatyczny jako odbudowywanie poczucia sensu życia w służbie woli życia
zaczyna się zmniejszać dopiero po ok. 75 r. ż.
szczęśliwy traktor
wola życia nie zanika, może jedynie czasowo się obniżyć, ale następnie znowu się podwyższa
2 główne teorie szczęścia
hedonizm
miarą dobroci życia jest stosunek przyjemności do przykrości, jeśli przeważają przyjemności, jesteśmy szczęśliwi, a zdefiniowanie tego, co przyjemne i przykre jest bardzo subiektywne
skupia się na warunkach życiowych
niestety kierat hedoniczny nie przechyla szali na rzecz przyjemności
eudajmonizm
miarą dobroci życia jest osiąganie tego, co zgodne z naszymi motywami i wartościami
skupia się na aktywności człowieka
łatwiej im być szczęśliwymi niż hedonistom
