Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
EUSKAL LITERATURA EXISTENTZIALISMOA, Txillardegi, Jose_Angel_Irigarai…
EUSKAL LITERATURA
EXISTENTZIALISMOA
Existentzialismoak
literaturan eragin handia.
XX.mendearen bigarren zatian erdiko joera filosofikoa da.
Kierkegaard-ek eta Nietzche-k ezarri zituzten
Existentzialismoa gizakiak bere buruari egiten dizkion erantzunik gabeko sakonei erantzuna emateko sortu zen.
Euskal Herrian
lehen eleberri modernoa 🡺 Txillardegik argitaratu
"Leturiaren egunkari ezkutua
".
Protagonistak, euskal literaturan, bere barne mundua islatuko du.
Literaturako lehen ezaugarriak
Pertsonai nagusi baten inguruan
Pertsonaiaren
barne mundua
:
Gizakiaren existentziaz gogoeta egiteak kezka eta larrimina sortzen dizkio. Beren barne munduari begira daudenak dira.
Pertsonaia
biribilak
:
Bidean garapena izaten dute. Beraien izaera aldatuz joaten dira.
Egunerokoaren erabilera:
1. pertsonan eta orainaldian kontatu. Bere barrena hustutzeko, egunerokoa.
Heriotzaren gaia:
Federik gabe heriotzaren aurrean. Askotan agertzen den gaia da.
Aukeratzeak sortzen duen larrimina:
Nabarmena da. Patua ez du Jainkoan erabakitzen; gizakia aske da. Kezka, urduritasuna, ezinegona eta larrimina sortzen dizkio gizakiari.
Idazle esanguratsuenak:
Txillardegi
Jose Luis Alvarez Enparantza (Txillardegi)
Donostian 1929 jaio
Donostian 2012 hil (82 urte)
Euskal idazle, hizkuntzalari, soziolinguista eta politikari Gipuzkoarra zen.
Gerra zibilaren ondoren euskal literatura berritu eta modernizatu zuen. Idazle nagusienetakoa.
Existentzialismoarekin lotu zuen euskal literatura.
Literaturaren teknika berriak, hizkera aberatsa lortu.
Lan ugari argitaratu zituen; adibidez:
1957an Leturiaren egunkari ezkutua.
Beste lan batzuk:
Peru Leartzako (1959), Elsa Scheelen (1969)
Gabriel Aresti
Gabriel Aresti 1933ko urriaren 14ean jaio BILBO.
1975eko ekainaren 5ean hil
Euskal idazlea eta poeta izan zen XX. mendean.
1960ko hamarkadan poesia sozial eta kritikoa egin, euskal herriaren egoera salatzeko.
Poeta soziala eta iraultzailea.
12 urterekin hasi euskalduntzen.
1964 argitaratu bere lanik ezagunena:
"Harri eta herri"
.
Literaturako genero guztiak landu zituen
Itzultzaile bikaina izan zen.
1960 argitaratu
"Maldan behera"
gerora euskara batua izango zenaren, oso antzeko.
Euskaldunen kontzientzia iratzarri.
Euskaltzaindiako laguntzaile.
Franco diktadoreak estatu kolpea eman, bibotarrak pairatu. familiak beste askok gorriak eta beltzak jasan behar izan zituen.
Etxean ere eskasia eta gosea pasatzen zuten.
Euskara debekatu, kalean eta eskolan. Euskal herriko paisaia oso erdalduna zen. Bestela zigortuak izaten ziren.
Inguruko atezain bati entzun euskara egiten, honetatik ikasi.
Bere poesia asko abesti bihurtu:
Egun da Santi Mamiñe, Guk euskaraz
...
Bizitza osoan zehar bilbon bizi. Bilbo aldatu nahi zuen.
Bere lanak herriarentzat, edonork irakurri ahal izateko moduak ziren.
Poesia mailu batekin konparatu, euskaldunen kontzientzia lokartu. Iratzarri nahi zuelako.
Poesia Euskal Herria aldatzeko arma.
Jose Angel Irigarai
1942an Iruñan
Kulturgintzan murgildu eta ekimen eta elkarteren sustatzaile eta partaide izan zen; adibidez:
Ez dok amairu taldea, Aranzadi, Nafarroako Ikastolak, hainbat euskara elkarte, Bilboko Kafe Antzokia, Oteiza fundazioa
...Literatura.
Hainbat liburu idatzi :
Urdinkara (1995), eta Euskara Bizitzaren kenkan orekaren mintzoa (1988)
.
Emakumearen presentzia euskal literaturan
Emakumearen presentzia oso hurria.
Emakume egile euskaldun gutxi: Bizenta Mogel, Rosa Bustintza...
Literatura gizonezkoen eremua zen, senarraren izenean edo modu anonimoan argitaratzen zituzten lanak.
-
Elsa Scheelen (1969) eta Saizarbitoriaren " Egunero hasten delako. " (1969)
Lehen emakume protagonista: Elsa eta Gisele
Emakume idazle esanguratsuenak
Maria Etxabe Aldai
1903, jaio zarautzen
1993, hil zarautzen (90 urte).
Idazle , politikari eta kultur egilea.
"
Juventud
" aldizkariaren literatura saria irabazi, ama antzerki- lanarekin ezaguna .
Emakume abertzale batzako kidea, hitzaldiak ematen zituen.
Julene Azpeitia
1888, jaio zumaian
1980, hil bilbon
Euskal idazle eta andereñoa
Ikastolak sortzeko mugimenduan ibili zen eta bertako irakaslea izan zan.
Ipuin- idazle eta artikulugilea, aldizkari asko idatzi (
Argia, Ekin, Yakintza, Hegan
...)
Bere lanen artean,
Amandriaren altzoan (1961), Umien adiskidea (1961) eta Zuentzat (1974).
