Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

GEOLOGIA HISTORIKOA, 1. DENBORA GEOLOGIKOA. UNITATE GEOKRONOLOGIKOAK -…

- - - - Estratuak
        
        Estratu segida
    - - Erlazio gurutzatuaren printzipio
        
        Inklusioen printzipio
  - - - Etenune motak:
        
        Inkonformitatea:
        
        Parakonformitatea:
        
        Diskonformitatea:
        
        Paleoerliebeduna:
      - Ordenatzeko kontutan hartu behar ditugu printzipio hauek:
        
        hauek dira;
        
        Horizontaltasunaren printzipioa
        
        Gainazarpenaren printzipioa
        
        Jarraitasunaren printzipioa
    - - Fosilen osaketaren prozesuan (fosilizazioa) mineralizazio prozesu bat gertatu da.
        Sedimentazio prozesua ematen den bitartean sedimentuaren artean zeuden organismo edo zatietan ere zenbait prozesu burutzen dire. ( materia organiko deskonposatzen da eta hutsuneak mineralak sartzen dira.)
      - 2.3 EGITURAZKO METODOAK
        
        Metodo hauek estratuen adina egiturekin duten harremanean oinarritzen dira: egitura batek eragindako estratuak zaharragoak dira, eta eraginik jasan ez dutenak, berriak.
        
        Failak, tolesturak edo intrusio igneoak estratuak baino beranduago sortzen dira. Halaber, gertaera globalek, hala nola erupzio bolkanikoek edo meteoritoen talkek, mundu osoko estratuetan aztarnak utz ditzakete.
        
        2.4 METODO ERRADIOMETRIKOAK
        
        Metodo erradiometrikoek adinak zehaztasunez finkatzen dituzte, kronologia absoluturako oinarrizkoak dira. Isotopo erradioaktiboek (U, Sm, Rb, K, Be) desintegratuz elementu egonkor bihurtzen dira, prozesu hori semidesintegrazio periodoan gertatzen da.
        
        Marie Curie (1867-1934)
        
        Marie Curiek bi Nobel sari irabazi zituen (Fisika 1903, Kimika 1911) erradioaktibitatearen eta polonioaren eta radioaren aurkikuntzagatik. 1934an hil zen, erradiazioaren eraginez.
        
        Zer dira isotopoak?
        
        Nukleoan neutroi- kantitate desberdina dute elementu bereko atomoek, masa- zenbaki desberdina dute.
        
        Isotopoen artean batzuk ezegonkorrak dira eta denborarekin beste elementu batean eraldatzen dira.
        
        Beraz, materialetan dauden isotopo erradiaktibo kopuru gutxituz doa ( desintegratzen direlako) eta elementu berrien atomo kopuru handituz doa (elementu berriak sortzen direlako).
        
        .
- - - - Kanbriaurrea (Hadearra, Arkearra eta Proterozoikoa) Lurraren historiaren %88 da, baina ezezaguna, erregistro estratigrafiko eta fosil urria duelako.
        
        Hadearra (4.500-4.000 m.u.)
        
        Hadearran (4.500-4.000 mu), Lurra magmaz estalita zegoen eta meteoritoen eraso jarraian zegoen. Ilargia Theia planetaren talkaren ondorioz eratu zen, akrezio prozesuaren bidez.
        
        Arkearra (4.000-2.500 m.u.)
        
        Arkearran (4.000-2.500 mu), hidrosfera eta atmosfera eratu ziren, oxigenorik gabea. Kenorland superkontinentea sortu eta banandu zen, hainbat kontinente sortuz.
        
        Proterozoikoa (2.500-541 m.u.)
        
        Proterozoikoan, litosfera zurrundu eta plaken tektonika indartu zen. Rodinia superkontinentea eratu eta atmosfera oxigenoz aberastu zen. Aktibitate magmatikoa eta arroka metamorfikoen sorrera nabarmendu ziren. Lehen glaziazioak gertatu ziren, horien artean «Lurra elur bola», Rodiniaren hausturarekin lotua.
  - - - Paleozoikoa (541-252 m.u.)
        
        Paleozoikoa (541-252 mu) biziaren leherketa handiarekin hasi zen Kanbriar garaian. Epe hau sei alditan banatzen da: Kanbriarra, Ordoviziarra, Siluriarra, Devoniarra, Karboniferoa eta Permiarra.
        
        Kanbriarra (541-485 m.u.) eta Ordoviziarra (485-444 m.u.)
        
        Kanbriar eta Ordoviziar garaian, Rodinia zatitu eta lau kontinente nagusi eratu ziren, Gondwana handiena izanik. Ordoviziar glaziazioa gertatu zen, itsas mailak gora egin zuen, eta arroka sedimentario karbonatatu ugari sortu ziren. Klima beroa eta tropikala izan zen glaziazioaren aurretik.
        
        Siluriarra (444-419 m.u.) eta Devoniarra (419-359 m.u.)
        
