Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

DẪN LUẬN NGÔN NGỮ HỌC - Coggle Diagram

- - - - Ngôn ngữ luôn kế thừa cái cũ, phát triển cái mới và không bao giờ bị hủy hoàn toàn;
      - Ngôn ngữ không phải là bản năng sinh vật của con người;
      - Ngôn ngữ không có tính di truyền
      - Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu thứ hai gắn liền với tư duy trừu tượng, với việc tạo ra các khái niệm chung và các từ;
      - Ngôn ngữ không phải là hiện tượng cá nhân, ngôn ngữ tồi tại khách quan ngoài ý muốn chủ quan của con người.
    - - Ngôn ngữ không thuộc cơ sở hạ tầng(nhà cửa, đường xá…), không thuộc kiến trúc thượng tầng(cơ sở phật giáo, luật pháp …) cũng không phải là công cụ sản xuất. Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội đặc biệt. Mặc dù cùng phục vụ xã hội như các hiện tượng xã hội khác nhưng ngon ngữ phục vụ xã hội làm phương tiện giao tiếp giữa mọi người, làm phương tiện trao đổi ý kiến trong xã hội, làm phương tiện giúp cho con người cùng nhau tổ chức công tác chung trên mọi lĩnh vực hoạt động.
  - - - Giao tiếp là một chu trình, vừa có truyền đi vừa có thu về;
      - Giao tiếp tập hợp con người thành một cộng đồng xã hội;
      - Ngôn ngữ là công cụ đủ năng lực hơn cả để thực hiện hoạt động giao tiếp;
      - Ngôn ngữ phản ánh hoạt động và kết quả hoạt động tư tưởng phúc tạp thuộc phạm trù nhận thức, phạm trù tư duy.
      - Chức năng trung tâm của ngôn ngữ là chức năng làm công cụ giao tiếp
    - - Ngôn ngữ thực hiện chức năng phản ánh – làm công cụ cho con người tư duy bằng khái niệm và tri nhận bằng các khái niệm để hình thành, phát triển tư duy.
      - Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy là thống nhất nhưng không đồng nhất
  - - - Hệ thống là một thể thống nhất bao gồm các yếu tố có quan hệ và liên hệ lẫn nhau
      - Kết cấu là tổng thể các mối quan hệ và liên hệ giữa các yếu tố của một thể thống nhất.
        Kết cấu là một thực thể toàn vẹn là thuộc tính của hệ thống và nó có được trong hệ thống,
        Mỗi yếu tố của hệ thống có nhiều mặt, nhiều thuộc tính. Tính chất, phẩm chất của các liên hệ phụ thuộc vào đặc điểm của các mặt liên hệ phụ thuộc vào đặc điểm của các mặt nào đó của các yếu tố tham gia tác động lẫn nhau.
        Khái niệm kết cấy phản ánh hình thức sắp xếp của các yếu tố và tính chất của sự tác động lẫn nhau của các mặt và các thuộc tính của chúng
        Ngôn ngữ là một hệ thống bao gồm các yếu tố và quan hệ giữa các yếu tố
    - - Âm vị: là đơn vị ngữ âm nhỏ nhất mà người ta có thể phân ra được trong chuỗi lời nói.
      - 2 Hình vị: là một hoặc một chuỗi kết hợp mới hoặc một vài âm vị, biểu thị một khái niệm. Là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa.
      - Từ: là chuỗi kết hợp của mổ hoặc một vài hình vị, mang chức năng gọi tên và chức năng ngữ nghĩa.
      - Cụm từ ngữ đoạn: là chuỗi kết hợp của các từ theo một quan hệ nhất định. Về ý nghĩa nó tương đương với từ hoạc lớn hơn từ.
      - Câu: Là chuỗi kết hợp của một hay nhiều từ, có chức năng thông báo.
    - - Quan hệ giữa các đơn vị ngôn ngữ là mạng lưới quan hệ phúc tạp và đa dạng
      - Ba quan hệ cơ bản trong ngôn ngữ:
        
        Quan hệ tôn ti (Quan hệ cấp bậc): Quan hệ thể hiện tôn ti, thứ bậc của các đơn vị thuộc các cấp độ khác nhau trong hệ thống ngôn ngữ đơn vị thuộc cấp độ cao hơn bao giờ cũng bao hàm đơn vị thuộc cấp độ thấp hơn và ngược lại
        
        Quan hệ kết hợp (Quan hệ ngữ đoạn/ Quạn hệ cú đoạn): Quan hệ giữa các đơn vị đồng hạng (thuộc cùng một bậc, có chức năng và cương vị ngôn ngữ học như nhau) nối tiếp nhau để tạo thành những đơn vị lớn hơn trên trục kết hợp.
        
