Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Iatrogenesis (โรคที่เกิดจากการปฏิบัติทางการแพทย์), น.ส.ปริณดา ไสยจิตร์…
Iatrogenesis (โรคที่เกิดจากการปฏิบัติทางการแพทย์)
ความหมายของ Iatrogenesis
Iatrogenesis หมายถึง โรคหรือภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาทางการแพทย์ ซึ่งไม่ใช่ผลจากธรรมชาติของโรคเดิมที่ผู้ป่วยเป็นอยู่
ผู้ป่วยสูงอายุเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่สุดต่อการเกิดภาวะนี้ โดยเฉพาะผู้ป่วยอายุมากกว่า 65 ปี ที่นอนโรงพยาบาลนานกว่า 15 วัน
ปัจจัยเสี่ยงและสาเหตุ
ปัจจัยเสี่ยงหลัก
การใช้ยา (Adverse Drug Reaction)
กระบวนการวินิจฉัยและรักษา
การติดเชื้อในโรงพยาบาล
สภาวะแวดล้อมในโรงพยาบาล
ผลข้างเคียงจากยา เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด
ผลกระทบของ Iatrogenesis
ทำให้ผู้ป่วยต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น
เพิ่มค่ารักษาพยาบาล
เพิ่มอัตราการเสียชีวิต
ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและญาติ
ตัวอย่างโรคที่เกิดจากการปฏิบัติทางการแพทย์
ผลข้างเคียงจากยา (Adverse Drug Reaction): พบบ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะยาที่ใช้ในระบบหัวใจและหลอดเลือด, NSAIDs, Warfarin, ยาที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท
ภาวะซึมสับสนเฉียบพลัน (Delirium): มักเกิดจากการติดเชื้อ, ความผิดปกติของเกลือแร่, ผลข้างเคียงจากยา
ภาวะไตวายเฉียบพลัน: เกิดจากการใช้ยาเช่น NSAIDs, ACE inhibitors, Aminoglycosides
โรคในระบบทางเดินอาหาร: เช่น ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหาร, แผลในกระเพาะอาหาร
อาการวูบหมดสติ (Syncope) และภาวะความดันเลือดต่ำ: มักเกิดจากยา, ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
ภาวะหกล้ม: ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงจากการใช้ยาที่ทำให้ง่วงซึมหรือความดันเลือดต่ำ
ภาวะการสูญเสียความสามารถในการเคลื่อนไหว (Immobility): เกิดจากการนอนโรงพยาบาลนาน, การใช้ยาที่ทำให้อ่อนเพลีย
ภาวะขาดสารน้ำและขาดสารอาหาร: เกิดจากการเตรียมตัวตรวจหรือการรักษาที่ต้องงดน้ำและอาหาร
โรคติดเชื้อแทรกซ้อนในโรงพยาบาล: เช่น การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ, ปอดอักเสบ
ปัญหาจากการให้สารน้ำและสารอาหาร: เช่น การสำลักอาหาร, การติดเชื้อจากสายให้อาหาร
ปัญหาจากการตรวจทางห้องปฏิบัติการ: เช่น การใช้ contrast media ที่อาจทำให้ไตวาย
การป้องกัน Iatrogenesis
การป้องกันโดยแพทย์
ประเมินผู้ป่วยอย่างละเอียด
หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่ไม่จำเป็น (Polypharmacy)
เริ่มใช้ยาในขนาดต่ำและเพิ่มช้าๆ (Start low, go slow)
ตรวจสอบความสม่ำเสมอในการใช้ยาของผู้ป่วย
การป้องกันโดยผู้ป่วยและญาติ
รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
หลีกเลี่ยงการซื้อยามารับประทานเอง
นำยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ให้แพทย์ตรวจสอบเป็นระยะ
หลักการรักษาผู้สูงอายุ
ควรพิจารณาผลดีและผลเสียของการรักษาอย่างรอบคอบ
หลีกเลี่ยงการรักษาที่ไม่จำเป็นหรือเสี่ยงสูง
ให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
สรุปประเด็นสำคัญ
ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงต่อการเกิด Iatrogenesis โดยเฉพาะจากผลข้างเคียงของยา
