Қоршаған ортаның ластануы – адамға және табиғи экожүйеге зиянды әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық заттардың қоршаған ортаға нұқсан келтіруі. Табиғат құбылыстары мен заңдылықтарына қайшы келетін және оның қалыпты жағдайына нұқсан келтіретін сандық, сапалық және құрамдық өзгерістердің барлығы қоршаған ортаның ластануына алып келеді. Қоршаған ортаның ластануы кейде табиғат құбылыстары әсерінен, негізінен адам әрекетінен пайда болады. Қоршаған ортаның ластануы табиғи және антропогендік болып бөлінеді. Табиғи ластану күшті табиғи процестер салдарынан (жанартау атқылауы, сел жүру, топан су басу, өрт, т.б.), антропогендік ластану адамның шаруашылық іс-әрекетінің салдарынан қалыптасады. Антропогендік ластануға өндірістік, тұрмыстық қалдықтар мен әр түрлі улы заттардың қоршаған ортаға белгілі мөлшерден тыс шығарылуы, табиғи нысандарды орынсыз пайдалану жатады.
-
Ауаның ластануы
• Атмосфераға бөлінетін мутагендік химиялық заттар (бензол, формальдегид, полициклді ароматты көмірсутектер) тыныс алу жолдары арқылы адам мен жануарлардың ағзасына енеді.
• Ұзақ мерзімді әсері қатерлі ісік ауруларының көбеюіне, аллергиялық реакциялардың күшеюіне, жүрек-қан тамырлары ауруларының өршуіне әкелуі мүмкін.
• Фотохимиялық тұмандар мен қышқыл жаңбырлардың түзілуіне ықпал етеді, бұл ормандарға, су көздеріне және ауыл шаруашылығына зиян келтіреді.
Топырақтың ластануы
• Өнеркәсіптік өндірістерден бөлінетін ауыр металдар (кадмий, қорғасын, сынап) және пестицидтер топыраққа жиналып, оның құнарлылығын төмендетеді.
• Генетикалық өзгерістерге ұшыраған өсімдіктердің өсу қарқыны бәсеңдейді, нәтижесінде биоәртүрлілік азаяды.
• Мутагендер топырақ микроорганизмдерінің құрамын өзгертіп, табиғи ыдырау процестерін баяулатады.