        Quan hệ liên tưởng ( Quan hệ đối vị): Quan hệ giữa một yếu tố hiện diện với những yếu tố khiếm diện đồng hạng có trong liên tưởng của người sử dụng ngôn ngữ và về nguyên tắc xác yếu tố khiếm diện này có thể thay thế cho các yếu tố hiện diện.
  - - - Từ có biến đổi như hình thái, trong hoạt động lời nói.
      - Sự đối lập căn tố- phụ tố rõ nét.
      - Mỗi ý nghĩa ngữ pháp có thể được biểu hiện bằng nhiều phụ tố, và ngược lại.
    - - Trong hoạt động ngôn ngữ từ không biến đổi hình thái
      - Quan hệ ngữ pháp ý nghĩa ngữ pháp được biểu thị chủ yếu bằng hư từ & trật tự từ.
      - Đợn vị đặc biệt là hình thể: là đơn vị có nghĩa mà vô âm thanh trùng với âm tiết ( đơn vị phát âm tự nhiên nhỏ nhất)
      - Hiện tượng cấu tạo từ bằng phụ tố rất ít. Vì thế quan hệ dạng thức giữa các từ yếu đến mức dường như chúng tồn tại rất rời rạc ) rất tự do trong câu.
- - - - Cao độ: Tầm số dao động của dây thanh. (phân biệt được giọng nam, nữ, người già, người trẻ …)
      - Cường độ: Là độ mạnh của âm thanh do biên độ dao động của dây thanh (vật thể) quyết định. (biên độ dao động dây thanh hẹp so vs biên độ nghỉ ngơi thì âm thanh nhỏ…)
      - Âm sắc: Là sắc thái của âm thanh. (là mối tương quan giữa âm cơ bản và họa âm)
      - Trường độ: Độ dài của âm thanh.
    - - Trong quá trình phát âm khoang miệng và khoang yết hầu có thể thay đổi to ra hoặc bé đi còn khoang mũi thì không.
      - Có 2 cơ quan phát âm:
        
        Cơ quan phát âm chủ động: Những cơ quan phát âm vận động được, đóng vai trò chính khi cấu tạo các âm (răng cửa hàm dưới, 2 môi, lưỡi, dây thanh)
        
        Cơ quan phát âm thụ động: (vị trí 2,3,4,5,6 gắn với hộp sọ đứng im không chuyển động trong quá trình phát âm) Những cơ quan phát âm không vận động được, giữ vai trò hỗ trợ là điểm tựa để các cơ quan phát âm chủ động hướng tới khi cấu âm (lợi hàng trên, răng cửa hàng trên, ngạc, mạc)
  - - - Khái niệm:
        Nguyên âm là những âm được tạo thành khi luồng hơi từ phổi đi lên, qua khoang miệng không bị cản trở, thoát ra ngoài một cách tự do, sóng âm dao động điều hòa, bản chất của nguyên âm là tiếng thanh
      - Đặc trưng chung:
        
        Về bản chất âm học, nguyên âm chỉ do thanh cấu tạo nên, nó có đường cong biểu diễn tuần hoàn.
        
        Về mặt cấu âm, khi cấu tạo nguyên âm luồng hơi ra tự do nên luồng hơi cần cho sự phát âm các nguyên âm yếu, bộ máy phát âm căng thẳng toàn thể
      - Các xác định:
        
        C1: Lưỡi cao hay thấp/ miệng mở hay khép ( độ cao tương đối của lưỡi/ độ mở của miệng
        
        C2 Lưỡi trước hay sau
        
        C3 Môi tròn hay dẹp
      - Nguyên âm chuẩn/ nguyên âm chuẩn hạng thứ
        
        Nguyên âm chuẩn
        Khái niệm: Một số nguyên âm tiêu biểu được dùng làm căn cứ để định danh và miêu tả các nguyên âm cụ thể quan sát được trong các ngôn ngữ
        
