Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Әдеби-эстетикалық ойшылдар - Coggle Diagram

- - - - 28 маусым 1712, Женева — 2 шілде 1778, Эрменонвиль, Париждың маңында) — француз философы, жазушы, Ағарту дәуірінің ойшылы. Сонымен бірге музыкатанушы, сазгер және ботаник. "Қоғамдық келісім туралы" еңбектің авторы.
    - - Қоғамдық келісім туралы" еңбек . Географиялық фактор рөлін көрсеткен: демократиялық басқару кішігірім мемлекетте; аристократиялық басқару орта, монархиялық басқару үлкен мемлекетке тән. Табиғи жағдайда барлық адамдар тең және еркін, тек бір теңсіздік - адамдардың денсаулығы мен жасына байланысты. Қоғамдық теңсіздік жеке меншіктің пайда болуымен байланысты. Мемлекет пен құқық осы жеке меншіктің нәтижесі.
    - - Адам білмегендіктен адаспайды, білгішсінем деп адасады.
      - Жүрек арқылы өткен ақыл тілі көпке жетеді.
      - Бiр күн түсiндiргенге қарағанда, бiр сағат жұмыс көп үйретедi
      - Адамдар! Адамгершілік етіңдерші! Ол сіздердің басты борыштарың
      - Баланың балалығын тыйдым дегенше ер жеткендегі даналығын тыйдым деңіз.
      - Жастық шақ — даналықты қабылдайтын уақыт, кәрілік — оны пайдаланатын уақыт.
      - Шынайы сыпайыгершілік адамдарға тілектестікпен қараудан тұрады.
  - - - Әдеби қызметін сатирадан (1660-1666 ж. 9 сатира жазды), хаттан бастады. Николаның басты еңбегі - франция классицизімінің кодексі болған "Ақындық өнер" деп аталатын трактат. Никола Буало өзге елдерді классицизмге де әсерін тигізді. Оның теориялық еңбектерінің ішінде көне дәуір классиктерінің 17 ғасырдағы сарай ақындарынан биік тұрғанын көрсететін "Лонге жайлы ойлар" атты трактаты да аса құнды еңбек болып саналады.[1]
    - - 1636 жылы, 1 қарашада, Париж қаласында дүниеге келген. Француз ақыны, сыншы, классицизм теоретигі.
    - - Ең дана - өзін ақылды деп елестетпеген адам
      - Әр заманның өз рахаты, өз тапқырлығы, өзіндік жолдары бар
      - Бізді жылату үшін, өзің жыла, ақын
  - - - (1724 жылғы сәуірдің 22-сі – 1804 жылғы ақпанның 12-сі) — 18 ғасырда Пруссия патшалығының Кенигсберг қаласында тұрған неміс пәлсапашысы. Ол қазіргі заман Еуропасының және Ағарту дәуірінің ең ықпалды ойшылдарының бірі болып саналады. Жалпы қалыптасқан пікір бойынша, ол пәлсападағы Аристотельден кейінгі ең маңызды тұлға болып табылады.
    - - Таным субъекті
        
        өзімен өзі өмір сүретін, дара адам, аралдағы Робинзон емес; Ол - басқа адамдармен әр алуан қарым-қатынаста болатын, әлеуметтік ортада тәрбиеленіп жетілген қоғам өкілі; таным субъекті — бүкіл қоғам. Субъект бүкіл адамзат игілігіне — мәдениетіне, ғылымына, біліміне, техникасына арқа сүйеді
      - Таным объекті
        
