Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับพารพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช - Coggle Diagram
แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับพารพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช
องค์ประกอบของผู้มีสุขภาพจิตดี/สุขภาพจิตผิดปกติ
จิตดี
ร่างกาย -แข็งแรง ดูแลตัวเองได้
อารมณ์ -แจ่มใส แสดงอารมณสอดคล้องกับสถานการณ์
สังคม -เคารพนับถือตัวเอง มองตัวเองในแง่บวกและตรงตามความเป็นจริง มีสัมพันธภาพกับผู้อื่นได้
สติปัญญา - มีการทำหน้าที่ทางสติปัญญา และการรู้คิดที่สร้างสรรค์
จิตวิญญาณ - มีเป้าหมายที่เป็นไปได้และเหมาะสมในชีวิต
เห็นคุณค่าในชีวิตของตนเอง ใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า มีคุณธรรม
จิตไม่ดี
ร่างกาย -มีความบกพร่องของร่างกาย
ขาดการดูแลสุขภาพตนเอง
อารมณ์ - การแสดงอารมณ์ไม่เหมาะสม ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์
สังคม ภขาดความเคารพนับถือตนเอง - มองภาพลักษณ์ของตนในด้านลบ - สัมพันธภาพกับผู้อื่นบกพร่อง
สติปัญญา -มีการท าหน้าที่ทางสติปัญญา และการรู้คิดที่บกพร่อง
จิตวิญญาณ -ขาดเป้าหมายในชีวิต - ขาดการพัฒนาตน
- มีความทุกข์ในการด ารงชีวิต
ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อภาวะสุขภาพจิต
ชีวภาพ
พันธุกรรม ถ่ายทอดผ่านโครโมโซม
ความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ - ต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
โรคขาดฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์
ยาหรือการใช้สารต่าง ๆ - สารเสพติด
โรคประจำตัว/ สภาพร่างกำย
พยาธิสภาพที่สมอง
อุบัติเหตุทางสมอง
-ความเสื่อมของสมองตามวัย
ความเสื่อมจากหลอดเลือดสมองตีบ
-การอักเสบของสมอง
เนื้องอกของสมอง
สมองพิการจากซิฟิลิส
จิต
-บุคลิกภาพ
-ความขัดแย้งในจิตใจ
-การใช้กลไกลการป้องกันตัวเอง
-ความรู้สึกสูญเสีย/ความรู้สึกผิดหวัง
-ความกดดัน
-การมองเห็นคุณค่าในตนเอง
-การตระหนักรู้ในตนเอง
-รูปแบบการเผชิญปัญหา
-ความสามารถในการปรับตัว
-พ้นฐานทางอารมณ์
สังคม
การศึกษา เช่น การศึกษาต่ำ
ภัยธรรมชาติและภัยสงคราม
ครอบครัวและการเลี้ยงดู เช่น สัมพันธภาพในครอบครัวไม่ดี
การเลี้ยงดูแบบเข้มงวด การหย่าร้าง
แหล่งสนับสนุนทางสังคม
เศรษฐกิจ เช่น ยากจน
สังคมและวัฒนธรรม เช่น มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ถูกตีตราจากสังคม
สิ่งแวดล้อม เช่น ชุมชนแอเอัด จราจรติดขัด
ลักษณะสำคัญและเกณฑ์การจำแนกโรคทาง จิตเวชที่พบบ่อย (หลักการวินิจฉัยโรคตาม DSM-V และ ICD-10
classification)
ICD-10
อาการหลัก 1มีอารมณ์เศร้า 2. ความสนุกสนาน เพลิดเพลิน หรือ ความสนใจในกิจกรรมลดลง 3. อ่อนเปลี้ยเพลียแรง มีกิจกรรม น้อยลง