        Nguyên âm chuẩn hạng thứ
        Khái niệm: Những nguyên âm được miêu tả tương liên với nguyên âm chuẩn (về mức độ cao – thấp và trước – sau của lưỡi) nhưng khác nhau về mức độ tròn môi
      - Hình thang âm quốc tế
    - - Khái niệm:
        là những âm được tạo thành khi luồng hơi từ phổi đi lên bị cản trở hoàn toàn hoặc 1 phần tại một vị trí nào đó trong bộ máy phát âm, luồng hơi phải tăng áp lực đủ để thắng được lực cản và thoát ra ngoài nghe như tiếng nổ nhẹ hoặc tiếng xát
      - Đặc trưng chung:
        
        Về bản chất âm học, phụ âm do tiếng động cấu tạo nên nó có đường cong biểu diễn không tuần hoàn.
        
        Về mặt cấu âm, khi cấu tạo phụ âm luồng hơi ra bị cản trở nên luống hơi cần cho sự phát âm các phụ âm mạnh, bộ máy phát âm căng thẳng tại vị trí cản trở luồng hơi.
      - Cách xác định:
        
        C1. Phương thức cấu âm: Là cách bộ máy phát âm cản trở luồng hơi và khắc phục sự cản trở đó
        
        Phụ âm xát: Là nhụ âm được tạo ra do luồng hơi bị cản trở một phần, luồng hơi thoát ra ngoài một khe hở hẹp tại một vị trí nào đó của bộ máy phát âm. Do phải lách qua khe hẹp nên cọ xát vào thành của khe hẹp đó, tạo nên một âm nghe như tiếng xát
        
        Phụ âm rung: Là phụ âm được sinh ra khi luồng hơi đi lên bị cản trở tại vị trí nào đó của bộ máy phát âm, nhưng luồng hơi thoát qua, rồi tiếp đó lại bị chặn lại, rồi lại thoát ra,,, cứ như thế liên tục làm cho lưỡi hoặc lưỡi con rung liên tục trong quá trình cấu âm.
        
        Phụ âm tắc: Là phụ âm được tạo ra do luồng hơi bị cản trở hoàn toàn lại một vị trí nào đó của bộ máy phát âm sau đó buông lơi đột ngột để nó thoát ra, phát thành âm nghê như 1 tiếng nổ nhẹ
        
        Phụ âm tắc – xát: Là phụ âm được sinh ra do sự kết hợp của cả phương thức tắc lẫn phương thức xát. Đầu tiên luồng hơi đi lên bị cản trở hoàn toàn tại một vị trí nào đấy của bộ máy cấu âm như âm tắc sau đó tiếp tục thoát ra ngoài như cấu âm một âm xát. Cho ta một âm vừa có tính chất tắc vừa có tính chất xác.
        
        C2. Vị trí cấu âm: Là vị trí mà tại đó luồng hơi bị cản trở do sự nhích lại gần nhau theo những mức độ khác nhau của các bộ phận trong bộ máy phát âm
        
        Phụ âm môi: Là những phụ âm được tạo thành do luồng hơi bị cản trở ở môi
        
        Phụ âm môi môi: khi cấu âm hai môi khép lại, cản trở hoàn toàn luồng hơi rồi lại bị mở ra đột ngột và nhanh tạo nên tiếng động như tiếng nổ nhẹ (phụ âm tắc)
        
        Phụ âm môi răng: khi cấu âm, môi dưới và răng cửa hàm trên khép lại làm cho luồng hơi thoát ra ngoài một cách khó khăn bị cản trở một phần (phụ âm xát)
        
        Phụ âm răng: Là phụ âm tạo thành do luồng hơi bị cản trở bở đầu lưỡi kết hợp với mặt trong cửa hàm trên (cơ quan phát âm chủ động: đầu lưỡi kết hợp cơ quan phát âm bị động: mặt trong cửa hàm trên)
        
        Phụ âm lợi: Là những phụ âm được tạo thành do đầu lưỡi tiếp giáp với chân lợi của răng
        
        Phụ âm quặt lưỡi: Là những phụ âm được tạo thành do đầu lưỡi nâng cao, uốn quặt về phía sau để mặt dưới của đầu lưỡi tiếp cận với phần giữa lợi và ngạc.
        