        Baltika eta Avalonia Laurentiarekin talka egin zuten, Kaledoniar orogenia eraginez, eta gaur egungo Norvegia, Britainia Handia eta Ipar Amerikako lur masak sortuz. Devoniarrean, Euramerika edo Laurasia izeneko kontinentea eratu zen, eta garaiaren amaieran Gondwana hurbiltzen hasi zitzaion.
        
        Karboniferoa (359-299 m.u.) eta Permiarra (299-252 m.u.)
        
        Gondwana eta Laurasia elkartuta, Pangea sortu zen, eta Variskar orogenia eragin zuen. Gondwana izoztuta zegoen, ekuatorean klima epela zen, eta Pangean klima idorra eta muturrekoa nagusitu zen.
        
        Mesozoikoa (252-66 m.u.)
        
        Mesozoikoa (252-66 mu) Paleozoikoaren amaierarekin hasi zen, Pangearen hausturarekin eta Permiar suntsipenaren ondoren. Hiru periodotan banatzen da: Triasikoa, Jurasikoa eta Kretazeoa.
        
        3 more items...
        
        Zenozoikoa (66 m.u.-gaur egun)
        
        1 more item...
- - - - Estromatolitoak, zianobakterioek eta beste bakterio batzuek sortutako geruzak, 3.500 millones de urtekoak dira. Burdina oxidoz eratutako mineralek zianobakterioen agerpena eta atmosferako oxigeno kontzentrazioaren igoera adierazten dute, Arkearraren azken zatian.
    - - Paleozoikoaren hasiera, Kanbriarraurreko hutsen ostean, biziaren dibertsifikazio handiak ekarri zituen, «Eztanda Kanbriarra» delakoan gaur egungo filum ia guztiak agertu zirelarik.
      - Kanbriarra (541-485 m.u.) eta Ordoviziarra (485-444 m.u.)
        
        Paleozoikoan, artropodoak nabarmendu ziren, hala nola trilobiteak, arkeoziatidoak eta brakiopodoak. Lehen algak Lurra kolonizatzen hasi ziren. Ordoviziarrean, Rynchonellida brakiopodo ordena agertu zen. Paleozoikoaren amaieran, lehen suntsitze handiak itsas faunaren %85 desagertzea ekarri zuen.
        
        Siluriarra (444-419 m.u.) eta Devoniarra (419-359 m.u.)
        
        Siluriarrean eta Devoniarrean, trilobiteak eta lehen landareak agertu ziren, eta anfibioek lehorra kolonizatu zuten.
        
        Karboniferoa (359-299 m.u.) eta Permiarra (299- 252 m.u.)
        
        Karboniferoko ozeanoetan, zefalopodoak eta foraminiferoak ugariak izan ziren, eta lehen marrazoak agertu ziren. Permiarrean, narrastiak, ikatza eta mamiferoideak ugari ziren, eta arrautza amniotoaren garapenak narrastien independentzia ekarri zuen.
  - - - Permiarraren amaierako suntsitze handiaren ostean, bizi zelulaniztunak berriro konkistatu zuen planeta.
        
        Triasikoa (252-201 m.u.)
        
        Ozeanoetan itsas narrastiak eta amonoideoak bizi ziren, eta lehorrean, dinosauriooak, narrasti hegalariak (pterosaurioak) eta izaki berriak nagusitu ziren.
        
        Jurasikoa (201-145 m.u.)
        
        Dinosauroak dibertsifikatu eta Lurra menderatu zuten, ozeanoetan amonitak, marrazoak, iktiosauroak eta plesiosaurioak bizitzen ziren, eta hegaztiek eta pterosaurioek aireko ingurunearen nagusitasuna lortu zuten.
        
        Kretazeoa (145-66 m.u.)
        
        Mesozoikoaren azken aldian narrastiak nagusi izan ziren, landare eta fauna berriak garatu ziren, eta ozeanoetan dibertsifikazio handia izan zen.
      - 4.5 ZENOZOIKOA (66 M.U.–GAUR EGUN)
        
        Mesozoikoaren amaieran dinosauriooen desagerpenaren ondorioz, ugaztunek, hegaztiek eta arrainek okupatu zituzten hutsik geratutako habitata eta ekosistemak.
        
        Paleogenoa (66-23 m.u.)
        
        Ugaztunak dibertsifikatu eta handitu ziren, ozeanoetan numuliteak sortu ziren, eta angiospermoak garatu ziren, baina Eozeno-Paleozenoko maximo termikoak planktonaren eta ugaztunen zenbait ordenen desagerpena eragin zuen.
        
        Neogenoa (23-2,58 m.u.)
        
        Ugaztunak ozeanoetan eta kontinenteetan dibertsifikatu ziren, haragijaleak eta tximinoak agertu ziren, eta Amerikako Truke Biotiko Handiak faunen trukea ekarri zuen.
        
        Kuaternarioa (2,58 m.u.-gaur egun)
        
        Kuaternarioan, klima aldaketek eta Homo generoak eragindako ehiza jarduerek Neogenoko animalien desagerpena eta landareen garapena ekarri zuten, eta Homo generoa agertu zen Afrikan duela 2,4 milioi urte.
- - - - James Hutton (1726-1797)
      - Charles Lyell (1797-1875)