อาการร่วม สมาธิลดลง 1. 2. ความมั่นใจและความภาคภูมิใจใน ตนเองลดลง รูสึกผิดและไร้ค่า M 4. มองอนาคตl ในทางลบ 5. คิดฆ่าตัวตายหรือทําร้ายตนเอง หรือฆ่าตนเอง 6. มีความผิดปกติในการนอนหลับ 7. เบื่ออาหาร
อาการทางภาย 1. เขื่อหน่าย ไม่สนุกสนานในกิจกรรมที่เยเป็น น 2. ไร้อารมณ์ต่อสิ่งรอบข้างที่เดยท่าให้เพลิดเพลิน ใจ 3. ตื่นเช้ากว่าปกติ > 2 ชม. 4. อาการซึมเศร้าเป็นมากในช่วงเข้า 5. ทําอะไรช้า เคลื่อนไหวช้าลง หรือ กระสับกระส่าย 6. เบื่ออาหารอย่างมาก 7, นําหนักลดลง (5%ใน 1 เดือน) 8. ความต้องการทางเพศลดลง
DSM-5
มีอาการดังต่อไปนี้อย่างน้อย 5 อาการ ร่วมกันนาน 2 สัปดาห์ และแสดงถึงการเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ ต่างไปจากแต่
ก่อน โดยมีอาการอย่างน้อย 1ข้อของ (1) อารมณ์ซึมเศร้า หรือ (2) เบื่อหน่ายไม่มีความสุข หมายเหตุ: ไม่รวมอาการที่เห็นชัดว่าเป็นจากภาวะความเจ็บป่วยทางกาย
มีอารมณ์ซึมเศร้าเป็นส่วนใหญ่ของวัน แทบทุกวัน โดยได้จากการบอกเล่าของผู้ป่ วย (เช่น รู้สึกเศร้า หรือว่างเปล่า) หรือจากการสังเกตของผู้อื่น (เช่น เห็นว่าร้องไห้)
หมายเหตุ: ในเด็กและวัยรุ่นสามารถเป็นอารมณ์หงุดหงิด
ความสนใจหรือความสุขใจในกิจกรรมต่าง ๆ ทั้งหมดหรือแทบทั้งหมดลดลงอย่างมาก เป็นส่วนใหญ่ ของวัน แทบทุกวัน (โดยได้จากการบอกเล่าของผู้ป่ วย หรือจากการสังเกตของผู้อื่น
น ้าหนักลดลงโดยมิได้เป็นจากการคุมอาหาร หรือเพิ่มขึ้นอย่างมีความส าคัญ (ได้แก่ น ้าหนักเปลี่ยนแปลง
มากกว่า ร้อยละ 5 ต่อเดือน) หรือมีการเบื่ออาหารหรือเจริญอาหารแทบทุกวัน หมายเหตุ: ในเด็กดูว่าน ้าหนักไม่เพิ่มขึ้นตามที่ควรจะเป็น
นอนไม่หลับ หรือหลับมากไปแทบทุกวัน 5. Psychomotor agitation หรือ retardation แทบทุกวัน (จากการสังเกตของผู้อื่น มิใช่ เพียงจากความรู้สึกของผู้ป่ วยว่ากระวนกระวายหรือช้าลง)
อ่อนเพลีย หรือไร้เรี่ยวแรงแทบทุกวัน 7. รู้สึกตนเองไร้ค่า หรือรู้สึกผิดอย่างไม่เหมาะสมหรือมากเกินควร (อาจถึงขั้นหลงผิด) แทบทุกวัน (มิใช่เพียงแค่การโทษตนเองหรือรู้สึกผิดที่ป่ วย)
สมาธิหรือความสามารถในการคิดอ่านลดลง หรือตัดสินใจอะไรไม่ได้ แทบทุกวัน(โดยได้จากการบอกเล่าของผู้ป่ วย หรือจากการสังเกตของผู้อื่น)
คิดถึงเรื่องการตายอยู่เรื่อย ๆ (มิใช่แค่กลัวว่าจะตาย) คิดอยากตายอยู่เรื่อย ๆ โดยมิได้วางแผนแน่นอน หรือ พยายามฆ่าตัวตายหรือมีแผนในการฆ่าตัวตายไว้แน่นอน
แนวคิดเกี่ยวกับการเกิดโรคทางจิตเวช
แบบจำลองความเครียดและ
ความเปราะบาง (Stress Diathesis Model
อธิบายว่า การเกิดโรคทางจติเวชขึ้น อยู่กับ ความรุนแรงของความเครียด ( Stress ) ทีแ่ ปลผกผัน กับ ความเปราะบาง (Vulnerability)
