Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Қосмекенділердің шығу тегі - Coggle Diagram
Қосмекенділердің шығу тегі
Шығу тегі
Қосмекенділердің арғы тегі ретінде рипидистиялар (Rhipidistia) деп аталатын саусаққанатты балықтар қарастырылады.
Бұл балықтарда өкпе арқылы тыныс алу және аяқтарға ұқсас сүйек құрылымы болған, бұл олардың құрлыққа бейімделуіне көмектесті.
Tiktaalik (шамамен 375 млн жыл бұрын) – балық пен алғашқы амфибия арасындағы өтпелі форма ретінде маңызды.
Алғашқы қосмекенділер
Ichthyostega және Acanthostega (шамамен 360 млн жыл бұрын) – құрлыққа шығуға алғаш бейімделген омыртқалылар.
Олардың аяқтары болғанымен, әлі де суда тіршілікке бейімделген.
Омыртқа бағанасы күшейген, ал өкпе және тері арқылы тыныс алу дамыған.
Палеозой және мезозой дәуіріндегі дамуы
Пермь дәуірінде (290–250 млн жыл бұрын) қосмекенділер әртүрлілікке ие болып, ірі жыртқыш түрлер пайда болды.
Кейінірек, текодонттар сияқты алғашқы бауырымен жорғалаушылар пайда болып, қосмекенділерді ығыстыра бастады.
Динозаврлар (Dinosauria) дәуірінде, мезозой эрасы (Mesozoicum) қосмекенділердің көбісі жойылып, тек қазіргі құйрықсыздар (бақалар), құйрықты амфибиялар (саламандрлар) және аяқсыз амфибиялар (сирендер) ғана сақталып қалды.
Қаңқа және қозғалыс жүйесі
Жүзу қанаттарының орнына аяқтардың дамуы – Құрлыққа шығу үшін төрт аяқ (тетрапод құрылымы) қалыптасты.
Омыртқа мен сүйек құрылымының күшеюі – Жер бетінде салмақты көтеру үшін омыртқа бағанасы мықтырақ болып дамыды.
Бассүйек пен мойынның дамуы – Балықтарда мойын болмайды, ал қосмекенділерде бас қозғалмалы болып, судағыдай емес, жан-жағына қарауға мүмкіндік берді.
Көбею жүйесі
Көптеген қосмекенділер суға тікелей тәуелді өйткені әлі де суға уылдырық шашу арқылы көбейеді.
Уылдырықтан желбезекті итшабақтар (личинка) шығып, кейін метаморфоз арқылы ересек амфибияға айналады
Пайдаланылған әдебиеттер
"Жалпы биология", авторлары: Қ.Қ. Қайым, С.Ә. Әлімжанов.
"Омыртқалы жануарлардың салыстырмалы анатомиясы", авторы: Ә.Ә. Бейсенова.
"Vertebrate Paleontology", авторы: Michael J. Benton.