        бүкіл объективтік реалдылық емес, онымен субъект қарым-қатынас жасай алмайды. Объективтік дүние - шексіз. Таным объекті сол шексіз дүниенің бір жағы, бөлшегі (фрагменті) ғана. Сондықтан философиядағы дәстүрлі мәселе: «дүние таныла ма?» деген мәселе - абстракты қойылған мәселе. Ол жөніндегі әдеттегі түсінікте: «дүние танылады» деген тұжырым - абстракты. Дәұрысында - «дүние таныла ма?» - деген сұраққа: - «Жок, танылмайды» - деп жауап беру орынды
    - - Парыз!.. Сен мәртебелі де, ұлы сезімсің. Сен ғана адамды өзінен өзін биіктете аласың
      - Этика дегеніміз — адал іс-әрекетіміз ғана емес, ақ жүректі ерік-жігеріміздің философиясы да
      - Сана — жалқы мен жалпының арасындағы байланысты көре алатын қабілет.
      - Ақылды адам ойын өзгерте алады, ал ақымақ адам ешқашан өзгерте алмайды
- - - - Философ өсіп, мұрагер дәрігер Никомаскус пен оның әйелі Фестистің отбасында тәрбиеленді. Бір қызығы, Аристотельдің әкесі Македония королі Аминтаның ІІІ сарайы - Александр Македонскийдің атасы болған.Ол ғылым мен парасаттың көптеген тақырыптарын жүйелі әрі жан-жақтылы зерделеп, жаратылыс пен өмірдің түрлі құбылыстарына ғылыми зерттеулер жасап, артына қалдырды.
    - - Сыннан қашудың бір ғана жолы бар: ештеңе айтпаңыз, ештеңе істемеңіз, ешкім болып қалыңыз. Надан заттардың өз мәнiсiне сәйкес келетiнiне таңданады және осы таңырқау бiлiм бастауы болады: данышпан, керiсiнше, заттар өзi бiлетiннен басқаша болса таңданар едi.
    - - философиялық оқыту
        
        Теориялық - метафизика, физика және метафизика.
        
        Практикалық - этика және саясат.
        
        Шығармашылық - өнердің барлық түрлері, соның ішінде поэзия мен шешендік сөздер.
      - Философ ілімі негізгі 4 қағидаға негізделді:
        
        Форма - бұл «не»
        
        Өндіруші себеп «қайдан»
        
        Мақсат - «не үшін»
        
        Материя - бұл «одан»
  - - - Батыс философиясының негізін қалаушы ежелгі грек философтарының бірі.Ол өз шәкірті Платон және Платонның шәкірті Аристотельмен (б.з.д.384 – б.з.д.320) бірге ежелгі гректің ең әйгілі "Үш данасы" деп қастерленген. Ол артына кітап жазып қалтырмаған, идеялары мен ғұмырбаянын шәкірттері (Әсіресе Платон) жазып қалтырған. Сондай-ақ замандасы Аристофанның (б.з.д.448- б.з.д.220) комедиясында ("Бұлт") да Сократ күлкілі адам ретінде кездеседі.
    - - Өнерден жақсы, білімнен үлкен, ұяттан сұлу нәрсе, қызғаншақтықтан асқан дұшпан жоқ.
      - Ой қуу дегенiмiз — өлiмге дайындалу.
      - Мен өмір сүру үшін жеймін, ал басқалар жеу үшін өмір сүреді.
      - Егер сендер дауыс беру арқылы бәрiн шешуге болады деп ойласаңдар, онда Афинаның бар иттерi атқа айналсын деп дауыс берiп көрiңдер.
      - Тәуірлер тәуір кісі тойына шақырусыз да бара береді.
    - - Софистика
        
        Софистика әдісі көздегенге жету үшін, соны дәлелдеу үшін семантикалық және логикалық ережелерді пайдаланады. Софизм – бұл еркін таңдалынған ой толғау. Оның негізінде софист адамға о бастан қолайлы альтернативалар жатады. Софист осы альтернативалардың көмегімен кез-келген пікірді дәлелдеп шыға алады. Мысалы: бір афиналық әйел баласын үйреткен: “Қоғамдық істерге араласпа. Шындықты айтсаң, адамдарға ұнамайсың, ал өтірік айтсаң, Құдайға ұнамайсың.” Керісінше де дәлелдеп шығуға болады.
      - Натурфилософия
        