ความเครียดที่ไม่รุนแรงอาจจะสามารถกระตุ้นให้เกิดการ เจ็บป่วยทางจิตได้
การวิเคราะห์การเกิด การเจ็บป่วยทางจิตรายกรณี
(Case Formulation
คือ กระบวนการที่ใช้เสาะแสวงหาและ ทำความเข้าใจปัจจัย ที่เกี่ยวข้องกับอาการเจ็บป่วยอย่างครอบคลุมทั้ง
การวิเคราะห์พลวัตร การเกิดอาการทางจิต (Psychodynamic Formulation)
คือ การวิเคราะห์พลวัตรการเกิดอาการทางจิต โดยการ ประเมนิ ผลเกี่ยวกบั วิธีคิดความรู้สึกพฤตกรรม ประสบการณ์การเลี้ยงดูในวัยเด็ก ภาวะทางจติใจ และกลไกการป้องกันทางจิตทีส่งผลต่อพฤติกรรม
เชื่อมโยงข้อมูลที่ได้จากผู้ป่วยและบุคคลรอบข้างเข้ากับพื้นฐานทางจิตวิทยาประสบการณ์ในอดีตและปัจจุบันของผู้ป่วยโดยนำทฤษฎีจิตวิเคราะห์มาประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาสู่การตั้งสมมติฐานการเจ็บป่วยทางจิต
หลักการสัมภาษณ์ประวัติทางจิตเวช วิธีการ ตรวจและประเมินสภาพจิต
ลักษณะทั่วไปและพฤติกรรมประเมิน 3 ด้านคือ
1 ประเมินลักษณะทั่วไป
2 ทัศนคติต่อพยาบาลและผู้ประเมินบ่งบอกถึงความร่วมมือในการสัมภาษณ์
3 พฤติกรรมการแสดงออกและการเคลื่อนไหว
ลักษณะทั่วไป
1 การแต่งกาย
2 การสบตา
3 การทรงตัว
4 ท่าทาง
2 ทัศนคติต่อพยาบาล
ให้ความร่วมมือ
3 พฤติกรรมและการแสดงออก
1 อยู่ไม่นิ่งเดินไปเดินมาอยู่ไม่สุข
2 เคลื่อนไหวช้า
3 แสดงพฤติกรรมที่ทำซ้ำๆไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ 4 เคลื่อนไหวลักษณะแปลกๆ
5 กระตุก
6 เลียนแบบผู้อื่น
7 การทำงานของมือและเท้าไม่ประสานกัน
อารมณ์ (Emotion)
ขอบเขตและระดับของการแสดงออกของความรู ้สึก (range and intensity)
ความมั ่ น คงในการแสดงความรูส้กึ (stability)
ความสมเหตุผลของการแสดงออกของความรู ้สึก ( appropriateness of affect to the situation ) ประเมนิ ว่าการแสดงออกทางอารมณเ์หมาะสมกบั เรือ่งทีพ่
พืน้ ฐานอารมณ ์( mood ) ประเมินโดยการสัมภาษณ์ หมายถงึ อารมณพ์ ืน้ ฐานหรือ สภาวะอารมณส์่วนใหญ่ทีผู่ป้่วยรูส้กึ และเป็นอยู่ระยะเวลานาน
การรับรู ้ (Perception)
เป็ นการรับรู ้และแปลความหมายผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ประเมินโดยการสัมภาษณ์ และการสังเกต
การรู ้คิด(Cognition
คือ กระบวนการท างานของสมองในระดับสูงครอบคลุมหลายด้าน
ระดับการรู ้สึกตัว (Alertness) 2. การรบั รูเ้วลาสถานที่ บุคคล (Orientation)3. ความรู ้ทั่วไป (Fund of Knowledge) 4. การตัดสินใจ (Judgment)
การรู ้จักตน (Insight) 6. ความคิดเชิงนามธรรม (Abstract Thinking) 7. ความตั้งใจและสมาธิ (Attention and Concentration) 8. ความจ า (Memory
การรู ้คิด(Cognition)
คือ กระบวนการท างานของสมองในระดับสูงครอบคลุมหลายด้าน