        Phụ âm ngạc: Là những phụ âm được tạo thành do luồng hơi bị cản trở bởi mặt lưỡi tiếp xúc với ngạc cứng
        
        Phụ âm mạc (phụ âm gốc lưỡi): Là những âm được sinh ra do mặt lưỡi sau (gốc lưỡi) tiếp xúc với mạc (ngạc mềm) để cản luồng hơi.
        
        Phụ âm lưỡi con: Là những âm được sinh ra do phần sau của mặt lưỡi (gốc lưỡi) nâng cao, lùi về phía lưỡi con để tạo lên vật cản luồng hơi
        
        Phụ âm yết hầu: Là phụ âm được sinh ra do nắp họng được nhích về phía sau tới vách sau của yết hầu để tạo thành vật cản luồng hơi
        
        Phụ âm thanh hầu: Là những âm được tạo ra do thanh môn đóng lại hoặc thu hẹp lại để tạo ra vật cản luồng hơi
        
        C3. Tính thanh: Là sự hoạt động của dây thanh (rung hoặc không rung)
        
        Phụ âm hữu thanh: Là những phụ âm sinh ra do dây thanh rung (âm thanh đục)
        
        Phụ âm vô thanh: Là những phụ âm được sinh ra do dây thanh không rung (âm thanh trong)
- - - - Những ý nghĩa khái quát, thể hiện những đặc điểm ngữ pháp được quy ước chung cho hàng loại đơn vị của ngôn ngữ và được thể hiện bằng những phương tiện vật chất nhất định của ngôn ngữ
    - - Tính khái quát và trừu tượng thể hiện những đặc điểm ngữ pháp được quy ước chung cho hàng loạt đơn vị
      - Thể hiện bằng những phương tiện vật chất nhất định (các hình vị ngữ pháp)
    - - Ý nghĩa ngữ pháp tư nhân: loại ý nghĩa ngữ pháp lhoong phụ thuộc vào quan hệ ngữ pháp
        VD: Ý nghĩa về giống, số của danh từ, thời của động từ
      - Ý nghĩa ngữ pháp quan hệ: loại ý nghĩa ngữ pháp có được do mối quan hệ của đơn vị ngôn ngữ với các đơn vị khác trong lời nói
        VD: Mèo vồ chuột, chuột lừa mèo
      - Ý nghĩa thường trực: Loại ý nghĩa ngữ pháp luôn đi kèm ý nghĩa từ vựng có mặt trong nỗi dạng thức của đơn vị
        VD: ý nghĩa sự vật danh từ, ý nghĩa sự giống danh từ (Tiếng Nga)
      - Ý nghĩa ngữ pháp lâm thời: Loại ý nghĩa ngữ pháp chỉ xuất hiện trong một số dạng thức của đơn vị
        VD: Ý nghĩa “chủ thể”, “đối tượng” của danh từ, thời của động từ
  - - - Những biện pháp hình thức chung nhất thể hiện ý nghĩa ngữ pháp
    - - Phương thức phụ tố
        Biện pháp đùng các loại phụ tố nối kết vào đơn vị ngôn ngữ là yếu tố chính (căn tố) để biểu thị ý nghĩa ngữ pháp của yếu tố chính đó
        
        Dùng hậu tố “_s” để biểu thị số nhiều của danh từ: cats, tables, cars, rooms,…
        
        Dùng hậu tố “_ed” để thể hiện thời quá khứ của đông từ: worked, watched, booked,…
        
        Phân biệt: Work + er -> worker
        Un + happy -> unhappy
        Im + possible-> impossible
        Và: Work + ed-> worked
        Cat + s-> cats
        Đây là phương thức sử dụng rộng rãi trong các ngôn ngữ biến hình
      - Phương thức luân chuyển ngữ âm
        Biện pháp biến đổi một bộ phận của chính tố bằng những quy luật ngữ âm nhật định để biểu thị ý nghĩa ngữ pháp của chính tố.
        
