Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
HS 1: Basisbegrippen & centrale thema's - Coggle Diagram
HS 1: Basisbegrippen & centrale thema's
De Grondwet
Betekenis & functies
Overheidsmacht democratisch organiseren
Macht -> bevoegdheid & regels
Hoe? Instemming der geregeerden
Gw = primaire rechtsbron vh rechtsysteem
Beperken overheidsmacht
Machtenscheiding
Horizontaal = WM - RM - UM
Absoluut
Montesquieu
Checks & balances
Be: UM bekrachtigt/kondigt af/initiatiefrecht bij WM
Bv. Eng uit 16de eeuw (Commons-Lords)
Locke
Wrm beperking?
Onafhankelijk, specialisatie, spreiding
Verticaal
Zie 'staatsvorm'
Wrm beperking?
Constitutioneel pluralisme, spreiding
Rechten & vrijheden verankeren
Materiële >< formele zin
Materieel
= alle fundamentele regels over organisatie & beperking overheidsmacht (zie 'betekenis & functies')
≠
formeel
Formeel
= Grondwet zoals te vinden in de codex
Bijzonder gezag (: 195 Gw, geldigheidsvw vr andere wetgeving)
Bestaat niet in elk land (bv. VK)
Classificaties
Democratievorm
Directe >< representatieve/ indirecte
Representatief: kloof ts burger & politiek -> alternatieve modellen als participatief & deliberatief
Voordeel indirect: makkelijkere organisatie
Participatief & Deliberatief
Participatief
bv. petitierecht, volksraadplegingen
= burger rechtstreeks betrekken bij beleid
Deliberatief
= democratie is vrij praten & discussiëren ts burgers & experts, uitkomst is democratisch verkozen
Bv. G1000
Meerderheids >< pacificatie
Meerderheid
= 50% + 1 beslist (53 Gw)
Voordeel: makkelijk naleven (mr minderheid niet akkoord) -> vrijheid beschermd
Waarom 50%? Elke stem = gelijk
Pacificatie
= consensus met iedereen
Voordeel: ≠ minorisering v kleine groepen
Handig bij: grote breuklijnen binnen het bestuursgebied
Bv. Alarmbelprocedure, 4 Gw
Regeringsvorm (Hz machtscheid)
Parlement
meer politieke
samenhang
& functionele
samenwerking
-> minder sterke scheiding der machten
Politieke smnhang
Parlement: vertrouwen geven aan regering
Functioneel smnwerken
Bv. initiatiefrecht, bekrachtiging/afkondiging
President
Weinig verandering mogelijk (rekening houden met WM)
Duidelijk afgeschermde bevoegdheden ts UM & WM
Macht eerste minister > macht president
Minder scheiding ts WM & UM, meerderheid parlem: pro regering
Tsvorm (bv. Fr)
President
rechtstreeks verkozen
eigen bevoegdheden
geen verantw aan parlement
1ste minister + regering
wel afhank v parlement
-> beide moeten smnwerken (ookal andere partij) = cohabitation
Staatsvorm (vert machtscheid)
Bepaald dr: interne soevereiniteit
= kompetenz-kompetenz
= welk niveau regelt de bevoegdheden
Soorten
Gecentraliseerde eenheidsstaat
S: centrale overheid
Deconcentratie
= bevoegdheden delegeren
≠ rp
= hiërarchisch toezicht
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
S: centrale overheid
Decentralisatie
= administratief toezicht
= conformiteit hogere normen checken
Territoriaal >< functioneel
T: algemene bevoegdheden, met politieke vertgnwoordiging
F: specifieke bevoegdh, zonder politieke vertgnwoordiging
= rp
≠ kracht v wet
Bv. Fr, Nl
Federale staat
S: centrale overheid
Deelstaten
Autonoom (≠ toezicht), ≠ soeverein
Geografisch afgebakend
= kracht v wet
Participatie aan S (bv. 195 om bevoegdheden in Gw te wijzigen)
Bv. Be, VS, De, Aus, Can
Confederatie
= staten beslissen bij
verdag
over confederatie
S: aparte staten
Secessie = zelf kiezen er terug uit te stappen
Bv. EU?, Duitse Bond, SU
Federatie van staten
= tsvorm ts federale staat & confederatie, ontstaan dr gw-verdrag
Vaak: onduidelijkheid over bezitter S, basis
Bv. EU?
Federatie (= optie 3-5)
Kenmerken
Centripetaal >< -fugaal
Symmetrisch >< Asymmetrisch
Zelfde bevoegdheden vr alle deelstaten?
Duaal - coöperatief
Duaal = bevoegdheden ts vert niveaus gescheiden
Coöperatief = (stukjes) bevoegdheid delen / smnwerken vr de uitoefening ervan
Besluitvorming
Evenwicht ts beide
Bicamerale procedure
2 more items...
Be: Art 4 Gw, alarmbelprocedure
Democratisch (elke stem gelijk) >< federaal (elke staat gelijk)
Voor- & nadelen
Voor
subsidiariteitsbeginsel (= bevoegdheden dichter bij burger)
Beleidskeuze dr burger (verhuizen)
Kleinere risico's aan experimenteren
Vert machtenscheid = gemakkelijker
Na
grote kosten
beslissingen v staten invloed op andere staten
Centrale thema's GwR
Verankering vd gw
Counter-majoritarian difficulty
= gw niet te wijzigen door 'democratie' mr door 195
Oplossingen
Of: gw ≠ democratisch, mr andere kwaliteiten: machtenscheiding, federalisme, rechtstaat... beschermen
Of democratiebegrip verfijnen
procedurele >< inhoudelijke democratie
Procedurele >< inhoudelijke democratie
procedureel
= spelregels om inhoudelijke democratie eerlijk te garanderen
Bv. stemprocedure, vrijheid v meningsuiting/vereniging, gelijkheid
inhoud
= inhoudelijke waarden respecteren & burgers zijn gelijkwaardig --> regels makkelijker volgen als volwaardig deel vd smnleving
Collectieve >< individuele vrijheid
Collectief
= meerderheidsregel = gemeenschap kiest hoe zich te besturen
Individueel
= eigen mening hebben over thema's bv. discriminatie, abortus...
Habermas
Wat als C & I botsen?
≠ probleem want
Door verschillen in I bestaat er iets als C
C bepaalt tot waar I gaat (bv. I ≠ kiezen om iemand te vermoorden want C koos dat de wet dat regelt)
controle RM op WM & UM
RM - UM
Checks & balances -> 159 Gw
RM - WM
Argumenten
Pro
Onafhankelijk (v WM & v meerdrheid -> minderheid beschermen)
Specialisatie & expertise
Contra
Ondemocratisch: waarom politiek-ethische keuze aan niet-verkozen instelling?
Expertise ≠ mogelijk over ethiek -> Waarom zou RM 'betere' mening hebben?
Centraal >< diffuus
Centraal
= 1 instelling v RM toetst WM aan gw
Vaak in Eur
Waarom?
~absolute machtenscheiding
Democratie kan domme dingen doen (WOII)
Oplossen bevoegdheidsconflicten
Compromis
Smnstelling Gw ~politieke tendens
Aangeduid dr partijen obv grote in kamer
Gelijke NL-Fr
MR vr leven benoemd -> onafhankelijkheid
Diffuus
= elk deel v RM kan WM toetsen aan gw