Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Thiết kế trục - Thiết kế then - Coggle Diagram
Thiết kế trục - Thiết kế then
Then
Khái niệm
Then là một chi tiết máy dạng thanh hoặc đĩa dùng để truyền mô-men xoắn giữa trục và bánh răng, bánh đai, bánh xích… hoặc cố định chi tiết quay trên trục
Công dụng
Truyền mô-men xoắn giữa trục và chi tiết lắp trên trục
Định vị chi tiết trên trục, ngăn trượt dọc hoặc quay tự do
Giúp tháo lắp dễ dàng hơn so với các phương pháp cố định vĩnh viễn như hàn
Phân loại
Theo chức năng
Then bằng (then cố định): Giữ chặt chi tiết với trục, không truyền mô-men xoắn
Then dẫn hướng (then trượt): Cho phép chi tiết trượt dọc trên trục (như trong hộp số)
Then cắt (then an toàn): Bảo vệ hệ thống khi quá tải bằng cách cắt đứt, ngăn hư hỏng nặng
Theo hình dạng
Then vuông: Dạng cơ bản, tiết diện hình vuông hoặc chữ nhật, dễ gia công
Then bán nguyệt (then Woodruff): Có hình dạng nửa vòng tròn, giúp căn chỉnh dễ dàng
Then đĩa: Thường dùng trong lắp ghép chặt, ít phổ biến hơn
Cấu tạo và vật liệu
Hình dạng
Thường là dạng thanh dài, tiết diện vuông hoặc chữ nhật
Một số loại có đầu vát để dễ lắp vào rãnh trục
Vật liệu chế tạo
Thép cacbon C45, C55: Phổ biến, giá rẻ, độ bền cao
Thép hợp kim (40Cr, 20CrMnTi…): Chịu lực tốt, dùng trong tải trọng lớn
Thép không gỉ: Chống ăn mòn tốt, dùng trong môi trường đặc biệt
Lắp ghép then
Lắp ghép với trục
Lắp có độ hở: Then chỉ truyền mô-men xoắn, không chịu lực dọc trục
Lắp có độ dôi: Then ép chặt vào rãnh trục, giúp cố định tốt hơn
Dung sai và độ chính xác
Then phải có độ chính xác cao để đảm bảo truyền lực tốt
Rãnh then trên trục và chi tiết ghép phải đúng kích thước tiêu chuẩn
Ứng dụng thực tế
Ô tô, xe máy: Then trong hộp số, trục truyền động
Động cơ điện: Then nối giữa rotor và trục quay
Hệ thống cơ khí công nghiệp: Máy tiện, máy phay, máy nén khí…
Thiết bị nặng: Máy xây dựng, cần cẩu, băng tải…
Trục
Khái niệm
Trục là chi tiết cơ khí quan trọng, dùng để truyền chuyển động và mô-men xoắn giữa các bộ phận trong máy móc (bánh răng, đai, xích...)
Công dụng
Truyền lực và mô-men xoắn
Đỡ và định vị các chi tiết quay
Chịu tải trọng từ bánh răng, puly, ổ lăn…
Phân loại
Theo chức năng
Trục truyền: Truyền mô-men xoắn từ nguồn đến bộ phận khác (VD: trục hộp số)
Trục tâm: Không truyền lực, chỉ làm nhiệm vụ đỡ chi tiết quay (VD: trục bánh xe lửa)
Theo hình dạng
Trục bậc: Có nhiều đường kính khác nhau, phổ biến trong thực tế
Trục đặc: Đầy bên trong, chịu lực tốt, dễ gia công
Trục rỗng: Nhẹ hơn, dùng trong hệ thống yêu cầu giảm khối lượng
Cấu tạo và Vật liệu chế tạo
Cấu tạo trục
Thường có bậc để lắp vòng bi, bánh răng, then…
Một số trục có ren để bắt bulong hoặc có lỗ rỗng để giảm trọng lượng
Vật liệu chế tạo
Thép cacbon (C45, C55): Chịu tải tốt, dễ gia công
Thép hợp kim (40Cr, 42CrMo4): Chịu mài mòn, độ bền cao
Thép không gỉ: Dùng trong môi trường ăn mòn cao
Hợp kim nhôm, titan: Dùng khi cần giảm trọng lượng
Tải Trọng và Ứng Suất Tác Động Lên Trục
Uốn (do lực tác động từ bánh răng, puly…
Xoắn (do mô-men xoắn truyền qua trục)
Nén & Kéo (tùy ứng dụng cụ thể
Tổ hợp tải trọng (kết hợp nhiều loại ứng suất)
Lắp Ghép và Chế Tạo Trục
Các kiểu lắp ghép trục với chi tiết khác
Lắp ghép bằng then: Phổ biến nhất, dùng then để truyền mô-men xoắn
Lắp ghép bằng then hoa: Chịu tải trọng lớn, thường thấy trong trục truyền động ô tô
Lắp ghép bằng ren: Dùng để kẹp chặt chi tiết trên trục
Lắp ghép bằng ép dọc trục: Dùng bulong siết chặt
Phương pháp chế tạo trục
Gia công tiện, phay, mài…
Rèn hoặc đúc đối với trục lớn
Nhiệt luyện (tôi, ram) để tăng độ cứng và bền
Ứng Dụng Thực Tế
Trục động cơ: Dùng trong động cơ xe máy, ô tô, máy móc công nghiệp
Trục hộp số: Quan trọng trong hệ thống truyền động
Trục máy công cụ: Máy tiện, máy phay, máy CNC…
Trục quạt, trục băng tải: Trong hệ thống sản xuất tự động