        Сократқа дейінгі кезең натурфилософия деп аталды. Натурфилософия табиғатпен байланысты сұрақтарды зерттеді. Натурфилософия әлемдегі иерархияны құрастырумен айналысты. Аспан, жер, жұлдыздар қалай пайда болды деген мәселені зерттеді. Сократ та әлемді түсінгісі келді, бірақ ол басқаша мәнерде қарастырды. Ол құбылыстан құбылысқа өту арқылы емес, жалпыдан құбылысқа қарай беттеу арқылы ізденіс жүргізді. Мысалы: әдемі заттар көп, бірақ әдемілік ұғымын бір затпен ғана байланыстырып қоюға болмайды. Әдемі заттарға ортақ қасиет бар. Оларға тән жалпылықты идея, эйдос деп атауға болады
  - - - Ежелгі Римнің саяси қайраткері, шешен, жазушы. Ақсүйектер әулетінен. Б.з.б. 63 ж. консул болған кезінде беделі қатты өсті (Катилинаның қастандығын ашты, сенатта басшы рөл атқарды). 1-триумвират (үштік одақ) құрылғаннан кейін ықпалы төмендеп, б.з.б. 58 — 57 ж. қуғынға түсті. Б.з.б. 56 — 50 ж. Гней Помпей мен Юлий Цезарьды жақтады. Олар араздасқаннан кейін (б.з.б. 49) азамат соғысы кезінде екеуін татуластырмақ болды. Цезарь жеңгеннен кейін (б.з.б. 47) саясаттан қол үзіп, ол өлтірілгеннен кейін ғана саясатқа қайта араласты. Оның Марк Антонийге қарсы 14 сөзі — “филиппик” осы кезеңге жатады.
    - - Шешендік өнер туралы теориялық еңбектерінде Цицерон өзінің мемлекеттік және қоғамдық қызмет атқарғандағы принциптері мен әдістерін негізге алды. «Шешендік туралы» деген үш кітаптық еңбегін сенат партиясының өкілдері, білікті шешендер Лициний Красс пен Марк Антоний арасындағы диалог түрінде жазды. Өзінің көзқарасын Красстың сөздері арқылы баяндады. Красс шешендік өнердің шебері өмірдің барлық саласынан хабардар білімді адам болуы керек деп есептеген
    - - Өзі адал — басқадан арамдық күтпейді.
      - Бақ өзі ғана соқыр емес, ол қонған адамын да соқыр етеді.
      - Сараң болмау — байлық, шашпа болмау — пайда.
      - Дана болу жеткіліксіз, оны пайдалана білу қажет.
      - Тарихты білмейсің бе, демек өмір бойы баласың.
  - - - 427 жылы афиналық ақсүйектер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі – ежелгі Аттика қаласының патшасы Кодрдың ұрпағы болса, ал анасы – заң шығарушы Солонның ұрпағы екен. Қанында бар тектілік бала Платонды да теріс айналып кетпеген.
    - - Платон диалогтары философияны, этиканы, риториканы, дін және математиканы қамтыған ғылым-білім үйретудің және тәрбие берудің күрделі жүйесін құрайды. Әдетте, Платонға қатысты "Платонша махаббат", "идея туралы теория", "тума білім", "Платон коммунизмі" қатарлы ұғымдар көбірек айтылады. Оның басты теориясы дерексіз объект - нақты өмір сүретін нәрселердің артында тұратын біртұтас идеяның өзгеше шындығы туралы болып, ол әдетте платонизм деген атаумен сипатталады.
    - - ешкім кездейсоқ жақсы адам бола салмайды
      - ақылды адам өзгені қылмыс жасағаны үшін емес, болашақта жасамауы үшін жазалайды
      - өздерінің нашар өмір сүргені үшін адамдар тағдырды, құдайды және тағы басқалардың барлығын кінәлайды, бірақ тек өзін емес
      - әділетсіздікті жасау, әділетсіздікке төзгеннен де жаман