คือ กระบวนการท างานของสมองในระดับสูงครอบคลุมหลายด้าน
ระดับการรู ้สึกตัว (Alertness) 2. การรบั รูเ้วลาสถานที่ บุคคล (Orientation)3. ความรู ้ทั่วไป (Fund of Knowledge) 4. การตัดสินใจ (Judgment)
การรู ้จักตน (Insight) 6. ความคิดเชิงนามธรรม (Abstract Thinking) 7. ความตั้งใจและสมาธิ (Attention and Concentration) 8. ความจ า (Memory
ระดับการรู ้สึกตัว (Alertness)
การรบ
ัรูเ้วลา สถานที่ บุคคล (Orientation)
เวลา ตอนนี้เป็นกลางวันหรือกลางคืน
สถานที่ ตอนนี้อยู่ที่ไหน
บุคคล ขณะนี้คุยกับใครอยู่
การตัดสินใจ (Judgment
ถา้เจอซองจดหมายทีจ่าหน้าซองและติดแสตมป์เรียบร ้อย ่ แล้วตกอยู่
คุณจะท าอย่างไร ถา้คุณนั่งดูภาพยนตรใ์นโรงภาพยนตร ์แลว้เห็นไฟไหม้เป็ นคน แรก
แก้ปัญหาเหมาะสม 3 แปลผลว่า good judgment แก้ปัญหาเหมาะสม 1 - 2 แปลผลว่า fair judgment แก้ปัญหาไม่เหมาะสม แปลผลวา poor judgment
การรู ้จักตน(Insight
ประเมินความตระหนักรู ้และเข้าใจการเจ็บป่ วยของตนเอง แบ่งออกเป็ น 6 ระดับ
ปฏิเสธความเจ็บป่วยของตนเอง
รบั รูถ้งึการเจ็บป่วยของตนเอง แต่ปฏเิสธการรกั ษาที่ไดร้บั
รบั รูถ้งึการเจ็บป่วยของตนเอง แต่กล่าวโทษว่าเกดิ จากสิ่งต่าง ๆ รอบตัว
รับรู ้ถึงการเจ็บป่วยของตนเอง แต่ไม่สามารถบอกได้ว่าเกิดจากสาเหตุอะไร
รับรู ้ถึงการเจ็บป่วยของตนเอง สามารถบอกได้ถึงอาการและปัญหาของตนเอง แต่ ไม่สามารถแก้ปัญหาการเจ็บป่วยของตนเองได้
รบั รูแ้ละยอมรบัในการเจ็บป่วยของตนเอง รวมทั้งมกี
ความคิดเชิงนามธรรม (Abstract Thinking)
เป็นความสามารถในการรู้คิดที่ซับซ้อน
ถามความเหมือน (similarity) ส้มกับกล้วย
ถามความแตกต่าง (Difference) ต้นโพธิ์กับต้นมะเขือเทศ
3.ถามความหมายของสุภาษิต ( Poverty Interpretation)
น้ำขึ้นให้รีบตัก
ความตั้งใจและสมาธ ิ(Attention and Concentration)
สามารถประเมินได้ 4 วิธี คือ
สังเกตพฤติกรรมผู้ป่วยขณะสัมภาษณ์หรือเข้าร่วมกิจกรรม
อ่านแล้วให้ผู้ป่วยพูดตาม ( Digit forward ) หรือพูดทวน (Digit backward)
ให้ผู้ป่วยเอาจ านวน 100 ลบออกทีละ 7 ในใจ ( Serial seven ) โดยปกติจะ ทดสอบ 5 ครั ้ ง หากท าไม่ได ้ให ้เปลีย่ นเป็ น 20 – 3
พยาบาลออกค าสั ่ ง 3 อย่าง ให้ผู้ป่วยท าตาม หยบิ กระดาษทีอ่ ยู่ดา้นขวา / พบั ครึ ่ ง / และน าไปวางที่โ
ความจำ (Memory)
ความจ าในทันทีทันใด ( immediate memory ) - พูดชือ่ สิ ่ ง ของ 3 สิ ่ ง ที ่ ไ ม่มคี วามสมั พนั ธก ์ นั “ ต้นไม้ รถยนต์ ปากกา ” แล้วกลับมา ถามซ ้ า เมือ่ เวลาผ่านไป 2 - 5 นาที
ความจ าในปัจจุบัน ( recent memory ) ระยะเวลาเป็ นชั ่ วโ มงหรือ “ ตอนเช ้ารับประทานอาหารอะไร
ความจ าในอดีต ( remote memory ) ถามเรือ่ งในอดตี ทีส่ ามารถตรวจสอบได้ “ เกิดวันเดือนปีอะไร