การป้องกันต้องอาศัยความร่วมมือทั้งจากแพทย์และผู้ป่วย
การประเมินและติดตามผลการรักษาอย่างใกล้ชิดเป็นสิ่งสำคัญ
เคสตัวอย่างของยายการะเกต อายุ 83 ปี
ผลข้างเคียงจากยา (Adverse Drug Reaction)
ยายการะเกตได้รับยาหลายชนิดเพื่อรักษาโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, และอาการปวดข้อเข่า ซึ่งอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงจากยาได้ ผลข้างเคียงจากยาเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของ Iatrogenesis ในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะการใช้ยาหลายชนิด (Polypharmacy) ซึ่งอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาระหว่างยา (Drug-Drug Interaction) หรือปฏิกิริยาระหว่างยากับโรค (Drug-Disease Interaction)
ภาวะซึมสับสนเฉียบพลัน (Delirium)
ยายการะเกตมีปัญหาเกี่ยวกับการนอนหลับและความจำ ซึ่งอาจเป็นผลมาจากโรค Alzheimer’s disease หรือผลข้างเคียงจากยาที่ใช้รักษาโรคอื่นๆ ภาวะซึมสับสนเฉียบพลันมักเกิดจากผลข้างเคียงของยา เช่น ยากลุ่ม Benzodiazepine, ยาที่มีฤทธิ์ Anticholinergic, หรือยาที่ใช้รักษาอาการปวด ซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยสับสน วุ่นวาย และมีปัญหาการนอนหลับ
ภาวะหกล้ม (Falls)
ยายการะเกตมีปัญหาการทรงตัวและการเดิน ซึ่งอาจทำให้เสี่ยงต่อการหกล้มได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เช่น การใช้ยาที่ทำให้ง่วงซึมหรือความดันเลือดต่ำ ผู้สูงอายุที่มีประวัติหกล้มหรือมีปัญหาการทรงตัวมีความเสี่ยงสูงต่อการหกล้ม โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาที่มีผลต่อระบบประสาทหรือระบบไหลเวียนเลือด
ปัญหาจากการใช้ยาหลายชนิด (Polypharmacy)
ยายการะเกตได้รับยาหลายชนิดเพื่อรักษาโรคประจำตัว ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาการใช้ยาไม่ถูกต้อง เช่น กินยาผิดหรือลืมกินยา การใช้ยาหลายชนิดในผู้สูงอายุอาจทำให้เกิดปัญหาการใช้ยาไม่ถูกต้อง (Medication Adherence) และเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงจากยา
ภาวะขาดสารน้ำและขาดสารอาหาร (Dehydration and Malnutrition)
ยายการะเกตมีอาการผอมลงและมีแผลถลอก ซึ่งอาจเป็นผลมาจากภาวะขาดสารอาหารหรือการรับประทานอาหารไม่เพียงพอผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังอาจเกิดภาวะขาดสารน้ำและขาดสารอาหารได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อมีปัญหาการรับประทานอาหารหรือการดูดซึมสารอาหาร
ปัญหาจากการดูแลที่ไม่เหมาะสม
ยายการะเกตอาศัยอยู่กับลูกสาวที่ทำงานนอกบ้าน และมีญาติข้างบ้านมาช่วยดูแล ซึ่งอาจทำให้การดูแลไม่ต่อเนื่องหรือไม่เพียงพอ การดูแลผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคเรื้อรังต้องอาศัยการประเมินและติดตามอย่างใกล้ชิด เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนและผลข้างเคียงจากการรักษา
การป้องกันและแนวทางการจัดการ
การป้องกัน Iatrogenesis ในผู้สูงอายุต้องอาศัยความร่วมมือทั้งจากแพทย์และผู้ดูแล โดยแพทย์ควรประเมินผู้ป่วยอย่างละเอียดและหลีกเลี่ยงการใช้ยาที่ไม่จำเป็น ส่วนผู้ดูแลควรติดตามการรับประทานยาและอาการของผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ
น.ส.ปริณดา ไสยจิตร์ 6511075