        Tooth (cái răng) -> teeth
        Man (người đàn ông) -> men
        Sing (hát) -> sang
        Drink (uống )-> drank
        => Đây là phương thức sử dụng phổ biến trong các ngôn ngữ biến hình
      - Phương thức thay thế căn tố
        Biện pháp thay đổi hản vỏ ngữ âm của đơn vị ngôn ngữ (thay thế từ cưn của đơn vị vốn vó bằng một căn tố khác)
        
        Go -> went
        Good-> better
        Bad-> worse
        => Các cặp dạng thức trên có thể được coi là hai căn tố khác nhau
      - Phương thức trọng âm
        Biện pháp sử dụng trọng âm ( tahy đổi vị trí của trọng âm) để biểu thị và phân biệt ý nghĩa ngữ pháp của đơn vị ngôn ngữ.
        
        Record (n) và record (v)
        Present (n, adj) và present (v)
        Complement (n) và complement (v)
        => Đây là phương thức phổ biến trong các ngôn ngữ biến hình
      - Phương thức lặp
        Biện pháp lặp (láy) lại toàn phần hoặc một phần vỏ ngữ âm của chính tố để biểu thị ý nghĩa ngữ pháp
        
        Người -> người người
        Ngày -> ngày ngày
        Ngành -> ngành ngành
        => Đây là phương thức sử dụng rộng rãi trong các ngôn ngữ đơn lập
        Phân biệt:
        Xanh -> xanh xanh
        Nhỏ -> nho nhỏ
        Vội -> vội vàng
      - Phương thức hư từ
        Biện pháp dùng hư từ (từ công cụ ngữ pháp) kết hợp với từ (chứ không nối kết vào bên trong) để thể hiện ý nghĩa ngữ pháp.
        
        Số nhiều, hư từ “ những”
        Thời gian hư từ “đã”, “ đang, “sẽ”, “sắp”, “will”, “off”
        -> dùng phổ biến và hoạt động đắc lực trong các ngôn ngữ đơn lập
      - Phương thức trật tự từ
        Biện pháp dùng các trật tự từ khác nhau để thể hiện ý nghĩa ngữ pháp
        
        Bộ phim này chiếu lúc nào?
        Lúc nào chiếu bộ phim này?
        Tôi yêu họ
        Họ yêu tôi
        => Đây là phương thức quan trọng của các ngôn ngữ đơn lập
      - Phương thức ngữ điệu
        Biện pháp dùng các nữ điệu khác nhau để biểu thị ý nghĩa ngữ pháp (cụ thể là các ý nghĩa tình thái của câu)
        
        => Phương thức được sử dụng phổ biến trong các ngôn ngữ biến hình. Các ngôn ngữ đơn lập được sử dụng dưới hình thức khác.
  - - - Thể hoàn thành: thể hiện ý nghĩa đến thời điểm mốc quy chiều, hành động đã thực hiện xong, đã hoàn tất
        .VD: He read a book
      - Thể chưa hoàn thành: thể hiện ý nghĩa đến thời điểm mốc quy chiều, hành động chưa hoàn tất
        VD: He has read a book
      - Thể tiếp diễn: thể hiện ý nghĩa đến thời điểm mốc quy chiếu, hành động đang diễn ra, nó diễn ra trong khoảng thời gian nhất định
        VD: they are working
      - Thể thường xuyên: biểu hiện ý nghĩa lặp đi lặp lại như một tập quán bình thường
        VD: He goes to school today
    - - Dạng chủ động: chủ thể hành động đồng thời là chủ ngữ của câu, đối thể của hành động là bổ ngữ của câu
      - Dạng bị động: Đối thể của hành động giữ vai trò làm chủ ngữ của câu
    - - Thức trần thuật; Biểu thị thái đội của người nói khẳng định hay phủ định sự tồn tại của hành động, sự kiện trong thực tạiVD: she is writing a letter
      - Thức mệnh lệnh: biểu thị thái độ của người nói là mong muốn, yêu cầu người nghe thực hiện hành độngVD: open the door. Be quick
      - Thức giả thuật/ giả định: biểu thị thái độ của người nói là mong ước, khát khao, hoặc nuối tiếc … về sự chưa xảy ra, không xảy ra của hành động, sự kiện mà đáng lẽ nó đã có thể diễn ra hoặc phải diễn ra.VD: if I were you, I’d go there